Enschedese gemeenteraad zet een punt-komma achter de zaak Ardesch: ‘Zelfreflectie is nog niet helemaal ingedaald’
De Enschedese gemeenteraad heeft een punt-komma gezet achter de zaak Ardesch. Met de nadruk op de komma. De geconstateerde knelpunten in deze slepende kwestie zijn niet iets van het verleden, zo was de strekking van een voorlopig afsluitend raadsdebat maandagavond. Het college werd in een unaniem aangenomen motie aan de leiband gelegd. Maar ook de raad zelf erkent steken te hebben laten vallen. Wie daar de vinger aan de pols moet gaan houden, is onduidelijker.
Aanleiding voor dit voorlopig laatste debat en de ingediende motie is een onderzoek naar ‘het dossier Ardesch’, uitgevoerd door het Groningse onderzoeksbureau ProFacto. Daarin werden stevige conclusies getrokken, die normaal gesproken nauwelijks zonder politieke consequenties hadden kunnen blijven. In dit geval had het college eerder zelf al het boetekleed aangetrokken. Dat schiep de ruimte voor een andere koers: analyseren wat is misging en een gezamenlijk proces van verbetering.
‘Verhalen klein gehouden’
Maar daarmee is niet alle kou uit de lucht. Gertjan Tillema (D66), indiener van de motie, verwoordde dat zo: “De lessen uit dat onderzoeken moeten nog worden geleerd. Soms ben ik hoopvol, op andere momenten slaat de twijfel toe.” Daarmee refereerde hij aan recente voorbeelden waarin de gemeenteraad vanuit het college onvolledige of onjuiste informatie krijgt doorgespeeld.
Maar ook recente ervaringen waarin het college naar de smaak van Tillema ‘verhalen klein probeert te houden’. “Zelfreflectie is nog niet helemaal ingedaald”, concludeerde hij. Met een onmiskenbaar gevoel voor understatement.
Maar ook recente ervaringen waarin het college naar de smaak van Tillema ‘verhalen klein probeert te houden’. “Zelfreflectie is nog niet helemaal ingedaald”, concludeerde hij. Met een onmiskenbaar gevoel voor understatement.
Onduidelijkheden
In zijn motie, opgesteld in samenspraak met een aantal collega-raadsleden, legt hij de vinger op een paar zere plekken. Het college stelt dat er al het nodige in gang is en was gezet om fouten zoals die in de zaak Ardesch zijn gemaakt in de toekomst te voorkomen, maar kan onvoldoende duidelijk maken wat dat concreet betekent. Onduidelijk is ook hoe het kan dat de raad jarenlang onvolledig en onjuist is geïnformeerd.
Twaalf harde lessen
Les 1: Zorg dat er bij complexe en afdeling overstijgende casuïstiek een procesregisseur of -team is die/dat overzicht houdt en probeert om tot een oplossing te komen.
Les 2: Organiseer actief een organisatiecultuur, waarin ruimte is voor kritische reflectie, zowel in de advisering richting het bestuur als in het handelen van de gemeente, en waarin ruimte is voor ambtelijk vakmanschap en het gemeenschapsbelang voorop staat.
Les 3: Bereid besluiten (op klachten en Woo-verzoeken) altijd zorgvuldig voor en voorkom slordigheden in procedures.
Les 4: Formuleer afspraken helder en juridisch kloppend, leg afspraken met (rechts)personen altijd vast. Archiveer deze afspraken zodat ze kunnen worden teruggevonden.
Les 5: Handel als gemeente integer en betrouwbaar. Hiervoor moet bij het college, maar ook in de ambtelijke organisatie voldoende bewustzijn en aandacht zijn en blijven voor de algemene beginselen van behoorlijk openbaar bestuur en de behoorlijkheidsnormen van de Nationale ombudsman.
Les 6: Zorg als college van burgemeester en wethouders en/of als burgemeester voor een tijdige, juiste en volledige beantwoording van raadsvragen.
Les 7: Ga als raad en college met elkaar het gesprek aan over de wijze waarop de raad bij soortgelijke casuïstiek geïnformeerd wordt en welke wensen en mogelijkheden voor betere informatievoorziening er bestaan. Maak hier onderling afspraken over en leg deze afspraken vast (bijvoorbeeld in de Leidraad informatievoorziening).
Les 8: Maak als griffie(r) en gemeenteraad gebruik van de nieuwe mogelijkheden die de Ambtsinstructie voor de griffier gemeente Enschede 2024 op het gebied van het bewaken van de kwaliteit van de informatieverstrekking door het college en de burgemeester biedt.
