Enschede moet kiezen: boa voor leefbaarheid, als partner van de politie of een gulden middenweg
Is de gemeentelijke handhaver straks een geüniformeerde welzijnswerker die fatbike-terroristjes vriendelijk vraagt het wat kalmer aan te doen? Of steekt hij hen een wapenstok tussen de wielen, spuit met pepperspray als het moet en slaat hen in de boeien? Het is wat gechargeerd, maar de Enschedese gemeenteraad moet in de komende periode een keus maken: wat voor boa loopt er straks door de straten van de stad?
Wat boa’s en handhavers mogen en wat niet, is vrij strak vastgelegd in de wet. Maar daar komt verandering in; dat wil zeggen: gemeenten krijgen straks meer ruimte om zelf te bepalen wat zij nodig hebben, als het om handhaving gaat. Handig, want elke gemeente kent zo z’n eigen uitdagingen.
Maar het is ook lastig, want er moet gekozen worden. De reden: nergens groeit een geldboom en niet alles kan. Daar komt bij dat gemeenten ook meer verantwoordelijkheid krijgen voor de kwaliteit van het werk dat die boa’s doen.
Enschede heeft drie varianten bedacht: de nadruk op schoon en leefbaar, op veiligheid en de openbare orde en veiligheid of iets daartussenin. Extra geld komt er niet. Dat staat in een ‘verkenningsdocument’, waarover de gemeenteraad zich de komende tijd moet buigen.
Niet alleen welke boa, ook hoeveel
Dat betekent dat de gemeenteraad niet alleen moet kiezen welke boa’s er straks rondlopen, maar ook hoeveel dat er gaan zijn. Krijgen die handhavers zwaardere taken en draaien zij ruimere diensten (ook in weekenden en nachten), dan hebben ze meer opleiding nodig en een zwaardere uitrusting.
Simpel gezegd: als boa’s vooral parkeerbonnen schrijven, waarschuwen bij overlast en zich terugtrekken als er echt iets aan de hand is (en dan politie of hulpverleners inschakelen), lopen ze minder risico. Moeten ze ingrijpen en de politie kunnen ondersteunen bij acties in de binnenstad, dan hebben ze ook meer beschermingsmiddelen nodig.
Uitgebreidere werktijden, meer opleiding en een zwaardere uitrusting slokken meer van het beschikbare budget op. Dan blijft er minder geld over om boa’s van de straat op te sturen.
Licht, zwaar of iets ertussenin?
De gemeenteraad kreeg drie opties voorgelegd: Enschede krijgt ‘wijkgerichte handhavers’, ‘verbindende handhavers’ of ‘veiligheidshandhavers’. Van licht naar zwaar. En ook: van meer naar minder.
Bij die wijkgerichte handhavers gaat het vooral om de klassieke taken van gemeentelijke handhavers: controles op parkeren en afvalbijplaatsingen, surveilleren in de binnenstad, overlastgevers aanspreken, vraagbaak zijn. Tussen zeven ’s ochtends en tien uur ’s avonds. Bij gevaar of ingewikkelde situaties, terugtrekken en politie of zorgprofessionals inschakelen.
Bij de ‘veiligheidshandhaver’ heeft die zorg voor leefbaarheid in de stad een lage prioriteit. Hij of zij is een volwaardige partner van de politie, inzetbaar bij evenementen en controles op wapens en drugs, in staat om zelf opkomend geweld of serieuze overlast het hoofd te bieden en dealertjes aan te pakken. In de weekenden tot 1 uur ’s nachts.
Die ‘verbindende handhaver’ zweeft ergens tussen de beide andere boa-types in. Die heeft een actieve rol bij overlast, burenruzies of verwarde personen en doet mee aan veiligheidsacties van de politie. Hij of zij draait in het weekend diensten tot middernacht en is inzetbaar bij evenementen.
Een boa, dat is toch een soort slang?
Boa staat voor ‘buitengewoon opsporingsambtenaar’. Dat zegt nog niet zoveel, maar het gaat hier om een overheidsmedewerker met een aantal extra bevoegdheden op het gebied van veiligheid, openbare orde en handhaving. Als je het simpel wilt uitleggen: een soort politie-agent light.
Boa’s dragen een uniform, vaak inclusief een steekwerend vest onder een felgeel hesje. Soms een gordel met handboeien en een busje pepperspray. Achterop in blokletters: ‘handhaving’.
Een boa is geen politieagent, al kruipen de taken van boa’s wel steeds dichter in de richting van die van de politie. Afhankelijk van de taak die zij op dat moment uitoefenen mogen ze mensen fouilleren, aanhouden en in de boeien slaan, bijvoorbeeld. Anders dan politieagenten dragen ze geen vuurwapen, soms wel een korte wapenstok.
Ander belangrijk verschil is dat boa’s in dienst zijn van de gemeente (of de provincie). Dat geldt niet voor agenten; die zijn in dienst van de landelijke politie-organisatie. Gemeenten kunnen alleen in overleg een beroep doen op politiediensten, boa’s kunnen ze zelf aansturen. Dat maakt het mogelijk om zelf te bepalen waar, wanneer en waarvoor boa’s worden ingezet.
De taken en bevoegdheden van een boa zijn vastgelegd in de wet, net als bij de politie.
Wat de taken van de nieuwe boa precies worden, moet nog met partners worden afgestemd, nadat de gemeenteraad daar een knoop over heeft doorgehakt. De omschrijvingen in de vorige alinea’s zijn illustraties, bedoeld om een beeld te schetsen.
Voorkeur voor de tussenvariant (maar dan wel met pepperspray en wapenstok)
Het college heeft een voorkeur voor de ‘verbindende handhaver’. Die past het best bij maatschappelijke ontwikkelingen en vragen, en bij wat Enschedese boa’s nu al doen en kunnen.
Die zijn nu al uitgerust met handboeien en bodycams. Naast de standaarduitrusting van steekwerend vest, snijvaste handschoenen, veiligheidsschoenen en een portofoon. In de afspraken die de nieuwe coalitie heeft gemaakt komen daar binnenkort pepperspray en een korte wapenstok bij.
Afhankelijk van de taak die zij op dat moment uitvoeren, mogen ze gepast geweld gebruiken, aanhouden en boeien en fouilleren. Dat is al heel wat stappen verder dan tien jaar geleden; boa’s krijgen steeds meer klassieke politietaken en daar horen ook een zwaardere opleiding en betere uitrusting bij.
Verwachtingen waarmaken?
Omdat boa’s steeds meer taken krijgen en daardoor meer samenwerken met andere partijen zoals politie en zorgprofessionals, is het zaak om rollen goed af te stemmen. Voor je het weet zit je in elkaars vaarwater, ben je dingen dubbel aan het doen of doe je iets waar een ander beter in is.
De politie heeft nog geen reactie gegeven op de voorstellen van de gemeente, maar je kunt je voorstellen dat die de veiligheidshandhaver wel ziet zitten. Andere partners, zoals stadsdelen, stadsdeelbeheer en het team veiligheid van de gemeente gaan mee in het voorstel van het college.
Zij plaatsen wel wat kanttekeningen, onder meer waar het gaat om die afbakening van taken. Ook klink er een waarschuwing: als je een nieuwe boa de straat op stuurt, schep je verwachtingen. Zeker wanneer het gaat om de zwaardere variant. Maar zijn het er te weinig, dan kun je die vermoedelijk niet waarmaken.
Download onze app
