Droogte en verontreiniging bedreigen Twentekanaal, dus ook de Regge: ‘Moeten zompschippers weer dammen maken’

Voordat er een Twentekanaal was, was de Regge een natuurlijke regenrivier, die uit haar drassige stroomgebied water afvoerde naar de Overijsselse Vecht. Het waterpeil van de Regge was sterk afhankelijk van de weersomstandigheden. In droge periodes stond het water extreem laag. In de winter kon er zoveel water vallen dat delen van het Twentse land behoorlijk overstroomd raakten. “De diepte dat de zomp door de rivier kon, dat was toen het geschikte peil. Als de schippers te weinig peil hadden, bouwden ze een dam in de Regge. Als er genoeg water achter die dam stond staken ze die dam door en voeren met de platbodem met de stroom mee over de ondieptes", vertelt Wiel Dammers.

Levensader van Twente

Sinds de aanleg van het Twentekanaal, dat geopend werd in 1938, kan het water in onder andere de Regge op het juiste peil gehouden worden. “Het Twentekanaal is de levensader van Twente”, benadrukt Dammers. “Vanuit het Twentekanaal zetten we via allerlei technische constructies water weg in de Twickelvaart en de Regge, zodat je verderop in die rivieren voldoende water hebt en dat kunt gebruiken voor landbouw en recreatie. We peilen, registeren en stellen het hele watersysteem rondom Goor, Delden, Almelo, Wierden en verdere omgeving bij. Door te peilen zorgen we ervoor dat het water op het juiste niveau is, van een klein slootje tot een rivier als de Regge.” 

Het Twentekanaal is dus de waterstroom die het water van de Regge op peil houdt. “In de zomerperiode, als we een tekort hebben aan water, wordt via inlaatpunten, door kleppen hoger of later te zetten, water de Regge ingevoerd. Dat kan 200 of 600 liter per seconde zijn, afhankelijk van de vraag die het gebied heeft.” In de Regge zelf zijn stuwen aangelegd, zodat het water nu ook kunstmatig op peil gehouden kan worden. 

Om het water op het juiste peil te houden, is de Regge in bepaalde periodes afhankelijk van water uit het Twentekanaal. De watervoorraad van het Twentekanaal is op haar beurt afhankelijk van de IJssel. De IJssel is weer afhankelijk van de hoeveelheid water die vanuit de Alpenlanden en Duitsland aangevoerd wordt. 

Afspraken met waterschappen

Vanuit de IJssel wordt er door Vechtstromen water in het Twentekanaal gepompt. Maar Waterschap Vechtstromen is niet het enige waterschap dat water uit de IJssel pompt voor haar regio. Dammers: “Met elk waterschap zijn afspraken gemaakt over de hoeveelheid water die uit de IJssel gepompt mogen worden. Die hoeveelheid wordt officieel verdeeld, er zit een maximum aan. Is er echt te weinig water in de IJssel, dan krijg je een landelijke verdeling. Dan wordt de ‘waterverdringingsreeks’ gehanteerd. Dan wordt er gekeken naar economische belangen, natuurbelangen, de waterhuishouding in het westen van Nederland: die staan bovenaan. Daarna komt er water voor Twente en dan kan het goed zijn dat het Twentekanaal geen water meer krijgt.” 

Waterverontreiniging

Niet alleen droogte zorgt voor beperking van de watertoevoer in de Regge, ook verontreiniging van het Twentekanaal draagt daaraan bij. Op het moment dat er een verontreiniging is in het Twentekanaal worden de ‘waterinlaten’, daar waar het water in de Regge of de Twickelervaart stroomt, gesloten. “Dan moeten we echt zorgen dat er geen water uit het Twentekanaal hier op het systeem in Twente komt. Daar hebben we al wat voorbeelden van, onder andere de HCH-verontreiniging in Hengelo. Als de waterverontreiniging te hoog is, sluiten we echt alle inlaten. Dan zie dat alle watersystemen heel langzaam lager in peil worden. We willen geen verontreinigd water, omdat indirect ook drinkwater wordt gewonnen vanuit al die watersystemen.”

Het peil van de Regge is tijdens de opname van deze reportage, medio juni, hoog. Het heeft net dagenlang geregend. De weersverwachting laat al zien dat er een drogere periode aankomt. Dan is het water uit het Twentekanaal weer van groot belang voor de Regge. 

“Op het moment dat er geen regen valt zie je het peil op de Regge, en van elk slootje hier in de buurt, heel snel dalen. We zetten dan de kranen in het Twentekanaal open, en zolang er IJsselwater beschikbaar is, maken we daar gebruik van.” 

Dammers wijst naar de stuw in het water. “Je ziet hoeveel water er nu overheen gaat. Maar bij droogte kijk je hier tegen een houten wand aan die het water nog een beetje vasthoudt. Het peil aan de benedenstroomse kant, waar je nu al die golfjes ziet, is dan 40 tot 50 centimeter lager. En dat is dan te laag om de Enterse zomp te kunnen laten varen.” Lachend: “Dan zouden de schippers het weer als vroeger moeten doen, een barrière maken en doorsteken.” 

Water peilen vanuit huis

Zoals vroeger hoeft het niet meer, qua dammen opwerpen niet en ook het peilen werd anders. “Vroeger moest je het veld in. De stuwen hadden een inkeping waar je een balk op kon zetten en afhankelijk van de hoogte van de balk had je de hoogte van het waterpeil.” Er wordt nu gepeild met een elektronisch systeem. “Overal langs het water bevinden zich meetpunten, die meten boven de stuw of beneden de stuw of een combinatie daarvan. Op een scherm wordt precies aangegeven hoe hoog het waterpeil is.” Daarbij zet het waterschap ook nog per locatie een gewenst peil in. “Met kleppen in een stuw regelen we de hoeveelheid water die erdoor moet. Dat kan op kantoor of thuis gebeuren.”

De Regge op het juiste peil

Zolang er voldoende water vanuit de Alpen naar de Rijn en naar de IJssel stroomt, kan ook het water in de Regge op peil gehouden worden. Geen grote peilverschillen meer, want die zijn nadelig voor de natuur. Waarbij Dammers de droogte een groter probleem vindt dan te veel aan water. “Te veel water zie je en natte voeten, die wil je ook niet. Maar droogte, gele weilanden, zie je pas als het eigenlijk al te laat is. Daarom: een goed peil is ontzettend belangrijk.”

Ervoor zorgen dat er voldoende water in de Regge is zodat de omgeving niet verdroogd, en dat de zomp kan blijven varen. Daarom peilt, registreert en reguleert het waterschap middels meetsystemen, inlaatpunten, kraantjes, stuwen en kleppen. 
Dus alle moeilijkheden van het Reggepeil zijn opgelost? Dammers, lachend: “Als we het weer onder controle zouden hebben, ja.”