De eerste stap is gezet: verkoper en gemeente binden juridische strijd aan om fatbikeboete in Enschede

In een wandeling van enkele minuten naar het stadhuis en weer terug zijn deze dinsdagmiddag in totaal 7 rijdende fatbikes waar te nemen op het stadserf. Een maaltijdbezorger, een straatmuzikant en een aantal jongeren... ze trekken zich niets aan van het fatbikeverbod tijdens winkeluren. 

En het blijkt ook lastig te handhaven. Slechts 9 boetes zijn er tot augustus uitgedeeld, waarvan 6 in de eerste weken na invoering van het verbod. Handhaving is vooral effectief als er al dan niet in samenwerking met de politie een fuik wordt opgetrokken; dat kost capaciteit en geld. Maar in het stadhuis is er genoten van de landelijke media-aandacht. En volgens de wethouder is het fatbikeverbod evengoed een succes door 'gedragsverandering'. Het blijft een gevoel: cijfers die dat beeld bevestigen of ontkrachten zijn er niet.

Fatbike is geen apart voertuig

Maargoed, over deze 'randzaken' gaat het tijdens de hoorzitting in het stadhuis niet. Daar tellen alleen de strikt juridische aspecten van de invoering van het fatbikeverbod, al gaan die ook over de doelmatigheid en doeltreffendheid van de maatregel. Kort gezegd is er één kernvraag die in deze zaak voorligt: is de gemeente bevoegd om zelf een fatbikeverbod te bedenken? En vervolgens: is zo'n verbod noodzakelijk en zijn er alternatieven om hetzelfde doel te bereiken?

Volgens fatbikeverkoper La Souris slaat de gemeente de plank al bij de kernvraag mis. In de Wegenverkeerswet is de fatbike geen aparte voertuigcategorie, maar simpelweg een (elektrische) fiets. En aan die wet heeft ook de gemeente zich te houden, zegt een woordvoerder van La Souris tijdens de hoorzitting. Volgens die lezing houdt dat in dat een fatbike niet verboden mag worden, maar de fiets of e-bike in het algemeen (dus óók de fatbike) wel. Anders is dat volgens de verkoper in strijd met de vrijheid van verkeer. Zo werd op Schiermonnikoog ooit een algeheel autoverbod ook door de rechter naar de prullenbak verwezen.

'Beperkt verbod mag wel'

Volgens de juristen van de gemeente lapt Enschede de landelijke wetgeving helemaal niet aan de laars. "Het fatbikeverbod is niet strijdig met de Wegenverkeerswet. Een fatbike is nog steeds een e-bike, maar binnen die categorie hebben specifiek aspecten aangewezen." En daarvoor gebruikt Enschede haar eigen APV. De gemeente vindt dat de argumenten van La Souris geen hout snijden. omdat het fatbikeverbod niet in de hele stad geldt, maar 'slechts' op het stadserf en alleen tijdens winkeluren.

De gemeenteraad heeft bij de invoering van het fatbikeverbod juist een afgewogen keuze gemaakt, zeggen de juristen. De alternatieven zijn volgens hen ook voorgelegd. In een presentatie tijdens een commissievergadering is inderdaad aangegeven dat een verbod op fietsen of e-bikes in het algemeen geen voorkeur had, maar een uitgebreide politieke discussie daarover is niet gevoerd.

Overlast en verkeersveiligheid

Tijdens de hoorzitting zijn vooral aanvullende vragen en zienswijzen uitgewisseld. Het grootste deel van de 'discussie' is al op papier gevoerd. Daarin gaat het ook over de onderbouwing van het fatbikeverbod, dat volgens de gemeente zowel op basis van overlast als verkeersveiligheid is ingestoken. 

Wat betreft de overlast gaat het om 17 formele meldingen met daarin het woord 'fatbike', die zich voor een groot deel óók richten op overlast van fietsers en e-bikes. Ook twee enquêtes waarin doelgericht naar overlast van fatbikes is gevraagd (en dus niet naar andere fietsen) zijn onderdeel van die onderbouwing. Voor wat betreft de verkeersveiligheid wordt verwezen naar ongevallencijfers onder meer het MST, maar die zijn niet of nauwelijks te vergelijken met ongevallen met e-bikes of fietsen in het algemeen. Ook over de aard van de ongevallen is niet bekend.

Volgend station: de rechtbank

De commissie Bezwaarschriften komt binnen enkele weken met een advies. Het college van B&W mag dat advies ook naast zich neerleggen. Of de bezwarencommissie nu adviseert om de bestuurlijke boete voor het overtreden van het fatbikeverbod aan te houden of in te trekken, het laatste woord is nog niet gesproken. "Deze discussie stopt ergens bij de rechtbank, dat is wel duidelijk", aldus de voorzitter van de bezwarencommissie.