Enschede zet 115 euro boete op fatbikes in binnenstad, maar dreigt een doodlopende weg in te fietsen

Op 8 juli stemde een meerderheid van 24 raadsleden (BBE, VVD, CDA, D66, ChristenUnie en Volt) voor de motie om een fatbikeverbod in te stellen in de binnenstad. Onder het mom van 'een fatbike is een scooter vermomd als fiets' is het het college aan het werk gezet. Inmiddels is er al 50.000 euro gereserveerd voor het plaatsen van verkeersborden en de ambtelijke uren die met invoering van het fatbikeverbod gemoeid zijn.

Alleen tijdens winkeltijden

Maar de praktijk is weerbarstig. De wetgever kan niet veel met 'vermommingen'. Een automobilist die in helm en motorpak achter het stuur zit, is niet ineens een motorrijder. En een fatbike met trapondersteuning tot 25 kilometer per uur blijft dan ook een (elektrische) fiets. Zit er een gashendel op, dan valt de fatbike in de categorie bromfiets. Dan is een kentekenplaat en het dragen van een helm verplicht. Tegen illegale fatbikes kan de politie nu al optreden en dat maakt het verbieden ervan overbodig. 

Een inrijverbod voor een legale fatbike is alleen mogelijk als het verbod gericht is op álle (elektrische) fietsen. Dat denkt de minister, dat stellen onderzoekers van Sweco en DTV, dat zegt een verkeersdocent van de Politieacademie en dat concludeert de verkeersafdeling van de gemeente Amsterdam. En toch hoopt de gemeente Enschede de wet te kunnen omzeilen door een fatbike als apart voertuig te omschrijven (een e-bike met banden dikker dan 7 centimeter en wielen tot en met 27 inch) en het verbod alleen tijdens winkeltijden te laten gelden. Dat wil zeggen: op maandag, dinsdag, woensdag, vrijdag en zaterdag van 10.00 tot 18.00 uur, op donderdag van 10.00 tot 21.00 uur en op zondag van 12.00 tot 17.00 uur.

Ook klachten over e-bikes en normale fietsen

De gemeenteraad van Amsterdam neemt volgende week al een besluit over een fatbikeverbod in openbare parken. Het voorstel wordt in de hoofdstad specifiek ingestoken op de overlast en hinder die (gebruikers van) fatbikes veroorzaken. Wil dit enige kans van slagen hebben, dan moet je dit wel heel goed kunnen onderbouwen. Amsterdam denkt dat te kunnen doen met 2.000 meldingen van inwoners die vorig jaar zijn gedaan. 

Ook in het voorstel voor het fatbikeverbod in Enschede worden overlastmeldingen in de onderbouwing gebruikt. 1Twente heeft deze bij de gemeente opgevraagd. Het blijkt te gaan om een lijst met slechts 17 meldingen uit de binnenstad, verspreid over 2024 én 2025, waarin het woord 'fatbike' wordt genoemd.

Uit een nadere analyse van deze meldingen blijkt dat in 7 gevallen óók e-bikes of normale fietsen worden genoemd als veroorzaker van de ervaren overlast. Enkele van deze indieners pleiten dan ook voor een totaalverbod op (elektrisch) fietsen in de binnenstad.

Van de tien meldingen die zich wel specifieke op fatbikes richten gaan er aantal over het asociale of zelfs criminele gedrag van de vaak jonge bestuurders. Of over het (veel) te hard rijden op fatbikes. Maar zowel op hinderlijk gedrag als te hard rijden (illegale fatbikes) is door politie of boa's nu al te handhaven. Je kan je afvragen of hinderlijk gedrag van jonge personen wordt opgelost met een fatbikeverbod. Daarnaast raakt een verbod ook de bestuurders die hun snelheid wel aanpassen.

