Enschede koerst in 2025 af op financiële strop, maar hoopt op verlichting door miljoenen van Schoof

Begrotingen komen eigenlijk nooit één op één uit. Zeker niet als er gedurende een jaar bijna 900 miljoen in- en uitgaat, zoals bij de gemeente Enschede. Dat is niet zo nauwkeurig te voorspellen. Toen er eind vorig jaar door de gemeenteraad werd ingestemd met een verwacht verlies van 8,7 miljoen euro over 2025, was het dus duidelijk dat dit wel iets naar boven of beneden bijgesteld zou worden.

Verwacht tekort meer dan verdubbeld

Maar dat 'bijstellen' betekent nu meer dan een verdubbeling van het verwachte verlies. In een zogeheten 'tussenrapportage', waarin de huidige financiële stand van zaken wordt toegelicht, schrijft het college dat het jaar 2025 - zoals het er nu uitziet - wordt afgesloten met een gat van maar liefst 22,1 miljoen euro.

In het afgelopen half jaar hebben zich meerdere (onverwachte) tegenvallers voorgedaan. Op zeven verschillende posten gaat het zelfs om bedragen die groter zijn dan een miljoen. Het tekort op jeugdzorg is bijvoorbeeld met 6,1 miljoen toegenomen. Er is een miljoen extra uitgegeven aan groot onderhoud (asfalteren) van wegen. En door wetswijzigingen is het aantal aanvragen voor individuele studietoeslag fors gestegen. Dat zorgt, inclusief personeelskosten, voor 1,5 miljoen aan extra kosten.

Te optimistisch begroot

De twee misschien wel meest opvallende tegenvallers gaan over het XL Businesspark en ontheemden uit Oekraïne. Dat zit zo: toen het college vorig jaar de begroting opstelde, ging zij ervan uit dat er nog 2,5 miljoen euro zou binnenkomen vanwege het opheffen van de samenwerking in het XL Park, een regionaal bedrijventerrein met megakavels in Almelo.

De eerste fase van dat project is afgerond, het samenwerkingsverband niet meer nodig en dus kan de buit verdeeld worden. Maar de deelnemers moeten er natuurlijk wel eerst uitkomen met elkaar. Dat proces duurt wat langer dan het college had gedacht en is waarschijnlijk pas volgend jaar afgerond.

Bij de opvang van ontheemden uit Oekraïne gaat het min of meer om hetzelfde verhaal. Het college hield er rekening mee dat de rijkssubsidie voor deze opvang even hoog zou blijven. En dat zou hebben betekent dat er 4 miljoen 'over' zou blijven, omdat de gemeente het geld niet volledig voor de Oekraïne-opvang inzet. Maar de vergoeding werd dus toch verlaagd, waardoor er 'maar' 2,4 miljoen overblijft.

Het is niet dat deze tegenvallers volledig uit de lucht kwamen vallen. In de gemeenteraad werd door raadsleden van oppositiepartijen gewaarschuwd dat het specifiek bij deze bedragen om een gevalletje 'wensdenken' zou gaan.

Te veel belasting betaald

Naast tegenvallers is er ook een rijtje aan onverwachte meevallers, zoals een voordeeltje van 3 miljoen bij het schatkistbankieren. Al met al weegt een optelsom van die meevallers niet op tegen de tegenvallers. Bovendien blijkt één van de financiële voordelen eigenlijk een 'foutje' te zijn. Door een 'kwaliteitsslag' bij het Gemeentelijk Belastingkantoor Twente is de WOZ-waarde van niet-woningen bovengemiddeld gestegen.

Toen dit bekend werd, waren de ozb-tarieven voor dit jaar al door de gemeenteraad vastgesteld. Normaal gesproken zou het ozb-tarief voor niet-woningen naar beneden zijn bijgesteld om 'ongewenste belastingheffing' te voorkomen. Lang verhaal kort: er komt dit jaar 2 miljoen 'te veel' aan ozb binnen. Dat wordt volgend jaar eenmalig teruggegeven aan de betreffende belastingbetalers.

Greep uit de spaarpot

Ondanks een verlies van meer dan 22 miljoen euro denkt het college niet aan ingrijpen, bijvoorbeeld door meer te bezuinigen of belastingen te verhogen. Het volledige tekort wordt gedekt door geld dat in de algemene reserve zit. Dat betekent wel dat deze spaarpot over een paar jaar de ondergrens nadert en er niet al te veel nieuwe grote tegenvallers moeten passeren. Wel zegt het college dat er met voorrang wordt gewerkt aan de bijna dertig miljoen aan structurele bezuinigingen die zij vanaf volgend jaar wil doorvoeren. Al kleven er ook nog heel wat mitsen en maren aan de haalbaarheid daarvan.

Het college hoopt echter ook dat demissionair minister Dick Schoof over de brug komt met miljoenen. Hij zou bij de presentatie van de Voorjaarsnota hebben aangegeven dat er richting Prinsjesdag nog 700 miljoen extra naar gemeenten gaat als compensatie voor jeugdzorg. Voor Enschede zou dat een bedrag van circa 7 miljoen betekenen. Echter, na de val van het kabinet is het de vraag of dit doorgang vindt.