Geen gedwongen ontslag, digitaliseren en meer AI: veel concreter wordt de bezuiniging in het Enschedese stadhuis nog niet

Het snijden in eigen vlees is naast een besparing van 7,2 miljoen op jeugdzorgkosten (waarin ook heel veel mitsen en maren zitten) een van de belangrijkste fundamenten in de zomernota, waarover dinsdagavond wordt gestemd. Die zal er dus wel doorkomen, al klinken met name vanuit GroenLinks, D66, Volt, PVV en EnschedeAnders kritische geluiden over de haalbaarheid en de concreetheid van alle plannen.

Zeven wensen van de ondernemingsraad

Volgens het college wordt er de komende jaren afscheid genomen van 50 fte eigen personeel. Netto gaat het overigens om 30 fte, want er komen 20 nieuwe functies voor terug. Duidelijk is dat de ondernemingsraad van de gemeente Enschede een belangrijke rol heeft gehad bij de totstandkoming van de bezuinigingsopgave. Al in mei werd op het intranet, ofwel het interne informatiekanaal van de gemeente, een document gedeeld met zeven wensen van de or.

Er komen in ieder geval geen gedwongen ontslagen. 'In de komende jaren stromen er genoeg medewerkers uit', staat in de adviezen. Ook wordt aandacht gevraagd voor de hoge werkdruk en de sociale veiligheid, omdat de reorganisatie kan 'leiden tot extra onzekerheid of het gevoel van onveiligheid'. Maar ook het toepassen van kunstmatige intelligentie en een extra budget voor omscholing en opleidingen worden genoemd.

Geen taken schrappen, wel AI

Wie de zomernota erbij pakt, kan zien dat de adviezen vanuit de or bijna één op één ter hand zijn genomen. Dat is ook niet zo gek, omdat binnen het zogeheten 'BOB-traject' de hele bezuiniging op de ambtelijke organisatie door die ambtelijke organisatie zelf is voorbereid. Met andere woorden: er zijn in dat proces geen politieke keuzes gemaakt, behalve dan dat dinsdagavond de gemeenteraad in meerderheid 'ja' zegt een pakket aan maatregelen die de ambtelijke organisatie heeft voorbereid en waaruit het college een keuze heeft gemaakt, die geheim moet blijven.

Er is bijvoorbeeld niet gekozen om taken te schrappen. Als een gemeente - om maar een grof voorbeeld te noemen - geen handhaving uitvoert in de openbare ruimte, hoeft zij daarvoor ook geen boa's in dienst te nemen. Dat bespaart personeelskosten. Maar Enschede lost het anders op. In technische vragen van ChristenUnie heeft het college een overzicht gegeven van hoe de 7,6 miljoen aan bezuinigingen op eigen organisatie is opgebouwd. De grootste posten zijn grofweg de volgende:

1. Gebruik en inzet van Artificial Intelligence (AI): 2,35 miljoen euro
2. Combinatie van bezuinigingen/besparingen op IT-afdeling: 1,35 miljoen euro
3. Het verder centraliseren van de gemeentelijke inkoop: 1,25 miljoen euro

'Alleen voor taken met duidelijke patronen'

Veel concreter dan die uitleg wordt het niet. Wellicht dat er bij het opstellen van de gemeentebegroting meer bekend wordt, maar hoe de gemeente Enschede AI denkt te gaan inzetten is vooralsnog niet duidelijk. In een commissievergadering zei wethouder Marc Teutelink vorige week dat gedacht moet worden aan 'simpele' toepassingen. "Repeterende taken met duidelijke patronen. Waarbij menselijk toezicht en controle uitermate belangrijk is."

Als voorbeeld noemde hij hoe andere gemeenten zogeheten 'waardegedreven AI' al inzetten: bij het scannen van vergunningaanvragen op 'niet-ingevulde' velden, het notuleren van vergaderingen, de inzet van chatbots voor standaardvragen, het herkennen van patronen van overlast in de openbare ruimte en het 'voorspellen' van foutparkeren en afvaldump. Op korte termijn wil Enschede al beginnen met twee pilots.

Volt waarschuwt voor naïviteit

Daarmee is voor velen de kous af. Fractieleider Barry Overink sprak over 'doemscenario's die ons om de oren vliegen' als het over kritiek op het gebruik van AI gaat. Hij noemde BBE zelfs de 'meest progressieve partij' van de gemeenteraad. "Het gaat een fantastische tijd worden", aldus Overink. "Nee, AI gaat niet je baan kosten. Maar als je niet met AI gaat werken kost het zeker je baan."

Overink vindt dat politici niet 'op de stoel van de ambtenaar' moeten zitten, maar vertrouwen moeten hebben in die ambtenaren. Erik Kemp (Volt) noemt dat naïef. "Iedereen die denkt dat AI niet politiek is, heeft niet door welke politieke keuzes daarachter liggen", aldus Kemp. Om later in zijn eigen bijdrage nog eens te waarschuwen: "Als we AI gaan inzetten als beleid kunnen we straks bij een of andere Enschedese AI-affaire gaan uitleggen hoe het fout heeft kunnen gaan."