In Depot: Tetem, ooit misschien wel de grootste dekenfabriek ter wereld

De Twentsche Textiel Maatschappij (Tetem) opent haar deuren in 1916. Een dochteronderneming van de firma Rozendaal, op minder dan een steenworp afstand. Het succes komt met de verzelfstandiging en een koerswijziging in 1921: van producten uit textielafval naar dekens. Zes decennia na de oprichting - in 1969 - valt het doek.

Koeliedekens en poetslappen

Aanvankelijk produceert Tetem dweilen, moltondekens en ‘koeliedekens’. Het laatste verwijst naar het woord ‘koelie’, een ouderwets woord voor straatarme contractarbeiders uit de koloniën in Azië en Afrika, die formeel niet langer slaaf waren maar evengoed slavenarbeid verrichtten. Soms voor niets, net als voorheen, in de meeste gevallen tegen een hongerloon.

Zowel die dweilen en moltons als die koeliedekens worden gemaakt uit afvalmateriaal, afkomstig uit de bloeiende Enschedese textielindustrie. De afzetmarkt is enorm; de bevolking van alleen al Nederlands-Indië groeit in de jaren 30 en 40 van de vorige eeuw van 60 naar 70 miljoen inwoners. Ter vergelijking: Nederland telt in diezelfde jaren bijna 8 tot 9 miljoen ‘blanda’s’.

Dat Tetem aanvankelijk een afvalverwerker is of, in moderne termen, een recyclebedrijf, heeft alles te maken met het moederbedrijf, de firma Rozendaal. Ook dat bedrijf maakt producten van restmateriaal uit de textielindustrie, vooral poetskatoen.

Dekens voor de wereldmarkt

Na de Tweede Wereldoorlog specialiseert de Rozendaal-dochter zich in hoogwaardig bedtextiel. Met de stijgende welvaart wordt in de decennia daarna mode steeds belangrijker; huisraad en ook beddengoed moet niet langer alleen maar praktisch en robuust zijn, het oog wil ook meer. Tetem speelt in op die veranderende consumptiedrift en ontwerpt steeds nieuwe, modieuze dessins.

Afzetmarkt wordt concurrent

Maar de ontwikkeling van de landen die de grootste afzetmarkt vormen, leidt tot de ondergang. Dat geldt voor heel de Twentse textielindustrie. Voormalige koloniën worden onafhankelijk en vestigen eigen industrieën. Met een enorm arbeidspotentieel. De productie van dekens (en textiel) is niet heel ingewikkeld; lagelonenlanden nemen steeds meer van de wereldmarkt over.

Daar komt bij dat Tetem een westerse ontwikkeling mist: dekens raakten in onbruik, het dekbed wordt populair. In 1969 ziet directeur Edzard Krudop zich genoodzaakt de deuren te sluiten.

Gered van de sloop door een ramp

Aanvankelijk staat het hele Tetem-complex - en dat van de firma Rozendaal ernaast - decennialang te wachten op sloop. Tot de vuurwerkramp in 2000. Het verlies van een complete arbeiderswijk betekent herwaardering voor de leegstaande fabrieken, die de stad hebben gevormd. En geld om die te behouden en een nieuwe bestemming te gunnen.

Tetem wordt omgevormd tot een appartementencomplex, een galerie voor moderne kunst en de nieuwe thuishaven voor de AKI. De fabriek van de firma Rozenaal wordt MuseumFabriek, met woningen en ateliers ertegenaan gebouwd.