Drugsgebruik in Enschede: wat een duik in het riool laat zien

In juni 2025 liet de gemeente Enschede een rioolwateronderzoek uitvoeren. Een week lang werd het rioolwater van Enschede-centrum, Glanerbrug en Enschede-Zuid/Boekelo afzonderlijk onderzocht. “Samen met de gemeente hebben we bewust een meetperiode gekozen waarin geen bijzondere evenementen plaatsvonden”, vertelt onderzoeker Thomas ter Laak van wateronderzoeksinstituut KWR, dat het onderzoek uitvoerde. “Zo kregen we een zo goed mogelijk beeld van het dagelijks drugsgebruik in Enschede.”

Door zeven dagen lang, vierentwintig uur per dag rioolwater te analyseren op drugsresten die gebruikers via hun urine uitscheiden, konden onderzoekers berekenen hoeveel drugs gemiddeld per inwoner worden gebruikt. Per dag werden daarbij zo’n twee- tot driehonderd monsters uit het rioolwater genomen. “We rekenen die resultaten altijd om naar gebruik per duizend inwoners, zodat verschillende steden goed met elkaar vergeleken kunnen worden.”

Coke

Vergeleken met Amsterdam, Groningen en Utrecht is het drugsgebruik per duizend inwoners in Enschede op veel punten vergelijkbaar. Opvallend is dat het cocaïnegebruik in Enschede vergelijkbaar is met dat in Amsterdam. Omgerekend gebruiken Enschedeërs samen zo’n 22.780 lijntjes cocaïne per dag. Alleen het gebruik van drugs uit de zogeheten MMC-groep, zoals 3-MMC, ligt in Enschede hoger dan in de andere onderzochte steden.

Ter Laak benadrukt dat het onderzoek alleen laat zien hoeveel drugs er worden gebruikt, niet wie de gebruikers zijn. “Wij meten gebruik en weten niet zoveel over de gebruiker. Geen leeftijd of geslacht.”

Eerder onderzoek

De Gezondheidsmonitor van GGD Twente vult dat beeld in. Daaruit blijkt dat 35% van de Enschedese volwassenen ooit cannabis, XTC, amfetamine, designerdrugs of cocaïne heeft gebruikt, tegenover 25% in heel Twente. 

Cannabis is veruit het meest gebruikte middel: 32% van de volwassenen heeft het ooit geprobeerd. Daarna volgen XTC (15%), designerdrugs zoals 3-MMC en 4-MMC (8%), cocaïne (6%) en amfetamine (6%).

Ook onder jongvolwassenen steekt Enschede boven het regionale gemiddelde uit. Van hen heeft 11% ooit cocaïne gebruikt, tegenover 8,5% in Twente. Bij 3-MMC en 4-MMC is het verschil nog groter: 15% in Enschede tegen 12% in Twente. En maar liefst 35% van de Enschedese jongvolwassenen heeft ooit drugs anders dan cannabis gebruikt, terwijl dat in Twente gemiddeld 27% is.

De restanten in het riool komen volgens Ter Laak voornamelijk van Enschedeërs zelf. "Iemand moet in Enschede naar het toilet zijn geweest, vooral de ochtend nadat de avond ervoor drugs zijn gebruikt", legt Ter Laak uit. “De meeste drugs wordt binnen acht uur na inname uitgescheiden en dan zit het alleen nog in je blaas, je moet dan ter plekke ook nog naar het toilet gaan.” Daardoor hebben mensen die tijdens een avondje uit in Enschede drugs gebruiken, maar daarna de stad weer verlaten, waarschijnlijk minder invloed op de cijfers dan wordt gedacht.

Zeg nee tegen drugs

Gemeente Enschede schrok van de resultaten van het rioolwateronderzoek en besloot daarop de campagne ‘Zeg nee tegen drugs’ te starten. Met posters en slogans als ‘Coke aan je neus = bloed aan je handen’ en ‘Drugs zijn net als die ene ex. Altijd spijt’ wil de gemeente voorkomen dat drugsgebruik als iets normaals wordt gezien, vooral onder jongeren en jongvolwassenen. 

De campagne maakt deel uit van het drugsbestrijdingsfonds, waarin ook aandacht is voor bewustwording, deskundigheidsbevordering en monitoring. Op scholen wordt daarnaast het programma ‘Helder op School’ ingezet, waarbij leerlingen leren over de gevolgen van drugsgebruik en professionals zoals docenten en jongerenwerkers signalen beter leren herkennen.

Volgens de gemeente zijn de cijfers niet alleen zorgwekkend voor de volksgezondheid, maar laten ze ook zien hoe drugsgebruik criminaliteit in stand houdt. Toch schommelt het aantal geregistreerde drugsmisdrijven in Enschede al jaren, zonder een duidelijke stijgende lijn. Waar het aantal drugsmisdrijven in Enschede in de periode 2019-2020 steeg naar ruim 200, zakte het in 2025 naar ongeveer 119; het laagste niveau in jaren.

Drugsstad

De onderzoeksresultaten schetsen Enschede als drugsstad. Volgens Verslavingszorg Tactus een gevaarlijk beeld. “Een rioolwateronderzoek kan wel degelijk iets aan het licht brengen. Alleen moet je heel goed kijken naar hoe je vervolgens met zo’n uitkomst omgaat”, vertelt woordvoerster Jeanette Ooink. Bij Tactus ziet men geen reden tot paniek. “Het onderzoek geeft vooral inzicht in trends en signalen, maar zegt niet direct hoeveel mensen daadwerkelijk drugs gebruiken en of de drugsproblemen in Enschede groter zijn dan in andere steden.”

Alleen rioolwateronderzoek is volgens Ooink niet genoeg om conclusies te trekken. “Om het probleem goed aan te pakken, heb je een completer beeld van de gebruikers nodig. Daarvoor is aanvullend onderzoek nodig. Dit is nog maar een beginstukje van een veel grotere puzzel.”

Het volgende rioolwateronderzoek in 2027 moet de ontwikkelingen over langere tijd zichtbaar te maken. “Je hebt dan in ieder geval meer vergelijkingsmogelijkheden”, zegt Ooink. “Het laat zien of gebruik stijgt of daalt, zeker als meerdere steden hetzelfde onderzoek doen.”

Tegelijkertijd waarschuwt zij ervoor om te veel waarde te hechten aan alleen de cijfers. “Je kunt constateren dat het een vergelijkbaar beeld geeft met andere steden, maar wat wil je vervolgens met die informatie?” Volgens Ooink is alleen het naar buiten brengen van opvallende aantallen niet genoeg om drugsgebruik terug te dringen. “Het onderzoek kan vooral dienen als monitoringinstrument, als ondersteuning van een effectieve aanpak.”

Of Enschede die cijfers in de toekomst ook daadwerkelijk gaat gebruiken om trends over langere tijd te volgen, is volgens de woordvoerster nog de vraag. Ze geeft aan dat rioolwateronderzoek alleen waarde heeft als de resultaten onderdeel worden van een bredere aanpak, waarbij cijfers over meerdere jaren met elkaar worden vergeleken en gecombineerd worden met aanvullend onderzoek en preventie.