Nieuw college in Enschede krijgt direct met miljoenentekorten te maken (en dat zorgt ook voor uitdagingen aan de formatietafel)

In een nieuw coalitieakkoord voor Enschede lijkt niet alleen de vraag beantwoord te worden wat er komende jaren wél gaat gebeuren, maar ook wat niet (meer). De financiële weerbaarheid van de gemeente Enschede duikt over twee jaar namelijk onder het afgesproken minimum. Zelfs als alle al ingezette bezuinigingsrichtingen volledig worden ingevuld.

De financiële foto

Het is gebruikelijk dat het 'aftredende' college na de gemeenteraadsverkiezingen een stand van zaken geeft voor de potentiële opvolgers en onderhandelaars voor een nieuwe coalitie. De 'financiële foto' wordt dat document in Enschede genoemd. Het gaat weliswaar om een momentopname, omdat er gedurende het jaar nog van alles kan veranderen in de hoogte van rijksbijdragen, maar het geeft een kijkje in de meevallers en tegenvallers.

In Enschede is de laatste jaren vooral sprake van tegenvallers. Eind 2025 stemde de gemeenteraad in met een bezuinigingspakket van opgeteld zo'n 27 miljoen euro per jaar om gaten te dichten. Maar nu dreigt de gemeente voor de komende jaren al vele miljoenen extra tekort te komen. Voor een klein deel wordt dit veroorzaakt door nieuwe kortingen op het Gemeentefonds, de belangrijkste inkomstenbron van een gemeente. Maar met name gestegen lonen en prijzen - ofwel het gevolg van een hogere inflatie dan gedacht - hebben hun weerslag op de begroting.

Vooruitzichten zijn verslechterd

Alle mee- en tegenvallers tegen elkaar weggestreept, is het tekort in 2027 bijna 17 miljoen euro. Terwijl een half jaar geleden nog werd uitgegaan van 'slechts' 3,5 miljoen euro in de rode cijfers. De vooruitzichten voor 2028 zijn niet veel beter: een verlies van 12 miljoen euro, waar in de laatste begroting nog een winst van 2,7 miljoen werd voorspeld. In het laatste jaar van de komende raadsperiode, 2030, wordt er eindelijk een structureel positief verwacht van ruim 12 miljoen.

Kanttekening daarbij is dat alle bezuinigingen waarop afgelopen najaar het akkoord is gegeven dan ook volledig doorgevoerd moeten zijn. En van de miljoenenbezuiniging op de ambtelijke organisatie is al wel duidelijk dat deze ambitieus is aangevlogen. Er is immers niet gekozen om minder taken uit te voeren, maar om de bestaande taken efficiënter uit te voeren door onder meer gebruik te maken van kunstmatige intelligentie. De praktijk zal uitwijzen in hoeverre dat op korte termijn haalbaar is.

6 miljoen 'speelgeld'

Door een voorlopige reservering voor jeugdzorgkosten blijft er vanaf 2030 nog ruim 6 miljoen structureel over. Dat kan je zien als 'speelgeld' aan de onderhandelingstafel voor de nieuwe coalitie. Geld dat in theorie kan worden ingezet om verkiezingswensen mogelijk te maken, zoals de bouw van een nieuwe sporthal, een ontmoetingscentrum of een cultuurhotspot. Maar let wel: elke extra investering of niet gehaalde bezuiniging verslechtert de financiële positie van de gemeente en in dit geval met name de weerstandsratio.

Dat getal, in de bovenstaande figuur terug te vinden in het blauwe kader, vertelt iets over het vermogen van de gemeente om alle bekende financiële risico's af te dekken als deze zich tegelijk voordoen. In de regel heeft de gemeenteraad afgesproken dat dit 100 procent moet zijn, maar over vier jaar duikt het weerstandscijfer onder de 90 procent. En daarin zijn prijsstijgingen als gevolg van de situatie in het Midden-Oosten, die onafwendbaar lijken, niet meegenomen.

Werk aan de winkel dus. Om de gemeentelijke financiën op langere termijn op koers te houden en tegelijk te kunnen investeren in nieuwe projecten, lijkt het maken van stevige keuzes of het doorvoeren van bezuinigingen onvermijdelijk.