Een voorlopig ‘onbevredigende’ afloop van de zaak Ardesch en de vragen die dat oproept

Aanleiding voor dat debat was een brief aan de raad, waarin het college meldde dat de pogingen om er met Gertjan Ardesch uit te komen zijn gestaakt en waarom. Die schikkingspoging was het gevolg van excuses van college en raad en een opdracht (motie) van die raad om gemaakte fouten goed te maken.

De ondernemer werd eind 2016 ten onrechte voor het gerecht gebracht, na de klok te hebben geluid over een foute vastgoeddeal. Hij raakte bankroet en kwam in de jaren daarna, waarin de scheve schaatsen die ambtenaren reden werden toegedekt, ook medisch en mentaal in problemen.

De hamvraag: controle op uitvoering van de motie

De belangrijkste vraag maandagavond was hoe de raad kan controleren of het college met recht de stekker uit de gesprekken met Ardesch trok. De opdracht van de raad kwam er op neer dat de gemeente onder leiding van een externe expert met Ardesch een financiële oplossing moest zoeken.

Dat de gemeenteraad moeilijk kan controleren of het college heeft gedaan wat was afgesproken, heeft meerdere redenen.

Geen uitspraak van een onafhankelijke expert

In het schikkingstraject met Ardesch zijn drie schade-experts (van één schadebureau) betrokken geweest, maar die zijn om meerdere redenen (pensioen, ander werk) alle afgehaakt. Er ligt geen oordeel van een onafhankelijke expert over de kwestie. De beslissing van het college om het minnelijke traject te staken, is gebaseerd op de lezing die het college over dat traject heeft.

Welke informatie werd wel aangeleverd?

De belangrijkste reden die het college voor dat einde noemt, is dat Ardesch niet de (bedrijfs)informatie heeft aangeleverd die nodig is om tot een schadeberekening te komen. Ondanks herhaalde beloften en de tijd en ruimte die hem werden gegund. Welke informatie wèl is aangeleverd en of dat inderdaad onvoldoende basis was om een genoegdoening op te baseren, is onduidelijk.

Ardesch heeft nooit een schadebedrag op tafel gelegd. De redenen daarvan zijn evenmin duidelijk.

Zowel zakelijke als privé-schade in één traject

Ardesch had meerdere bv’s waarvan er twee actief waren. Het conflict met de gemeente en de rechtsgang betekenden het eind van de activiteiten van die twee bv’s. Dat heeft, naast schulden, zakelijke schade opgeleverd. Daarnaast heeft de ondernemer mentale en fysieke klappen opgelopen. Zowel die zakelijke als die privé-schade zijn afgedaan, zo stelt het college in haar brief.

Om dezelfde reden, legde Bleker maandagavond uit: er is geen informatie aangeleverd en daarmee geen basis voor een berekening. En die privé-schade is een afgeleide van de zakelijke schade, zo motiveerde de burgemeester die college-keuze.

Anders gezegd: je kunt die privé-schade pas opmaken als er duidelijkheid is over de zakelijke schade. Vraag is of dat klopt. Als je vaststelt dat iemand tien jaar niet of nauwelijks heeft kunnen werken, lijkt een berekening van ook alleen die schade niet onmogelijk.

Onduidelijkheid over bedragen

Verder zijn er vragen over het bedrag waarmee de schikkingsgesprekken met Ardesch zijn afgerond. Dat gaat in totaal om 80.000 euro, waarvan 50.000 bestaat uit verstrekte voorschotten en 30.000 euro uit de kwijtschelding van een schuld die nog openstond uit de rechtszaak die destijds is gevoerd. Die bedroeg oorspronkelijk 16.000 euro, daar komen nu rente en kosten bij.

In een brief van de deurwaarder die enkele weken geleden bij Ardesch op de mat viel, wordt een bedrag van 21.000 euro genoemd. Hoe het bedrag van 30.000 euro in de brief van het college is opgebouwd en wat de verklaring is voor het verschil met het bedrag in de brief van de deurwaarder, is onduidelijk. Over die brief verderop meer.

‘Een onbevredigend gevoel’

Bleker zei maandagavond de gevoelens van raadsleden te begrijpen. “Ook wij balen hier van, om het wat plat te zeggen. Maar om er minnelijk uit te komen, heb je twee partijen nodig.” Dat benadrukte hij maandagavond verschillende keren, net als de opmerking dat het college daarmee niet vindt dat 80.000 euro genoegdoening voldoende zou zijn.

