De politieke barometer van het Enschedese coalitieakkoord: van ‘kartelakkoord’ tot ‘best positief’

Vrijdag werd het gepresenteerd: ruim vijftig pagina’s afspraken tussen Pro, BBE, VVD en ChristenUnie over waar het de komende vier jaar met de stad naartoe moet. ‘Enschede: stad van Twente, kracht voor Nederland’, heet het. Na een weekendje lezen, werd er over het akkoord gedebatteerd.

‘Geen onderhandelingsspelletjes’

Een mix van ambitie en Twentse nuchterheid, volgens formateur Jorrit Eijbersen. “U bent de grootste stad van Twente en van Overijssel, er wordt naar u gekeken”, zegt hij maandagavond in de raadszaal. Er is een akkoord gesmeed tussen partijen die op inhoud soms ver bij elkaar vandaan staan en niet stonden te popelen om het met elkaar te gaan doen.

Na een maand in ‘goed vertrouwen’ te hebben onderhandeld, ligt er nu toch een akkoord. PRO, BBE, VVD en CU hebben ‘geen onderhandelingsspelletjes’ gespeeld, maar ‘grenzen aangegeven, alternatieven geboden en elkaar wat gegund’, getuigt Eijbersen. “Het heeft geschuurd, maar het bleef respectvol.”

‘Oppositie gehoord, inbreng geland’

Belangrijke inzet, volgens hem, is versterken van de band tussen stad en stadsbestuur. Met als doel een hogere opkomst - lees: grotere betrokkenheid - bij de eerstvolgende gemeenteraadsverkiezingen. “En dat is een verantwoordelijkheid voor de hele raad.” Die hele raad is gehoord, op één partij na, die om ‘hen moverende redenen’ niet wilde. De inbreng van al die partijen is ‘geland in het akkoord’, zo stelt Eijbersen.

Na het verslag van de formateur is het woord vooral aan de partijen die geen deel uitmaken van het nieuwe Enschedese stadsbestuur. Zij zoeken de gaten in het plan, beproeven de nieren van de tevreden opstellers ervan. Marijn Ouwehand, kersvers fractieleider van PRO, pareert. Hij is, behalve voorman van de grootste partij, nu ook coalitieleider.

Nieuw bloed

Een nieuwe rol, zoals voor de meesten die vanavond het debat bepalen. Dat geldt ook voor BBE-fractieleider Danny van Wakeren en Jochem Stoeten (VVD), die vanmiddag formeel werd aangesteld. Alleen Hadassa Meijer, ChristenUnie en een van de twee langszittende raadsleden, is allesbehalve groen.

Kijk je naar de oppositie, dan vindt je een hele trits nieuwelingen. De meesten relatief jong. Zonder veel ervaring in gemeentepolitiek. Maar aardig van de tongriem gesneden. Als de voortekenen niet bedriegen, staan hier de komende vier jaar en oppositie en een coalitie aan elkaar gewaagd zijn.

De belangrijkste kritiek van die oppositie op het akkoord volgt een paar hoofdlijnen: prachtig allemaal, maar hoe dan en voor wie, hoe zit het met de financiële risico’s en hoeveel ruimte heeft de oppositie nog?

Betrouwbaar bestuur

Het coalitieakkoord opent met opmerkingen over betrouwbaar en goed bestuur. Geen mens die daar op tegen is, maar verschillende partijen willen weten wat dat concreet betekent. In het kort: voortzetting van de lijn die is ingezet met de motie ‘Orde op zaken in het stadhuis’, een raadsopdracht die volgde op debatten over onbetrouwbaar bestuur in de zaak Ardesch.

Eén zorg leeft breed in de oppositie: Enschede staat er in financieel opzicht nog goed voor, maar met de plannen die voorliggen duikt de stadskas over een paar jaar onder het nulpunt dat rekenmeesters hanteren. De coalitie ziet die plannen als noodzakelijk om de stad vooruit te helpen en rekent op extra bijdragen van het Rijk om de gaten die straks vallen te dichten. Dat gaat onder meer om toegezegde extra bijdragen voor jeugdzorg.

