Dit is waarom de gemeente Enschede een besluit in de jeugdzorg niet altijd op papier vastlegt (maar het wel zou moeten doen)

Even een kleine terugblik. De commissie die adviseert over bezwaarschriften die Enschedeërs indienen tegen gemeentelijke besluiten, zoals vergunningen of zorgindicaties, vindt het zorgelijk dat er niet altijd sprake is van een beschikking. Een beschikking is een bewijs op schrift van welke ondersteuning een inwoner met een hulpvraag kan verwachten, in welke vorm dat gebeurt en voor hoe lang die ondersteuning aanhoudt. Ook staat in zo'n brief hoe de inwoner bezwaar kan aantekenen tegen zo'n besluit. Niet alleen de bezwarencommissie, maar ook de Nationale Ombudsman en het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport hebben in het verleden al aangegeven dat deze werkwijze in strijd is met de wet. Desondanks blijven ongeveer 25 gemeenten, waaronder Enschede, al jaren beschikkingsvrij werken.

Geen administratieve last bij doorverwijzing

Na publicatie van het artikel eerder deze week heeft de gemeente Enschede alsnog gereageerd op de vragen van 1Twente. Via een woordvoerder wordt bevestigd dat er niet altijd een formele beschikking wordt verstuurd, al beperkt die werkwijze zich alleen tot de jeugdhulp. "Bij uitvoering van de Participatiewet (uitkeringen, red.) en de Wet maatschappelijke ondersteuning (o.a. thuishulp, red.) ontvangen inwoners bij een besluit van de gemeente altijd een beschikking", luidt het antwoord. En ook bij 'individuele jeugdhulpvoorzieningen' is dat het geval. Dat zijn alle vormen van jeugdzorg die via het gemeentelijke wijkteam, niet zelden op aanvraag van inwoners zelf, worden verleend.

Blijft over: jeugdzorg afkomstig via externe verwijzers, zoals huisartsen en jeugdartsen, en de wat meer algemenere jeugdhulpvoorzieningen. Eerst de externe verwijzers. Die zorg wordt volgens de gemeente in goede samenspraak tussen de huisarts, de jeugdige in kwestie en/of ouder of verzorger gemaakt. "Een arts zal inwoners over het algemeen niet doorverwijzen naar hulp of ondersteuning als de inwoner dit niet wil", aldus de gemeente. "Het vastleggen van een besluit van de arts in een beschikking biedt in zo'n situatie geen inhoudelijke meerwaarde." Administratieve rompslomp dus, vindt de gemeente. Al kunnen ouders en verzorgers op aanvraag altijd een beschikking ontvangen. Bij uithuisplaatsingen of ondertoezichtstellingen lopen beroepsprocedures overigens buiten de gemeente om.

Jeugdzorg op school

Hulp bij dyslexie, veelal op scholen, valt ook binnen het 'beschikkingsarm' werken in Enschede. Net als het zogeheten Onderwijs Jeugdhulp Arrangement (OJA). Deze methode die in 2018 als pilot begon, maar later definitief werd, houdt in dat in het (speciaal) onderwijs meerdere scholen een jeugdhulpverlener op locatie hebben. Jaarlijks is er een vast budget beschikbaar (circa 12 miljoen euro) om op al die scholen kinderen en jongeren in een vroeg stadium de hulp te bieden die zij nodig hebben. Dat gebeurt dan vaker in groepsverband dan individueel.

Het idee is dat door deze laagdrempelige manier van werken en de korte lijnen tussen school, ouders, gemeente en zorgaanbieder jeugdigen sneller en goedkoper geholpen kunnen worden. Zonder beschikking dus. Het door de gemeente geschetste alternatief is dat er voor ieder kind een 'individuele maatwerkvoorziening' moet worden aangevraagd, waarbij alle formele en juridische stappen worden doorlopen en waarbij de gemeente de aanvraag moet toetstsen 'aan de criteria voor ondersteuning vanuit Jeugdwet'. En dat kost volgens de gemeente tijd en geld. "Met de keuze voor beschikkingsarm werken, kunnen we veel sneller ondersteuning inzetten en houden we de toegang tot ondersteuning (...) laagdrempelig." Ook hier kunnen ouders op aanvraag een beschikking aanvragen. Volgens de gemeente is dat sinds 2018 geen enkele keer gebeurd.

Verlagen van administratieve last

Dat er geen enkele keer een beschikking is aangevraagd voor de 'jeugdzorg op scholen' kan duiden op grote tevredenheid bij ouders. Maar het kan ook een signaal zijn dat ouders niet weten dat zij daar recht op hebben. Al geeft de gemeente aan dat ouders en verzorgers daarover wel worden geïnformeerd. Hoe laagdrempelig ook, er blijft hier in veel gevallen sprake van jeugdzorg waartegen bezwaar en beroep open staat en waarover ontvangers volgens de wet proactief over dienen te worden geïnformeerd.

Want wat als de zorg plotseling stopt of verandert? Wat als afspraken niet worden nagekomen of als er een geschil ontstaat? "Het bieden van rechtszekerheid aan onze inwoners is een groot goed", aldus de gemeente Enschede. En daarom zegt de gemeente dan ook altijd een beschikking te verstrekken als er sprake is van een besluit (dat kan ook een afwijzing zijn) over ondersteuning die door de inwoner zelf is aangevraagd. "Daarnaast kunnen inwoners bij een hulpvraag ook begeleiding krijgen door een onafhankelijk vertrouwenspersoon."

Daarmee lijken de gevallen waarbij niet proactief een beschikking wordt verstrekt vooral ingegeven door financiële motieven, zoals besparen op administratieve lasten. Immers, zo'n 60 procent van alle jeugdzorg begint met een doorverwijzing via derden. Het argument dat beschikkingen voor administratieve vertraging zorgen lijkt een valse tegenstelling. Het is wettelijk niet verboden om een jeugdzorgtraject al op te starten en de beschikking een paar weken later pas te sturen. In spoedeisende gevallen is dat zelfs verplicht. Opvallend is dat bij jeugdzorg vanuit wijkteams wél standaard beschikkingen worden verleend en de 'administratieve vertraging' blijkbaar geen rol speelt.