Hij liet het bij de conclusie in de brief aan de raad: er was geen grond voor een schadeberekening en geen basis voor verder gesprek. Of 80.000 euro teveel, te weinig of genoeg is, kon niet worden vastgesteld.

80.000 euro versus excuses en onderzoeksresultaten

Dat zowel hij als de raad deze uitkomst onbevredigend vinden, is niet zo vreemd. Er is geen oplossing gekomen en 80.000 euro lijkt niet in geen verhouding tot de excuses die het college (en de raad) maakten en de gevolgen die misstappen voor Ardesch hebben gehad. Of tot de uitkomsten van onderzoek naar de kwestie.

Opzettelijk handelen van ambtenaren…

Maar er is meer dat deze uitkomst onbevredigend maakt. Zowel de Nationale ombudsman als de gemeenteraad (veelvuldig en jarenlang) werd een rad voor ogen gedraaid. De gemeente leverde slecht en selectief informatie aan voor twee onderzoeken die naar de zaak zijn gedaan. En dat was niet per ongeluk.

Zo zijn alle documenten die wijzen op opzettelijke handelen van ambtenaren weggelaten uit de stukken die onderzoekers kregen. Dat blijkt uit een vergelijking van de de lijst van aangeleverde documenten van die onderzoekers en de stukken die 1Twente na formele informatieverzoeken kreeg. Het college wees op archiveringsproblemen als verklaring, maar had de ontbrekende stukken wel, en al veel eerder, aan 1Twente verstrekt.

Ook de beantwoording van vragen van de Nationale ombudsman is creatief handwerk van ambtenaren geweest. De ombudsman concludeerde jaren later dat hij op het verkeerde been was gezet.

… maar geen consequenties

De meeste van de destijds betrokken functionarissen zijn niet meer in dienst van de gemeente. Zij vertrokken naar andere werkgevers, kregen nieuwe functies. Meestal met een bos bloemen, een dankjewel en soms een bonus. Een tiental van hen werd uitgenodigd voor een gesprek met de laatste onderzoeksgroep, maar kwam niet opdagen.

Verschillende bronnen meldden, onafhankelijk van elkaar, dat een aantal van hen vanuit de gemeente het advies zouden hebben gekregen om niet aan het onderzoek mee te doen. Dat is, voor zover mogelijk, bij hen nagevraagd, maar daar is niet op gereageerd.

Vreemde deurwaardersbrief

Dan is daar het raadsel van de brief van de deurwaarder, die enkele weken geleden bij Ardesch op de mat viel. Als uit het niets, op een moment waarop de gesprekken over een schikking vastliepen. Een interne fout, stelde de deurwaarder. Voor de tweede keer in dit verhaal. Geen opdracht van ons, verklaarde een woordvoerder van het college.

 Dat het college ertoe opdracht heeft gegeven, is onwaarschijnlijk. Maar dat geldt ook voor een autonoom optreden van een deurwaarder in een dossier dat zo gevoelig ligt.

Het is deze optelsom van een niet goed te controleren conclusie van het college, openstaande vragen, feitelijke vaststellingen en onduidelijkheden die bij raadsleden bleef en blijft kriebelen.

Geen pauzeknop, einde schikkingstraject

Verschillende fracties verzochten de burgemeester maandagavond dan ook om niet een punt achter het schikkingstraject te zetten, maar de pauzeknop in te drukken. Bleker zei open te blijven staan voor gesprek met Ardesch, maar liet geen misverstand bestaan over een vervolg op een minnelijke schikking: dat traject is afgesloten.

Daarmee lijkt er voor Ardesch nog maar één mogelijkheid te zijn voor compensatie van de schade die hij leed: een gang naar de rechter. De gemeenteraad zal een antwoord moeten formuleren op de vraag of het college heeft gedaan wat moest om Ardesch voor geleden schade te compenseren.

Meer weten over de zaak Ardesch? Bekijk de explainervideo hierboven. Op de website van 1Twente vind je een uitgebreid dossier met onder meer een tweedelige docu en alle artikelen en interviews die in de loop van de tijd zijn gepubliceerd.