Eerst de cijfers, later de keuzes; 'halve Zomerbrief' zorgt voor gemor in Hengelose raad

Dat is opvallend, want normaliter worden alle onderdelen in één Zomerbrief of -nota* aan de raad voorgelegd vóór het reces.

Dat het college het dit jaar iets anders aanvliegt, komt niet helemaal uit de lucht vallen. Al in januari kondigde het college aan dat de planning moest worden aangepast. De reden die toen werd gegeven: 2026 is een verkiezingsjaar en daarnaast begint de zomervakantie twee weken eerder dan in het verkiezingsjaar 2022.

"We willen de gemeenteraad voor de zomervakantie laten besluiten over de beleidsmatige en financiële ontwikkelingen in het lopende begrotingsjaar 2026 en de gemeenteraad halverwege het lopende jaar eventueel een bijsturingsmoment geven."

De kersverse wethouder Maike Warrink van Financiën, die het huishoudboekje van de gemeente de komende vier jaar mag bewaken, kwam deze week met een optimistisch verhaal over de stand van zaken in de stad: "De brede welvaart is hoog, de stad groeit, er wordt geïnvesteerd in woningbouw, sociale voorzieningen, gezondheid, duurzaamheid en leefomgeving."

Tegelijkertijd gaf ze aan dat niet alles kan, een boodschap die ook haar voorgangers afgaven: de middelen vanuit het Rijk groeien niet mee met taken en ambities. De boodschap van Warrink is dan ook dat het college realistisch gaat begroten en kritisch naar investeringen kijkt de komende jaren.

Zomerbrief in twee delen

Dat het anders dan anders gaat met een Zomerbrief in twee delen, zorgt her en der voor kritiek. Dat bleek deze week in een politieke markt, waarin de gemeenteraad Zomerbrief deel 1 besprak. Een deel van de raad wil niet pas achteraf reageren op plannen, die dan al in de steigers staan.

Raadslid Frank Peters van ProHengelo vond het allemaal wat krapjes. "Ambtelijk moet de begroting begin september al gereed zijn, terwijl het tweede deel van de Zomerbrief dan nog behandeld moet worden met de nieuwe beleidswensen, de afvalbegroting en mogelijke dekkingsmaatregelen."

De PVV-fractie spreekt van een halve Zomerbrief en vindt dat een gemeenteraad aan de voorkant kaders moet stellen, in plaats van eind augustus pas te reageren op nieuw beleid dat dan ambtelijk al bijna in de begroting verwerkt moet zijn.

"Als wij de coalitiepartijen mogen geloven, lag de koers voor de komende vier jaar al direct na de verkiezingen grotendeels vast. Sterker nog, BurgerBelangen gaf vrijwel direct na de verkiezingen aan dat de lijnen voor de komende bestuursperiode al waren uitgezet. Dan mag je toch verwachten dat de raad vandaag een complete Zomerbrief krijgt, inclusief de nieuwe beleidsvoorstellen die richtinggevend zijn voor de begroting", aldus PVV-fractievertegenwoordiger Griessen.

Veel werk

Raadslid Sander Janssen van de VVD probeerde enige nuance aan te brengen en vroeg aan de PVV’er of hij wel wist hoeveel werk het kost om een coalitieakkoord om te zetten in beleidsstukken.

"Dat moet vervolgens ook doorgerekend en nagekeken worden. Ik hoop dat de heer Griessen begrip heeft voor het feit dat alle ambtenaren in dit gemeentehuis daar heel hard aan werken en daar ook de tijd voor moeten hebben om dat goed op papier te zetten."

Ook coalitiegenoot GroenLinks-PvdA probeerde de rust te bewaren en wees op een voorstel om naast een politieke markt ook een raadsvergadering over deel 2 te houden, zodat moties altijd nog mogelijk zijn. De VVD en ook verschillende andere fracties lieten blijken daarvoor open te staan. BurgerBelangen wees er wel op dat de planning al eerder zo was vastgesteld en het het dus allemaal als bekend verondersteld mocht worden. 

De PVV trok desondanks de conclusie dat van meepraten en een kaderstellende raad geen sprake meer is: "Een afvinkmachine? Daar past de PVV voor!"

Tevreden coalitiepartijen

De Hengelose coalitiepartijen, waaronder de VVD, zijn juist tevreden over de tussenstand die in deel 1 van de Zomerbrief wordt gegeven: "Budgetten worden niet ruim begroot, maar op basis van de werkelijkheid: wat we werkelijk willen gaan uitgeven. Investeringen zijn kritisch tegen het licht gehouden, op haalbaarheid en wenselijkheid", aldus raadslid Sander Janssen. De partij zegt dan ook te kunnen instemmen met het eerste deel van de Zomerbrief.

