Het schuurt tussen Enschede en discriminatiewaakhond Vizier: ‘We hebben de bezuiniging al gehad’

Vizier ontvangt elk jaar subsidie van de gemeente Enschede, volgens B&W. Voor een deel betaald uit een bijdrage van het Rijk. Volgens informatie van de gemeente ging dat dit jaar om een bedrag van iets meer dan 97.000 euro voor het uitvoeren van de wettelijke anti-discriminatietaak.

Daarnaast kreeg het antidiscriminatiebureau een bijdrage van ruim 25.600 euro voor de coördinatie van het Pride-netwerk in de stad en een bedrag van 21.150 voor het Meldpunt Seksuele Intimidatie en - opgeteld - bijna 60.000 euro voor drie verwante activiteiten. In totaal ruim 203.000 euro.

26.000 extra bezuinigen op de wettelijke taak

Twistpunt is de bijdrage (97.000 euro) voor die wettelijke taak van Vizier. Enschede betaalt al jaren minder dan het Rijk daarvoor beschikbaar stelt en wil daar nu 26.000 euro op bezuinigen. Met ingang van volgend jaar. Structureel.

Wethouder Narda Teke-Bozkurt beloofde na vragen uit de gemeenteraad over die bezuiniging met Vizier in gesprek te gaan. De brief van het college bevat de conclusie van dat gesprek. Samengevat: Vizier staat er financieel goed voor en zingt het de komende jaren wel uit; in 2028 moet er een landelijk anti-discriminatiebureau komen. Of dat er tegen die tijd ook echt is, is alleen onzeker.

Wel of geen toezegging?

Volgens Van Dijk, directeur-bestuurder van Vizier, is bij de aankondiging van de bezuiniging in 2025 toegezegd dat er niet in dat potje voor de wettelijke taak zou worden gesneden. “Daar heb ik expliciet naar gevraagd. Maar dat gebeurt nu dus wel.” Het gesprek daarover is niet vastgelegd.

Volgens de gemeente is er in 2025 alleen in algemene zin over de bezuiniging gesproken, niet over de invulling.

Dat Van Dijk expliciet om een toezegging vroeg, heeft volgens haar alles te maken met het feit dat Enschede sinds 2024 al beduidend minder geeft dan het Rijk beschikbaar stelt (60 cent per inwoner, in plaats van 77). “Er is al die jaren ook niet geïndexeerd. Onze kosten zijn wel gestegen.”

In de richtlijn van het Rijk daarover staat dat die 77 cent bedoeld zijn voor een anti-discriminatievoorziening, maar er is geen formele verplichting om dat hele bedrag ook door te sluizen. In die richtlijn worden ook percentages genoemd voor jaarlijkse indexering.

Volgens Van Dijk geven andere gemeenten het richtbedrag of meer (tot 80 cent per inwoner). “Met deze bezuiniging wordt dat voor Enschede 44 cent. Daarmee kan ik onze wettelijke taak niet meer uitvoeren.” Volgens Van Dijk is zij in 2024 ‘om de lieve vrede’ met dat lagere bedrag akkoord gegaan. Maar nu is de maat vol.

“Wij hebben de bezuiniging al gehad”, vindt Van Dijk. De gemeente vindt van niet, stelt zij. “Die zegt: wij hebben nooit 77 cent toegekend, dus ook niet bezuinigd. Een woordpelletje.” Had Enschede dat richtbedrag gehanteerd, dan had Vizier jaarlijks 27.500 euro meer ontvangen.

‘Aanvullende werkzaamheden niet stoppen’

In de brief aan de gemeenteraad zegt het college het belangrijk te vinden dat de ‘aanvullende werkzaamheden’ niet worden gestopt. Dat gaat met name om die coördinatie van het Pride-netwerk en het openhouden van het Meldpunt Seksuele Intimidatie.

Het geld dat daarvoor nodig is, komt uit aanvullende subsidies, die losstaan van de wettelijk vastgelegde taak van Vizier. Anders gezegd: de bezuiniging kan wat de gemeente betreft alleen ten koste gaan van de algemene bijdrage aan het bureau.

Een inclusie-agenda, maar bezuinigen op de waakhond?

Ook raadsleden fronzen de wenkbrauwen. Zij stelden vragen over de bezuiniging in het debat over een nieuwe ‘inclusie-agenda’, waarin de stad uitdraagt dat elke inwoner volwaardig mee moet kunnen doen. Hoe kun je dan tegelijkertijd bezuinigen op de organisatie die de wettelijke taak heeft om dat in de gaten te houden?, is de gedachte.

Het college vindt het ‘niet onredelijk’ om de bezuiniging in stand te houden, zo staat te lezen in de brief. Vizier kan interen op vermogen, Enschede moet de hand op de knip houden.

Daar is Van Dijk het pertinent mee oneens. “Gemeenten kopen een dienst bij ons in, of dat nou middels een subsidie of een inkooprelatie is. Hiermee bemoeien ze zich met onze bedrijfsvoering. Daar gaan gemeenten helemaal niet over.”

Daar komt bij dat de reserves waarop Enschede nu leunt zijn opgebracht door 53 gemeenten, redeneert Van Dijk. Vizier voert de wettelijke anti-discriminatietaak uit voor heel Oost-Nederland. “En Enschede is een centrumgemeente. Daarmee heeft ze een voorbeeldfunctie. Andere gemeenten zouden zomaar eens kunnen denken: ‘O, maar dan kunnen wij dit ook wel eens gaan doen’. Je begrijpt dat ik hier niet in mee kan gaan.”

Een motie en een inspreker

D66 hield bij de toezegging van de wethouder om met Vizier in gesprek te gaan een motie aan om die bezuiniging terug te draaien, maar is volgens woordvoerder Maschja Baas voornemens die alsnog in te dienen. Of daar een meerderheid voor is, staat te bezien. De oppositie is verdeeld en coalitiepartner PRO, die inhoudelijk op de lijn van D66 zit, zal ook in een duaal stelsel niet graag tegen de eigen wethouder ingaan.

Van Dijk overweegt om bij de eerstvolgende gelegenheid - dat is in november - in te spreken bij de gemeenteraad. “Dan mag de gemeenteraad het zeggen: wat gaan we niet meer doen?” Al is een wettelijke taak eigenlijk niet op te knippen. “Of gaan we er helemaal mee stoppen?”

Daarmee staat ook de gemeente voor een dilemma. Vizier heeft een wettelijke taak, gemeenten hebben een zorgplicht waar het discriminatie betreft. Als Vizier daar niet meer in voorziet, moet die op een andere manier worden ingevuld. Maar andere eventuele uitvoerders hebben de expertise noch de netwerken en convenanten om dat effectief te kunnen, voorspelt Van Dijk.

Mocht het zover komen en Enschede wijst de subsidie-aanvraag van Vizier volgend jaar af, dan gaat de discriminatiewaakhond in bezwaar, kondigt Van Dijk alvast aan. En in beroep.