Les 9: Voorkom verwarring tussen de begrippen vertrouwelijkheid en geheimhouding, door deze termen op een eenduidige wijze te gebruiken. Zorg er daarnaast voor dat als op stukken geheimhouding is opgelegd dit ook duidelijk blijkt uit het document.
Les 10: Blijf als gemeente investeren en aandacht houden voor de ontwikkelingen op het gebied van het op orde brengen van het informatie- en archiefbeheer. Doe dit onder meer door aanbevelingen uit het Verslag horizontale verantwoording informatie- en archiefbeheer op te volgen.
Les 11: Waardeer de ‘waakhonden’ als de raad, de media en een klachtencommissaris. Waardeer en bewaak daarnaast het systeem van de wetgevende, uitvoerende en controlerende machten.
Les 12: Blijf investeren in een goede samenwerking tussen de raad, het college en de ambtelijke organisatie. Hiervoor is onder meer van belang dat er een structureel driehoeksoverleg plaatsvindt tussen de burgemeester, de griffier en de gemeentesecretaris.
Ook begrippen als ‘integriteitsprogramma’s’, ‘dilemmagesprekken’, ‘moreel beraad’ en meer aandacht voor tegenspraak zijn de gemeenteraad te vaag. Daarbij komt dat, zo stelt de motie, sommige ambtenaren op cruciale momenten niet handelden in het algemeen belang. Met een expliciete verwijzing naar een bewust misleidende beantwoording van vragen van de Nationale ombudsman.
Houding, gedrag en cultuur
Strekking van de motie en het debat: er worden altijd fouten gemaakt, maar die worden pas een probleem als ze niet op tijd worden onderkend en opgelost. Dat kun je doen door organisatorische aanpassingen, maar daarmee ben je er niet. Het gaat ook om houding en gedrag, een ambtelijke cultuur die integer is en draait om het belang van inwoners en de stad.
Dat onderkende ook burgemeester Roelof Bleker, maar die maakte wel de kanttekening dat veranderingen tijd kosten. Zeker als het om cultuur gaat.
Het moet concreter
De motie draagt het college dan ook op om uitvoerig uitleg te geven over elf van de twaalf lessen die onderzoeksbureau ProFacto optekende in het eindrapport over de zaak. Als je die lessen leest en daarachter ‘En daar ontbrak het dus aan’ zet, heb je een goed beeld van wat er mis ging en waar het in de toekomst anders moet.
In die uitleg moet duidelijk worden hoe het college die lessen leest, welke stappen er al zijn gezet en wat er nog moet gebeuren om de lessen daadwerkelijk te leren en er naar te handelen, ook in de toekomst.
Wordt vervolgd in de nieuwe raadsperiode
Die uitleg moet in het voorjaar van 2026 bij de gemeenteraad op tafel liggen. Voor de goede orde: dat gaat dan om een nieuwe gemeenteraad, met raadsleden die deze hele kwestie voor een deel niet hebben gevolgd. Volgens Tillema een voordeel: dan moet die nieuwe lichting zich er meteen in verdiepen en er mee aan de slag.
Vraag is wel hoe de gemeenteraad er voor gaat zorgen dat zij haar eigen lessen leert. Ook de gemeenteraad heeft grove steken laten vallen, zo constateerde ProFacto. Overigens gaf ook de gemeenteraad zelf eerder dit jaar ruiterlijk toe dat het haar controlerende taak had verzaakt.
Met deze unaniem aangenomen motie stelt de gemeenteraad dat ze geen genoegen neemt met gemeenplaatsen of algemeen geformuleerde reacties op de lessen uit het onderzoeksrapport. Het moet concreet en controleerbaar beter.
Het is aan het college om invulling aan deze motie te geven. Gelet op het feit dat Bleker geen inhoudelijk bezwaar tegen de motie had, mag je dan ook aannemen dat daar gehoor aan gegeven wordt. “Wij willen er volop mee aan de slag”, zei hij dan ook. Het is aan de (nieuwe) gemeenteraad om daarop toe te zien en om ook zelf invulling te geven aan die zo gemiste zelfreflectie. Daar gaat die ene les - nummer acht - waarop het college niet hoeft te reageren over.
Met Ardesch, de ondernemer die de dupe werd van wat er mis ging in lokaal overheidsland, wordt in de nabije toekomst een schadeloosstelling afgesproken.
De zaak Ardesch
Meer weten over de zaak Ardesch? Kijk dan de video hierboven. Daar wordt de hele kwestie in een kwartiertje uitgelegd. Meer info vind je in het dossier op onze website.
gerelateerd
Download onze app