Anders ligt het bij de oppositiepartijen, zoals bij ANDERS!. Fractievoorzitter Glenn Dedecker zegt verbaasd te zijn om in de Zomerbrief te lezen dat de noodzaak voor verkeersveiligheid toeneemt. "De noodzaak neemt niet toe, die bestaat al jaren. Inwoners weten dat en iedereen in deze raad kent de gevaarlijke kruispunten, de schoolroutes en de locaties waar al jaren om maatregelen wordt gevraagd." 

De boodschap van Dedecker is dan ook dat er 'meer en sneller' moet worden uitgevoerd.

Grenzen aan uitvoeringscapaciteit

Die oproep zorgde meteen voor het nodige reacties van de coalitiepartijen. BurgerBelangen vindt het beeld dat Dedecker schetst te negatief is en wijst op investeringen die al jaren op de planning staan.

Fractievoorzitter Han Daals wees het raadslid van ANDERS! erop dat de uitvoeringscapaciteit van de gemeente haar grenzen heeft bereikt. "We moeten woekeren met de menskracht en u wilt meer, meer, meer. Dan krijg je dus nog meer onderbesteding en nog geld terug naar de Algemene Reserve volgend jaar. Ik begrijp dat niet goed."

Dedecker vindt op zijn beurt dat Daals verkeersveiligheid niet begrijpt. "BurgerBelangen is de verkiezingen ingegaan met de boodschap dat verkeersveiligheid voorrang moet krijgen. Wij zien die voorrang niet terug in de cijfers. En ja, er is een capaciteitsprobleem, maar tegelijkertijd zie ik dat er heel veel capaciteit besteed wordt aan onderzoeken en verkenningen."

'Capaciteit herschikken'

Hij vervolgt: "Misschien moeten we wat minder onderzoeken en verkennen en meer op de uitvoering gaan zitten en die capaciteit herschikken. Maar misschien is dat de discussie voor deel 2, waar wij inhoudelijk over de plannen hierover kunnen praten."

VVD-raadslid Janssen viel coalitiegenoot Daals bij en waarschuwde juist voor overhaaste ingrepen: "Een verkeerd aangelegde kruising kan nieuwe veiligheidsrisico’s en extra kosten opleveren."

Vernieuwen oude schoolgebouwen

Als het gaat om onderwijshuisvesting en de vernieuwing van oude schoolgebouwen, dan zijn veel partijen het met elkaar eens dat het investeringsbedrag van 50 miljoen euro, dat daarvoor de komende jaren wordt uitgetrokken, niet genoeg is.

ProHengelo stelt zelfs dat uiteindelijk eerder aan 200 tot 250 miljoen euro moet worden gedacht. "Gaat dit college meer geld vrijmaken?", vroeg Frank Peters onderwijswethouder Traag. "De ambitie van Symbio (Hengelose onderwijsorganisatie voor primair onderwijs) is om meerdere bouwprojecten tegelijk aan te pakken. Hoe sneller, hoe beter. Als we temperaturen zoals de komende dagen krijgen, dan wordt het erg warm in scholen."

Onderwijswethouder Traag zegt vast te houden aan de lijn zoals die is vastgesteld. Volgens haar zijn eerst businesscases nodig om de uiteindelijke investeringsruimte te bepalen die nodig is. Tegelijk zegt ze toe dat het college eerder terugkomt bij de raad als dat nodig blijkt.

Sociaal domein

In het sociaal domein kwam dinsdag ook de vraag aan de orde of geld voor de zorg wel terechtkomt bij inwoners of dat het vooral wordt ingezet voor het organiseren van beleid. ANDERS! wijst op ruim acht ton aan uitgaven voor bewustwording, monitoring, netwerkbijeenkomsten en samenwerkingstrajecten, terwijl tegelijk besparingen nodig zijn.

Wethouder Pen verdedigt die uitgaven als incidentele middelen om de transformatie in het sociaal domein aan te jagen: "Hiermee willen we uiteindelijk structurele besparingen op lange termijn realiseren. 

GroenLinks-PvdA trok het debat breder met kansengelijkheid als rode draad.  De hitte van de week werd daarbij aangehaald. "Wie slecht woont, dakloos is of weinig geld heeft, wordt harder geraakt door klimaatverandering", zei Nicolien Boekhoudt.

De fractie vroeg aandacht voor dak- en thuislozen. "Juist tijdens deze hitte zien we hoe kwetsbaar deze groep is. Tegelijkertijd kunnen dakloze inwoners nog steeds beboet worden. Onze fractie vraagt zich af of dat werkelijk bijdraagt aan een oplossing."

Niet besteedde middelen

Boekhoudt wees ook op een bedrag van 900.000 euro die niet is besteed aan begeleid wonen en terugvloeit naar de gemeentekas, terwijl de wachtlijsten tegelijkertijd erg  groot zijn. "Hoe kijkt het college naar de schijnbare tegenstelling dat de nachtopvang ook in de zomer open moest blijven, en hoe gaan wij er samen met onze regiogemeenten voor zorgen dat mensen sneller de ondersteuning krijgen die zij nodig hebben?", wilde ze weten.

