Geheimgehouden onderzoeksrapport in Enschede roept bij discriminatiewaakhond ‘serieuze vragen en zorgen’ op

De melding van discriminatie op het Enschedese klachtencommissariaat dateert van juli 2021. Een medewerker van dat bureau stapte halverwege die maand naar antidiscriminatiebureau Vizier, na een paar jaar vergeefs te hebben geprobeerd de kwestie intern aan te kaarten. De melding betrof signalen van discriminatie van onder meer inwoners en raadsleden.

‘Het ontbreekt aan noodzakelijke diepgang’

Uit een mailwisseling tussen een medewerker van Vizier met concerndirectrice Jannetta van Zwol blijkt dat het antidiscriminatiebureau grote vraagtekens plaatst bij de opzet, de inhoud en de kwaliteit van het onderzoek. Dat is ‘oppervlakkig’, ‘onvoldoende onderbouwd’ en het ‘ontbreekt aan de noodzakelijke diepgang’, ‘terwijl de aard van de melding waarin sprake was van mogelijke discriminatie vraagt om een grondig en zorgvuldig onderzoek’.

En dat is niet gedaan, zo valt op te maken uit de e-mailwisseling. Onderzoeksvragen ontbreken, net als gespreksverslagen en toetsing aan juridische en maatschappelijke kaders. Ook de manier waarop onderzoek is gedaan naar mogelijke gevolgen voor inwoners, is niet duidelijk. Uit de registratie van klachten zou ‘geen of nauwelijks informatie’ over discriminatie zijn gevonden, maar hoe grondig dat is onderzocht blijft duister, vindt Vizier.

De melder van discriminatie zou volgens de discriminatiewaakhond wel handvatten en ‘bewijzen’ hebben aangedragen voor grondig onderzoek.

Vizier hekelt verder een aantal formulering in het rapport. Die zouden ‘vaag en ontwijkend’ zijn. Zo zouden er ‘geen discriminerende of racistische uitlatingen zijn vastgesteld’, maar wordt wel erkend dat er ‘opmerkingen zijn gemaakt die door anderen als discriminerend kunnen worden ervaren’.

Verder ontbreken er aanbevelingen om vergelijkbare situaties in de toekomst te voorkomen en het rapport biedt geen handvatten om de omgang met klachten te verbeteren.

Bewust oppervlakkig onderzoek?

Vizier vindt de aard van de meldingen ernstig en dat ‘vraagt om deugdelijk en objectief onderzoek’. Daarover heeft het bureau twijfels, zo blijkt. ‘Deze gebrekkige transparantie tast de geloofwaardigheid van het onderzoek aan.’ Niet voor het eerst, zo suggereert de opsteller van de e-mail: ‘Dat is des te zorgwekkender in het licht van eerdere signalen dat de gemeente in het verleden heeft getracht invloed uit te oefenen op de uitkomst van onderzoeken’.

Op welke signalen en onderzoeken Vizier hier doelt, wordt uit de e-mail niet duidelijk. Maar de boodschap is helder: dit onderzoek en rapport konden weleens bewust oppervlakkig zijn gehouden.

Geheimhouding opgelegd…

Het was recherchebureau Hoffmann dat eind vorig jaar onderzoek deed naar die melding en signalen van discriminatie uit 2021 en de jaren daarvoor. Het rapport verscheen in december. Het College van B&W deelde dat rapport onder geheimhouding met de gemeenteraad. 1Twente vroeg om openbaarmaking van dat rapport, maar kreeg een afwijzing.

B&W erkende onlangs dat het niet bevoegd was om dat verzoek af te wijzen; dat was aan de gemeenteraad geweest. Die is nu gevraagd de geheimhouding te bekrachtigen. Op maandag 22 september staat dat op de agenda.

Hoffmann lag in de afgelopen jaren verschillende keren onder vuur om ondeugdelijk en partijdig intergriteitsonderzoek, onder meer in de kwestie rond oud-kamervoorzitter Kadija Arib.

…maar rapport al ‘op straat’?

Naar nu blijkt, is dat rapport eind mei aan Vizier verzonden. Ook dat had alleen de gemeenteraad mogen doen. Dat rapport is als vertrouwelijk met de waakhond gedeeld. Dat blijkt uit het eerder genoemde e-mailverkeer. Vertrouwelijk is niet hetzelfde als geheim, volgens de handleiding over geheimhouding van de gemeente zelf.

Vizier had en heeft de discriminatiemelding weliswaar onder behandeling, maar is geen opdrachtgever of partij in het onderzoek. Nu het college, zonder daartoe bevoegd te zijn, dat rapport met een derde partij heeft gedeeld, is het de vraag of de geheimhouding daarmee niet al is doorbroken.

Bezwaarprocedure

1Twente heeft in mei gevraagd om openbaarmaking van het bewuste rapport. Zowel aan B&W als aan de gemeenteraad. Vragen over mogelijke discriminatie op het klachtencommissariaat gaan ook de stad aan. Zolang een onderzoeksrapport naar een dergelijke kwestie geheim blijft, is onduidelijk of er inderdaad is gediscrimineerd en of inwoners die een klacht indienden daarvan de dupe zijn geweest.

Het is dan ook niet mogelijk om een beeld te krijgen van de vragen die bij dat onderzoek zijn gesteld en de manier waarop het is uitgevoerd.

B&W heeft dat verzoek in juni afgewezen. Inmiddels loopt er een bezwaarprocedure.

De gemeente laat in een reactie weten dat zij erkent in het verleden te zijn tekortgeschoten bij de afhandeling van deze discriminatieklacht en zegt het te betreuren dat de melder zich zo lang niet gehoord heeft gevoeld. Om privacyredenen wil de gemeente niet reageren op de inhoudelijke kritiek van Vizier op het onderzoeksrapport. Vizier heeft inmiddels wel een reactie op die kritiek ontvangen, zo blijkt uit de gemeentelijke verklaring.