Accountant waarschuwt Enschede voor te hoge bouwambities: 'Keuzes maken is onvermijdelijk'

Enschede wil groeien naar 170.000 inwoners binnen de komende tien jaar en dat betekent dat er flink bijgebouwd moet worden. Zo'n 650 extra woningen per jaar, ervan uitgaande dat in elk van die woningen een huishouden (gemiddeld 1,5 personen) komt te wonen dat nu nog niet in Enschede woont. Los van hoe realistisch dat is met het oog op het grote aantal woningzoekende Enschedeërs, blijft ook de daadwerkelijke bouw van deze woningen achter. Dat heeft meerdere oorzaken, waaronder het stikstofbeleid, de capaciteit op het elektriciteitsnet en de beschikbare mensen om bouwplannen te maken en ze uit te voeren.

Aan ambities geen gebrek

Aan (bouw)ambities geen gebrek in Enschede. Het liefst neemt de gemeente ook een deel van de landelijke woningbouwopgave op zich. En dat betekent geen 650, maar 1000 woningen per jaar erbij. Let op: dit getal is 'netto', dus na aftrek van sloop en andere onttrekkingen aan de woningvoorraad. Plannen voor duizenden woningen liggen in meer of mindere mate al klaar. Denk aan Cromhoff, het Centrumkwadraat, de Kop Boulevard, het Eschmarkerveld, de Driehoek-Noord en het Horstmanpark. En dat zijn alleen nog maar de grootschalige bouwprojecten.

Veel van deze locaties zijn samengevoegd in de zogeheten Strategische Investeringsagenda. Dit is een spaarpotje waar de gemeente jaarlijks miljoenen aan 'eigen' geld in stopt, maar ook subsidies die bij het Rijk zijn opgehaald. Zo kan er elk jaar een flink bedrag worden geïnvesteerd in het projectenlijstje. Op dat lijstje staan overigens niet alleen woningbouwplannen, maar ook andere ambitieuze projecten die belangrijk worden geacht voor de ontwikkeling van Enschede tot 'grote stad'. Cultuurhotspot Het Warenhuis is een van die projecten, maar ook de beoogde nieuwe ontmoetingsplek van Glanerbrug, de ontwikkeling van het Kennispark en een nieuw bedrijventerrein op de Boeldershoek.

Miljoenen op de plank

De vaste accountant van de gemeente Enschede is op zich positief over de Strategische Investeringsagenda, maar waarschuwt het college en de gemeenteraad voor te hoge ambities. Huh? Wat heeft een accountant daar nou mee te maken? Heel simpel: de taak van een accountant is om te kijken of het financiële reilen en zeilen van de gemeente rechtmatig is en of alle middelen wel worden besteed aan de daarvoor gestelde doelen.

En daar wringt de schoen. Want alles is geld. Zeker als het gaat om de bouwambities. In 2023 had het college 91 miljoen euro in Enschede willen investeren, maar daarvan is uiteindelijk 'slechts' 45 miljoen gerealiseerd. In 2024 is het niet veel beter: een investering van 61 miljoen euro, waar meer dan 100 miljoen was begroot. Onderuitputting wordt dat genoemd; het onvermogen om het geld terecht te laten komen op de daarvoor bedoelde plek. Dat is een probleem, omdat dat geld op de plank blijft liggen en dus niet in woningbouw en ook niet in andere maatschappelijke opgaven wordt geïnvesteerd.

Duidelijke keuzes nodig

Ondertussen stelt de gemeentelijke accountant vast dat de totale omvang van de spaarpot (Strategische Investeringsagenda) alleen maar groter wordt. Van 238 miljoen euro in 2023 tot maar liefst 415 miljoen euro in 2026. "Hoewel een toename van het jaarlijks investeringsvolume wel zichtbaar is blijft het de vraag of alle ambities kunnen worden gerealiseerd binnen het tijdsbestek dat voor uw gemeente wenselijk is", stelt de accountant van Deloitte in de Boardletter. 

Eerder dit jaar betwijfelde 1Twente in een analyse al of de ambities van Enschede wel haalbaar zijn met oog op de maatschappelijke en economische ontwikkelingen. Ook de accountant doet dat nu officieel. En daarbij worden dezelfde struikelblokken genoemd: regels, capaciteit en slagkracht. "Daarom is het wat ons betreft noodzakelijk de investeringsplanning opnieuw te toetsen en duidelijke prioriteren te gaan stellen", aldus de accountant. 

Hij adviseert raad en college om te onderzoeken in hoeverre de (markt)capaciteit vergroot kan worden en in hoeverre er sprake is van te optimistische plannen. "Als de realisatiecapaciteit niet substantieel kan worden vergroot, is het onvermijdelijk om duidelijke keuzes te maken: welke projecten krijgen prioriteit en welke schuiven door?" Eerder dit jaar leek het college nog niet overtuigd. 'Als college willen we echter vasthouden aan onze ambitie, omdat die cruciaal is voor het bereiken van onze strategische opgaven', stond toen in een brief aan de raad.