Enschedese 'drugsmarkt' geschat op meer dan een ton per dag, gemeente wil gebruik met campagne te lijf

Het gaat om 22.780 lijntjes coke per dag, om precies te zijn. Dat klinkt veel. Te veel, misschien wel. Alsof één op de negen inwoners het witte poeder op dagelijkse basis gebruikt. Dat laatste kan dan ook niet zomaar gezegd worden, aldus Harmjan Vedder. Er zijn veelgebruikers, maar ook piekmomenten, zoals in het weekend. Duidelijk is wel dat er in het Enschedese riool genoeg resten van cocaïne zijn terug te vinden.

Coke, speed, joints en xtc

Als onderdeel van het door de gemeenteraad in het leven geroepen drugsbestrijdingsfonds is een nulmeting gedaan. Je moet natuurlijk wel weten waar je het over hebt... en iets te vergelijken hebben als het fonds over enkele jaren wordt geëvalueerd. Een gespecialiseerd bureau heeft in juni 2025 een week lang bij twee rioolwaterzuiveringsinstallaties (Enschede en Glanerbrug) metingen verricht. Dat werkt zo: 24 uur lang wordt het rioolwater gecontroleerd op de aanwezigheid van de werkzame stoffen in verschillende (hard)drugs, die vaak binnen een etmaal vrijkomen bij een toiletbezoek van de gebruiker.

Die hoeveelheden (milligrammen) worden doorgerekend naar het aantal inwoners. Vervolgens wordt berekend om hoeveel dosissen (of gebruikseenheden) het gaat. Daarbij wordt onder meer rekening gehouden met de hoeveelheid pure drugs per dosis en de wijze van toediening (snuiven, spuiten, roken of slikken). Behalve de al genoemde lijntjes coke, zouden er in Enschede dagelijks 2.754 lijntjes speed (amfetamine), 400 xtc-pillen (MDMA) en 10.681 joints (cannabis) genuttigd worden. Ook andere drugs, zoals crystal meth (methamfetamine) en heroïne zijn onderzocht, maar komen duidelijk minder voor.

Meer dan een ton per dag

De resultaten uit het rioolwateronderzoek zijn vergeleken met soortgelijke onderzoeken uit andere steden. Opvallend is dat het cocaïnegebruik in Enschede relatief gezien - dus per duizend inwoners - zelfs iets hoger zou liggen dan in Amsterdam. Het XTC-gebruik blijft hier volgens de onderzoekers achter bij de hoofdstad, maar is vergelijkbaar met dat in Groningen en Utrecht.

Op basis van de gebruikseenheden kan er op basis van de 'straatprijzen' ook een schatting worden gemaakt van de financiële omvang van de Enschedese drugsmarkt. De meeste gebruikers produceren hun drugs immers niet zelf en de verkoop ervan is in de meeste gevallen illegaal. Een gram cocaïne kost al gauw meer dan 50 euro, een joint meer dan 12 euro en voor een XTC-pil wordt uitgegaan van ruim 4 euro. Dit komt overeen met een totale handel van zo'n 106.000 euro per dag, schat bureau KWR, dat het onderzoek in Enschede heeft uitgevoerd.

Pilletje bij de veganburger

ChristenUnie-wethouder Harmjan Vedder is geschrokken van de resultaten en wil voorkomen dat Enschede 'een soort Amsterdam aan de Duitse grens' wordt. Hij verbaast zich over de 'normalisatie' van drugsgebruik en hoopt het gesprek daarover onder inwoners op gang te krijgen. "Je houdt hiermee een crimineel circuit in stand. En daar hebben we last van." Hij wijst op overlast van drugsgebruikers tot het sluiten van zes drugspanden vorig jaar. Voor een zichtbare toename in drugsgerelateerde criminaliteit in de stad lijkt in de afgelopen jaren geen cijfermatig bewijs voorhanden te zijn.

Een postercampagne moet in ieder geval tot besef leiden. Soms met ferme taal ('coke aan je neus = bloed aan je handen') en soms wat minder direct ('jouw drugs vergiftigt ons grondwater'). Met die laatste hoopt de wethouder 'een bijzondere combinatie' aan te spreken. "Je hoort dat veel jongeren zich druk maken over het klimaat en het milieu, maar op een festival bij hun veganburger gerust een pilletje nemen."

'Niet te snel conclusies trekken'

Bij Tactus Verslavingszorg is men niet geschrokken van de conclusies uit het rioolwateronderzoek. In een reactie bij RTV Oost zegt een woordvoerster drugsgebruik niet te willen bagatelliseren, maar wijst zij erop dat de resultaten niet alleen Enschedeërs betreft. "Enschede heeft een regiofunctie. Je moet er ook rekening mee houden dat mensen uit de omgeving naar de stad komen om drugs te gebruiken", aldus woordvoerster Jeanette Ooink.

Ze waarschuwt om niet te snel conclusies te trekken uit het onderzoek. Uit de cijfers valt niet te herleiden of er veel sporadische gebruikers zijn of dat er juist een kleine groep is die erg veel gebruikt.  "Het onderzoek laat zien dat er resten van drugs zijn aangetroffen. Maar het zegt helemaal niets over wie het gebruikt of hoe wijdverspreid het probleem is", zegt Ooink. "Het gevaar is dat het onderzoek de indruk wekt dat drugsgebruik er normaler is dan het in werkelijkheid is. Als je kijkt naar hoeveel mensen er gebruiken, zie je bijvoorbeeld dat 80 procent van de jongvolwassenen nooit coke gebuikt. Ook weten we dat 84 procent van de Nederlanders gebruik van drugs afkeurt."