Actieve kool en een bodemplaat moeten HCH uit het Twentekanaal houden

Een lijst met potentiële maatregelen werd vorig jaar al gepresenteerd. Vier van die plannen zijn nu verder doorgerekend en uitgewerkt. Een combinatie van een speciale mat op de bodem van het kanaal en een zogenaamd ‘actief koolscherm’ langs de noord- en oostkant van de vervuiling is volgens de infrabeheerder en de gemeente de beste optie. “Op dit moment is het nog niet bekend wanneer de werkzaamheden gaan starten, hoelang ze duren en wat de precieze hinder voor de scheepvaart en de containerterminal is”, zegt de gemeente Hengelo. Rijkswaterstaat, eigenaar van het Twentekanaal, moet uiteindelijk de beslissing nemen. 

Twee maatregelen

De maatregelen worden genomen om te kunnen voldoen aan strengere Europese regelgeving. “Een combinatie van beide maatregelen complementeert elkaar”, schrijft het college van burgemeester en wethouders aan de Hengelose gemeenteraad. De kosten voor het plaatsen van de mat en het injecteren van actieve kool in de grond gaat 14,5 miljoen euro kosten.

Langs de noordkant van de containerterminal en aan de oostkant van de Boekelosebrug komt een actiefkoolscherm. Vooral vanuit de noordkant van het terrein stroomt een groot deel van de verontreiniging het kanaal in.

Om deze periode te overbruggen, is het idee om een reactieve mat plaatsen op de bodem van het Twentekanaal. Een reactieve mat werkt als een soort barrière die voorkomt dat vervuild grondwater via de bodem het kanaal in kan. 

Dit betekent wel dat er tijdelijk geen binnenvaartschepen kunnen aanmeren bij de containerterminal tijdens de aanleg van de bodemmat. Ook moeten er containers verplaatst worden om de actieve kool onder de damwand te kunnen spuiten. Een eerder voorgestelde damwand aan de westkant van het terrein blijkt niet meer nodig te zijn, omdat er vanuit die kant bijna geen vervuild water komt. Bij de actievekoolinjectie naast de Boekelosebrug worden wel snellere resultaten verwacht, omdat het water daar een kortere reistijd heeft.

Het volledig saneren van het terrein is volgens de gemeente niet haalbaar. De schoonmaakkosten van het hele gebied worden geraamd op een half miljard euro. Dat is volgens het Rijk veel te duur.

De HCH-vervuilingen zorgen al decennia voor kopzorgen bij lokale bestuurders. In de regio werden veel zogenaamde ‘Heideweglocaties’ gevonden, dit zijn plekken waar het gif is aangetroffen. Zij dragen de naam van de Heideweg in Hengelo, waar de verontreiniging voor het eerst werd aangetroffen. Hierdoor kwam er een immense operatie om de vervuiling te saneren. Dit gebeurde in de jaren tachtig door voornamelijk het plaatsen van afdekzeilen en het afgraven van de bovenste grondlaag.

Een bekend voorbeeld was de nieuwbouwwijk Old Ruitenborgh. In de jaren tachtig moest de buurt voor een groot deel tegen de vlakte. De huizen waren gebouwd op oude kleigaten die waren opgevuld met vervuilde grond. Naast HCH was deze ook sterk vervuild met ander spul, zoals zware metalen, olie en kwik. Ruim veertig woningen gingen tegen de grond.

In die tijd speelde ook de affaire met boer Herman Peterman in Weerselo. Zijn koeien stierven op een mysterieuze wijze. Later bleek HCH de boosdoener; het weiland waar de koeien in stonden te grazen bleek zwaar vervuild te zijn met HCH. Wat volgde was een jarenlange juridische strijd.

Europese regels

Dat er haast gemaakt wordt met het oplossen van de vervuiling heeft te maken met de Kaderrichtlijn Water (KDW). Dit is een Europese richtlijn die strenge eisen stelt aan de waterkwaliteit binnen de EU. Dit gaat zowel over biodiversiteit als het tegengaan van chemische stoffen in oppervlaktewater. In 2027 moeten lidstaten voldoen aan de eisen. Eerder maakte Waterschap Vechtstromen al bekend dat zij de deadline van eind volgend jaar niet gaan halen.

Omdat Rijkswaterstaat eigenaar is van het Twentekanaal, zullen zij uiteindelijk gaan over het uitvoeren van de maatregelen. "De uitvoering zal volledig bij RWS komen te liggen”, zegt het college. Voor het einde van volgend jaar wil Rijkswaterstaat beginnen met de werkzaamheden.