‘Door de oogharen best positief’

Partijen als Volt en D66 kunnen zich prima vinden in het nieuwe akkoord. “Wij zijn het voor 90 procent eens”, zegt Anna Kaal van Volt. “Als we door de oogharen en kromme zinnen heen kijken, zijn wij best positief”, oordeelt D66-voorvrouw Linsey van der Veen. Beiden zien het op onderdelen graag wat concreter - niet alleen hoeveel, maar ook wat voor woningen., voor wie en waar -, maar dat zijn details waarover nog menig debat kan volgen.

Van der Veen is niet zo gecharmeerd van het plan om boa’s uit te rusten met een korte wapenstok en pepperspray. “Dat is zoeken naar de brandblusser als er brand is. Wij letten ook graag op de rookmelder.” D66 zet liever in op preventie dan op strengere handhaving.

De scherpste kritiek komt van de kleinere partijen op de flanken. Denk aan de Partij voor de Dieren, SP, Forum voor Democratie, de PVV en Belang van Enschede.

Veel ambitie, maar: hoe dan?

“Het lijkt er op dat de bomen tot in de hemel groeien”, zegt PvdD-voorman Kevin Collins. “Maar die moeten wijken voor parkeerplaatsen.” Hij is de eerste in de rij fractieleiders, die allemaal aan het woord komen. En hij maakt een punt dat meer collega’s zullen maken: “We lezen dat Enschede in 2030 de groenste stad moet worden, niet van Nederland maar van Europa. Maar we staan niet eens in de top-tien van Nederland.” Je hoort de vraag: hoe dan?

Dat ‘hoe dan’ klinkt ook als het gaat om woningbouw. Duizend extra woningen per jaar. Ambitieus en in lijn met wat de vorige coalitie zich voornam. Maar vooralsnog niet gelukt. Waarom dat in de komende jaren wel gaat lukken, wordt niet duidelijk, vinden oppositiepartijen. Dat geldt, wat hen betreft, ook voor de vraag wat er dan gebouwd gaat worden: voor Enschedeërs of voor bestuursambities. En waar. Woningen van vroeger of voor morgen, vraagt Van der Veen (D66) zich af. En aan de stadsranden, zoals in het akkoord staat? Hoe verhoudt zich dat tot de ambitie de groenste stad van Europa te worden?

“We gaan dit college beoordelen op resultaat, niet op ambitie”, kondigt PPV’er Peter Reudink alvast aan. Net als Collins struikelt hij over duurzaamheid, zij het om een andere reden. Hij heeft geteld: “Dat woord staat er 62 keer in. Enschede de groenste stad van Europa, terwijl inwoners zich afvragen hoe zij aan een woning moeten komen. De vraag is niet hoe groen, maar hoe leefbaar deze stad is.” Alsof dat tegenstellingen zijn.

Ook CDA’er Mart van Lagen hekelt een gebrek aan realisme, in zijn ogen, waar inwoners mogelijk de prijs voor gaan betalen. “De groenste stad, maar inwoners hebben uiteindelijk niets aan lege slogans. Goed bestuur wordt niet afgerekend op ambities, maar op resultaten.”

‘Kleine ondernemers hebben er niets aan’

Van Lagen mist een visie op hoogbouw, vindt dat financiële risico’s onvoldoende zijn doordacht en vreest lastenverzwaring voor inwoners. Niet alleen Enschedese keuzes zijn daarin bepalend, ook Den Haag en mondiale ontwikkelingen raken de financiële weerbaarheid van stad en inwoners.

Verruiming van de openingstijden van supermarkten op zondag zijn hem een doorn in het oog. “Welk probleem lossen we hier mee op?” Grote ketens kunnen dat makkelijk opvangen en sluizen winsten weg, stelt Van Lagen, kleine lokale ondernemers hebben er niets aan.

Even later in het debat proeft de CDA’er Ouwehand de groene nieren. “Hebben we een klimaatcrisis in Enschede?” De PRO-voorman wijst op het coalitieakkoord: “Daarin staat niet dat wij een klimaatcrisis hebben.”