Wethouder Pen legde uit dat middelen overblijven door gebrek aan passend personeel en zorgaanbod, maar zei ook dat 'het laatste woord hierover' waarschijnlijk nog niet is gezegd.

Frank Peters van ProHengelo sprak zijn zorgen uit over mensen die in de binnenstad op bankjes slapen: "Dit vinden wij vreselijk om te zien. Ik weet dat we Humanitas Onder Dak hebben, maar dit is volgens mij niet de plek voor deze mensen." Peters vroeg zich af wat Hengelo voor deze mensen kan doen en of er een acute noodopvang kan komen.

Wethouder Warrink verwees in haar antwoord over de werking van boetes naar antwoorden die daarover in januari al eens zijn gegeven op raadsvragen. Warrink stelt dat het in de praktijk vaak om één persoon gaat en dat de maatregel bijdraagt aan begeleiding naar maatschappelijke opvang. "Dus als u vraagt of het effectief is, dan is het antwoord ja."

Migratie en opvang

ANDERS! en de PVV brachten migratie en opvang ter sprake. De PVV mist in de Zomerbrief een 'eerlijke analyse van de gevolgen van migratie, statushouders, woningbouw, voorzieningen en gemeentelijke middelen'. ANDERS! stelt vooral vragen over de bestemmingsreserve vluchtelingen: niet of zo’n reserve nodig is, maar of de omvang goed onderbouwd is.

Burgemeester Sander Schelberg gaf aan dat Hengelo andere gemeenten ook aanspreekt op hun wettelijke verantwoordelijkheid voor de opvang van asielzoekers en Oekraïners. Hij liet daarbij duidelijk irritatie doorklinken over gemeenten die volgens hem niet doen wat zij moeten doen. Over de reserve zei Schelberg dat Hengelo opvang in eigen beheer organiseert, met investeringen in verbouwingen, taallessen en begeleiding naar werk.

Maar Dedecker vindt dat onvoldoende cijfermatig onderbouwd. Een 'reserve zonder doelomvang' dreigt volgens hem een spaarpot te worden. Uiteindelijk zegde Schelberg toe de onderbouwing inzichtelijk te maken.

Betaald parkeren

Betaald parkeren leverde eveneens kritiek op. ProHengelo verzet zich tegen verdere uitrol van betaald parkeren in de Berflo Es, voordat er nieuwe woningen zijn gebouwd. Het college gaf aan dat dit beleid niet wordt teruggedraaid, omdat het besluit over de invoering van betaald parkeren al is genomen.

Herbert Capelle van Hengelose Burgers zette de lokale lasten centraal. De eenmansfractie verzet zich tegen het automatisch verhogen van belastingen met inflatiecorrectie en koppelt dat aan het dividend van Twence. Als Twence meer uitkeert, betekent dat volgens de fractie dat inwoners via de afvalstoffenheffing te veel betalen.

ProHengelo was zichtbaar geïrriteerd over de nog ontbrekende businesscase voor een nascheidingsmachine bij Twence. Volgens de fractie heeft wethouder Brand, die in het vorige college afval in zijn portefeuille had, toegezegd dat die businesscase er vóór de zomer zou komen. Dat lijkt nu het najaar te worden.

"Kan de wethouder vertellen waar we staan? Ik vind het jammer dat de heer Brand in januari een toezegging heeft gedaan dat we voor de zomer een businesscase zouden krijgen betreffende Twence. Ik lees nu in de zomerbrief dat het nu het derde kwartaal wordt."

Brand wilde echter niet ingaan op vragen van Peters, omdat afval nu in de portefeuille van collega Traag zit: "Zij is volop bezig met gesprekken en ik denk dat u daar op niet al te lange termijn wel een antwoord op krijgt van haar. Ik kan u daar verder niets meer over zeggen."

Peters: "Jammer dat de heer Brand niet ingaat op mijn directe opmerking richting hem over de toezegging van Twence. Dus die zal ik in een schriftelijke vraag wel naar hem toesturen. Dan heeft hij zes weken de tijd om hem te beantwoorden."

Raadsbrief

Wethouder Traag liet daarop weten dat de gemeente pas recent informatie van Twence had ontvangen over de installatie. Tevens liet ze weten een raadsbrief over dit onderwerp voor te bereiden. Peters nog altijd geïrriteerd: "Als een toezegging niet gehaald wordt, moet dat eerder en duidelijker worden gemeld en niet drie dagen van tevoren even met een briefje."

*In verkiezingsjaren spreekt Hengelo van een Zomerbrief in plaats van een Zomernota. De reden daarvoor is bestuurlijk van aard. Een gewone Zomernota bevat niet alleen een financieel meerjarenbeeld, maar vaak ook voorstellen voor nieuw beleid. In een verkiezingsjaar wil het zittende college doorgaans terughoudender zijn met het vastleggen van nieuw beleid voor een volgende bestuursperiode. Daarom wordt het proces aangepast en krijgt de nota een andere benaming.