Installatie voor nascheiding bij Twence mag 14 miljoen kosten en moet binnen twee jaar af

Twence en de aandeelhouders - vijftien gemeenten uit Twente en de Achterhoek - waren lange tijd niet te porren voor een nascheidingsinstallatie voor huisvuil. Een haalbaarheidsonderzoek dat in opdracht van Hengelo is uitgevoerd, concludeerde enkele jaren geleden zonder een al te gedetailleerde financiële analyse dat nascheiding niet rendabel zou zijn. Nu is er geen weg meer terug, omdat als gevolg van nieuwe afspraken met Verpact - de landelijke regisseur voor inzameling en recycling - alle verzamelcontainers voor plastic-, metaal- en drankverpakkingen (pmd) uit de openbare ruimte moeten verdwijnen. Reden is dat de inhoud van deze containers zwaar vervuild is met andere afvalstoffen, in Enschede zelfs tot 90 procent.

Ook bij laagbouw veel vervuiling

In de praktijk betekent dit dat in ieder geval hoogbouwbewoners hun plastic verpakkingsafval straks niet langer hoeven te scheiden, maar samen met het restafval kunnen inleveren. Een machine zal uiteindelijk het sorteerwerk moeten doen. Andere gescheiden afvalstromen zoals gft, papier, glas en textiel blijven bestaan. Met nascheiding wordt hier dan ook puur het ontdoen van pmd uit het restafval bedoeld. 

Voor bewoners in de laagbouw verandert er in principe nog niets. Deze Enschedeërs en Hengeloërs hebben (in de meeste gevallen) een oranje minicontainer bij huis staan. Hoewel de vervuilingsgraad van 45 procent ook bij deze kunststof verpakkingen zwaar te wensen overlaat, willen gemeenten dit tijdens de afvalinzameling met extra controles, waarschuwingen en zelfs boetes te lijf. De vraag is natuurlijk in hoeverre dit gaat lukken.

Maximaal 14 miljoen euro

Het restafval (+pmd) van hoogbouwbewoners in Enschede en Hengelo wordt straks dus nagescheiden. Maar dat ligt in de praktijk nog niet zo eenvoudig. Aandeelhouders van Twence zijn verplicht om hun restafval bij het bedrijf aan te leveren. Maar Twence heeft - behalve een nascheidingsmachine gericht op bedrijfsafval - alleen een verbrandingsoven, waarmee het warmtenet wordt gevoed. In theorie kan bijvoorbeeld worden nagescheiden bij Attero in Drenthe, maar dan moet het overgebleven restafval wel weer terug naar de afvalenergiecentrale in Hengelo. Dat is wat omslachtig.

Aandeelhouders hebben Twence daarom gevraagd om toch de mogelijkheden voor een nascheidingsinstallatie voor huisvuil te onderzoeken. De gedachte is nu om de bestaande machine voor bedrijfsafval zo om te bouwen, dat gemeenten er ook plastic-, metaal- en drankverpakkingen uit hun restafval kunnen laten halen. Via een aanbestedingsprocedure kunnen geïnteresseerde bedrijven zich inschrijven voor de klus. Wat het maximaal mag kosten staat al vast: 14 miljoen euro, maar Twence hoopt dat het goedkoper kan.

Twence wil op korte termijn beginnen

Vanaf 1 januari 2028 mogen gemeenten bij hoogbouw niet meer kiezen voor het inzamelen van verpakkingsafval met ondergrondse (of bovengrondse) verzamelcontainers. Er is dus haast geboden. De aanbesteding van de nascheidingsinstallatie gaat dan ook om een zogeheten 'basisidee'. "Vooral gericht om op korte termijn in bedrijf te kunnen gaan met een installatie voor nascheiding", schrijft Twence in het Programma van Eisen. "De komende jaren bestaat de mogelijkheid om het concept verder uit te werken."

Geen state of the art installatie dus. In eerste instantie worden de verpakkingen uit het restafval van Twentse hoogbouwbewoners in twee categorieën verdeeld. Een stroom met 2D-mix (plastic zakken en folies) en een stroom met 3D-mix (doppen, flessen, trays, potjes). Deze stromen worden samengeperst, wat een hoogwaardig resultaat bij recycling ingewikkelder maakt. 

Het apart sorteren van bijvoorbeeld PET-flessen of shampooflessen in een zogeheten monostroom is voor recycling beter. Het uitsorteren in deze 'topklasse' kunststof zal alleen in een later stadium, bij een eventuele uitbreiding van de installatie, mogelijk zijn. Ook een rechtstreekse transportband naar de afvalenergiecentrale of het nascheiden van papierresten en bioafval is geen onderdeel van het 'basisidee'. En er is ook geen sprake van een uitbreiding van het gebouw of de vergunning, om procedures zoveel mogelijk te voorkomen. Dat betekent dat aan de maximale hoeveelheid te scheiden afval (180 miljoen kilo per jaar) niets verandert.

Tijdelijke overbrugging (in Münster)

Tot de nascheidingsinstallatie bij Twence, de zogeheten TAS, is omgebouwd, kan het restafval van Enschedese en Hengelose hoogbouwbewoners er dus niet worden nagescheiden. Voor dit jaar levert dat geen problemen op. De bovengrondse en ondergrondse containers voor pmd moeten uiterlijk 1 januari 2027 van straat. Het verpakkingsafval uit deze containers is zo vervuild, dat er geen vergoeding tegenover staat. In Hengelo zijn die containers al van straat en wordt er ingezameld met zakken, maar ook dit levert rotzooi en problemem op. 

Al het ingezamelde pmd wordt in samenspraak met Verpact nagescheiden. Deze afspraak blijft dit jaar staan. Volgend jaar komen de kosten die met deze 'tussenstap' gemoeid zijn volledig voor rekening van de gemeente. Van een vergoeding is bij deze mate van vervuiling ook geen sprake. Een behoorlijke kostenpost dus. De gemeente Enschede onderzoekt nu of het verpakkingsafval van hoogbouwbewoners tot de verbouwing bij Twence naar de nascheidingsinstallatie in Münster kan worden gebracht.

Inbesteden: kan dat nog wel?

Hoewel het Europees Hof recent inbesteden aan banden heeft gelegd in een casus rond afvalverwerker Omrin, verwacht de gemeente Enschede niet dat deze uitspraak gevolgen heeft voor een constructie met Münster. 'De situatie bij Twence is wezenlijk anders', aldus een woordvoerster. Overigens hebben D66 Enschede en Anders! Lokaal Hengelo al schriftelijke vragen uitgezet bij hun college. Beide partijen willen weten of de uitspraak van het Europees Hof gevolgen kan hebben voor de aandeelhouders van Twence. 

Een hoger beroep over onderhandse gunning van afvalverwerkingscontracten, in de zaak tussen afvalwerker AVR en Twence, loopt nog. Hoewel Twence door een landelijke rechter in het gelijk is gesteld, is AVR, net als in de bovengenoemde zaak, naar het Europees Hof gegaan. Het is de vraag in hoeverre beide zaken vergelijkbaar zijn.