“Dan ben ik benieuwd wat die windmolens in het havengebied gaan uitwerken. We hebben geen klimaatcrisis in dit land, volgens PRO.” Ouwehand repliceert: “Ik heb niet gezegd dat er geen klimaatcrisis is, ik heb gezegd dat er in het coalitieakkoord niks over is opgenomen.” Daarmee legt hij een compromis bloot: coalitiepartners BBE en VVD hebben tot dusverre niet willen onderschrijven dat er een klimaatcrisis zou zijn.

‘Akkoord mist scherpte; wat gaat dit college niet doen?’

Erwin Versteeg (Belang van Enschede) mist keuzes. “Vrijwel iedere partij heeft wel iets gekregen, en dat is mooi. Maar daardoor mist het akkoord scherpte. Waar staat wat deze coalitie niet gaat doen?” Hij wijst op de toenemende financiële risico’s die de plannen met zich meebrengen, tegen de achtergrond van een blijvend armoedeprobleem. Net als Van Lagen voorspelt hij dat inwoners de rekening betalen als het mis gaat of anders loopt.

FvD’er Andreas Bakir vindt weinig nieuws in het akkoord - ‘oude politiek in een nieuw jasje’ - en feliciteert PRO. “En dat meen ik oprecht.” De fusiepartij van PvdA en GroenLinks heeft wat hem betreft het maximale uit de onderhandelingen gesleept, BBE en VVD hebben alle mogelijke veren gelaten. Waar de verkiezingsuitslag de balans naar de conservatief-rechterflank deed uitslaan.

Evengoed ligt er een ‘kartelakkoord’, wat hem betreft. Waarin de nieuwe coalitie ‘arrogant doorgaat op dezelfde weg’ en alle belangrijke dossiers zijn afgekaart. Ruimte voor de oppositie, zoals was beloofd, ziet hij niet. Hij pakt er het meest pregnante voorbeeld bij: het azc. “Verlenging is al afgesproken. Zonder politiek debat. Over zo’n beladen thema.” Zijn conclusie: “Dit is een bestuur dat doorduwt.”

Coalitie wil rust in de azc-discussie

Ouwehand is dat met hem oneens. Als het om dat azc gaat, wil de coalitie rust. Niet opnieuw politiek gedoe, waar er ruim anderhalf jaar na opening geen reden is voor zorgen. Daarbij: de kosten komen voor rekening van het COA en er volgt nog een evaluatie. In het coalitieakkoord is het voornemen voor verlenging opgenomen. Precies wat Bakir niet ‘zuiver op de graat' vindt: alvast verlenging aankondigen, voor er is geëvalueerd.

Ook van Wakeren (BBE) pareert de stelling van Bakir dat de oppositie serieuze dossiers net zo goed dicht kan laten, omdat die al zouden zijn ‘dichtgetimmerd’. Er zijn volgens hem ‘heel veel’ grote dossiers waarin de raad nog volop kan bijsturen. “Kijk naar de portefeuille economie. Daar zag je de afgelopen vier jaar heel breed een samenwerking, daarin kunnen we allemaal mooie dingen voor de stad doen.”

Na het debat over het coalitieakkoord worden de zes nieuwe wethouders voorgedragen. Ook dat leidt tot debat en een stemming, waarbij een ruime raadsmeerderheid alle zes de zegen geeft. Woensdag worden zij geïnstalleerd, net als de raadsleden die de vrijkomende zetels gaan bekleden.

Vier moties

Of en waar het nieuwe elan in de Enschedese gemeenteraad gaat leiden tot een goed samenspel tussen coalitie en oppositie, zal in de komende maanden moeten blijken. Oppositiepartijen hebben alvast vier moties aangekondigd, voordat er woensdag over het akkoord gestemd wordt.

Erwin Versteeg (Belang van Enschede) wil meer onderzoek naar goedkope beheer van sportaccommodaties. De SP, met Michiel van Staveren als leidsman, wil overleg met de wijkraad Wesselerbrink over een initiatief van bewoners om problemen met afval tegen te gaan en onderzoeken of meer boa’s leiden tot een groter gevoel van veiligheid. Andreas Bakir (FvD) diende een motie in om de politiek te laten besluiten over verlenging van de afspraken met het COA over het azc, niet de coalitie.