175 dagen afwezig: Enschedese politici zijn 'klimaatstakende' collega beu en willen deel van vergoeding afnemen

De sanctie is daarmee vooral een principiële zaak. Of - zoals een van de opstellers het noemt - het 'stellen van een norm'. Een gekozen volksvertegenwoordiger bepaalt namelijk zelf hoe hij of zij die rol invult. En dus ook hoe vaak politieke vergaderingen worden bijgewoond. In een (lokale) democratie is het idee dat een kiezer een politieke ambtsdrager afrekent op wat diegene wel of niet doet. En de grote vraag is hoe erg de achterban van Marianne Schouten het vindt dat zij al 175 dagen niet deelneemt aan politieke vergaderingen. De politica is namelijk in een 'klimaatstaking', omdat zij vindt dat het college moet erkennen dat er sprake is van een klimaatcrisis. Zoiets kan alleen een meerderheid in de raad afdwingen en die meerderheid is er niet.

Klimaatcrisis erkennen

Marianne Schouten kondigde haar staking begin maart al af, een kwartier voor het begin van een raadsvergadering. Die actie viel ook bij haar toenmalige partij GroenLinks in het verkeerde keelgat. Met meerderheid van stemmen werd Schouten een dag later uit de raadsfractie gezet. Hoewel de belangrijkste voorwaarde van haar staking ('het college moet de klimaatcrisis erkennen') als harde eis werd gepresenteerd, zou Schouten nog twee keer in de raadzaal verschijnen. 

En die twee keer gingen niet onopgemerkt voorbij. Op 19 mei zorgde ze er met haar onverwachte aanwezigheid mede voor dat een vergadering over de bezuinigingen niet achter gesloten deuren behandeld werd. Op 3 juni kwam Schouten nog eenmaal terug om tijdens de raadsvergadering via een motie de steun voor Gaza uit te spreken. De motie werd verworpen, mede doordat een deel van de raadsfracties er schande van sprak dat ze suggereerde dat 'wij bloed aan onze handen hebben'. Sindsdien is ze weer in staking.

'Niet bijgedragen aan beslissingen in belang van gemeente'

Binnen de gemeenteraad zijn verschillende fractieleiders al geruime tijd bezig om Schouten te bestraffen voor haar afwezigheid. Staatsrechtelijk is dat niet direct mogelijk, maar in de lokale regels voor politieke ambtsdragers is er een geitenpaadje gevonden. In die regels staat namelijk dat de gemeenteraad 'bij constatering van regelmatig verzuim' kan bepalen dat ten hoogste 20 procent van de vergoeding van een collega-raadslid wordt afgenomen. Daarnaast bepaalt de gedragscode voor Enschedese raadsleden dat een raadslid 'zich alleen van deelname aan beraadslagingen en de stemming onthoudt als er sprake is van belangenverstrengeling', ofwel bij hoge uitzondering.

Dat is bijna een half jaar niet gebeurd. "Het raadslid heeft daardoor niet bijgedragen aan het nemen van beslissingen die voor de gemeente van belang zijn", staat in het raadsvoorstel dat is opgesteld door fractieleiders Mart van Lagen (CDA), Barry Overink (Burgerbelangen) en Rachel Denneboom (VVD). "Tevens heeft het raadslid in deze periode de inwoners niet vertegenwoordigd in het nemen van beslissingen die voor de gemeente van belang zijn door te stemmen tijdens raadsvergaderingen."

Korting van 500 euro

Op basis van de indienende fractieleiders kan al met enige zekerheid worden gesteld dat in de gemeenteraad een meerderheid zal instemmen met het voorstel. "Het hanteren van een korting is in lijn met het principe dat publieke middelen verantwoord moeten worden ingezet, en dat het raadslidmaatschap niet vrijblijvend is maar gepaard gaat met verplichtingen (vertaald naar aanwezigheid) waarvoor een financiële vergoeding wordt uitgekeerd", aldus de indieners.

Een raadslid in Enschede krijgt, los van onkosten, een vergoeding van 2.496 euro bruto per maand. Zodra de raad formeel instemt met de sanctie, ontvangt Marianne Schouten vanaf dat moment nog maar 80 procent daarvan, ofwel 1.997 euro bruto per maand. Na de gemeenteraadsverkiezingen worden raadsleden opnieuw geïnstalleerd, dus geldt de sanctie niet meer. Marianne Schouten - die eerder aankondigde dat zij met een nieuwe partij wil meedoen aan de verkiezingen in maart - is dinsdagmiddag om een reactie gevraagd op de dreigende sanctie.