Overlast meestal beperkt tot 'irritatie'

Ook op de enquêtes die het college als onderbouwing voor het fatbikeverbod aandraagt, is wat af te dingen. Een van deze vragenlijsten is ingevuld door een heel specifieke doelgroep: 245 gebruikers van de Enschede Fiets-app, waarvan 90 procent zegt overlast te ervaren. De andere is uitgevoerd via straatinterviews onder bezoekers van de binnenstad op dinsdag 13 en zaterdag 17 januari, op dezelfde plek aan de Raadhuisstraat. In totaal zijn er 199 interviews afgenomen. Ter vergelijking: het aantal unieke bezoekers van de binnenstad is meer dan 300.000 per week.

In het raadsvoorstel meldt het college van B&W dat 74 procent van de respondenten, ofwel 147 personen, het afgelopen halfjaar overlast heeft ervaren van fatbikes. Uit de resultaten, die 1Twente heeft opgevraagd, komt naar voren dat deze overlast zich in de meeste gevallen (126 keer) beperkt tot 'een gevoel van irritatie'. In 68 gevallen was er sprake van 'een bijna ongeval' en 12 keer ging het om een daadwerkelijke aanrijding.

De vraag is hoe representatief deze beide onderzoeken zijn. Daarover staat in de resultaten in ieder geval niets genoemd. Bovendien is aan de voorbijgangers niet gevraagd in hoeverre zij dezelfde overlast ervaren van andere (elektrische) fietsen.

Geen vergelijking bij ziekenhuiscijfers

Via het Medisch Spectrum Twente heeft het college cijfers ontvangen van incidenten met fatbikes. Die hebben in 2025 tot 44 bezoeken aan de Spoedeisende Hulp geleid en tot 11 ziekenhuisopnames. In 2024 was dat respectievelijk 12 en 3 keer het geval. Een flinke stijging dus. Het is echter onduidelijk wat de aard is van de ongevallen (eenzijdig of aanrijding) en in hoeveel gevallen het om de fatbikebestuurder gaat of een andere weggebruiker. Ook ontbreekt er een vergelijking met het aantal SEH-bezoeken en ziekenhuisopnames na een ongeval met een e-bike of normale fiets.

1Twente heeft deze cijfers vorige week bij het MST opgevraagd, maar die blijken er niet te zijn. "Dit is nu niet meer na te gaan", laat een woordvoerster weten. In 2024 is er meegedaan aan een landelijke 'meetweek'. "Omdat er sindsdien veel te doen is geweest rondom de fatbike, hebben we dat sindsdien prospectief bijgehouden. Er zijn geen separate tellingen geweest van andere fietsgevallen."

De landelijke cijfers van de hierboven genoemde 'meetweek' zijn er nog wel. In oktober 2024 kwamen bij tachtig SEH-afdelingen 96 slachtoffers terecht na een ongeval met een fatbike. In diezelfde week meldden zich ook 480 slachtoffers na een ongeval met een ander soort elektrische fiets. In de provincie Overijssel - vier SEH's, waaronder het MST - ging het in die week om 49 e-bikeslachtoffers tegenover 5 fatbikeslachtoffers.

Politie doet niet mee

De grote vraag is of bovenstaande cijfers en onderzoeksresultaten voldoende aantonen dat fatbikes - of anders gezegd: elektrische fietsen met dikke banden - voor meer onveiligheid en overlast zorgen dan e-bikes met dunnere banden of fietsen in het algemeen. En dat is toch waar een eventueel beroep op een boete zich op zal richten. Uit het raadsvoorstel blijkt dat het college van B&W zelf ook onzeker is daarover.Bovendien is er nog het punt van handhaving.

Het Openbaar Ministerie heeft de gemeente Enschede laten weten dat zij het fatbikeverbod onuitvoerbaar acht. Om die reden zal de politie dan ook niet gaan handhaven in Enschede. De handhaving ligt daarmee volledig in handen bij buitengewoon opsporingsambtenaren (boa's). Zoals eerder uitgelegd levert ook dat problemen op. Het overtreden van een fatbikeverbod is geen misdrijf, maar een 'gedraging'. Een gemiddelde boa mag niet veel meer dan 'Stop!' roepen. Een fatbiker zal dan ook vrij eenvoudig een boete kunnen ontlopen.