Enschedese tram uit 1908 terug op oude route voor verjaardag van de stad (en zo ziet 'ie eruit)

Het trammetje is alleen deze woensdag in Enschede te zien. Daarna gaat het voertuig terug naar de standplaats en restauratieplek bij de Museum Buurtspoorweg (MBS) in Haaksbergen. Daar is de tram, samen met de expositie, opnieuw te bekijken tijdens de Najaarsstoomdagen op zaterdag 18 en zondag 19 oktober.

Van tram naar tuinhuisje

De tram reed tussen 1908 en 1933 door Enschede. Van het Volkspark via de binnenstad naar Glanerbrug. Na het opheffen van de Twentsche Electrische Tram verdween het rijtuig uit het straatbeeld en belandde het decennia later als tuinhuisje in Overdinkel. Vervolgens kwam het in handen van de Tramweg Stichting in Overloon, waar een eerste restauratie begon.

De terugkeer naar Enschede leek lang onhaalbaar: te weinig geld, ingewikkelde procedures en een hoop bureaucratie. Toch gaven vrijwilligers, ondersteund door de Stiching Historische Sociëteit Enschede-Lonneker (SHSEL), MBS en de Tramweg Stichting, niet op. Met subsidies, uren vrijwilligerswerk en technische kennis kwam het project alsnog van de grond.

Terug in Enschede

Deze ochtend is het dan zover. In alle vroegte is de tram vanuit Haaksbergen naar de Brammelerstraat gebracht — pal naast de oude V&D, op precies dezelfde plek waar hij ruim een eeuw geleden reed. Het gevaarte prijkte op een oplegger in de jarige binnenstad. 

Burgemeester Roelof Bleker deed de openingshandeling en was zichtbaar onder de indruk: “Het is fantastisch dat het gelukt is. Het vakmanschap is echt te zien.”

Ook projectleider van Enschede700, Albert van Winden, is erbij. "Dit is onvoorstelbaar mooi. Al die passie van die mensen die het gedaan hebben. Daar krijg ik kippenvel van hoor. Dat zij alle tijd en energie erin gestopt hebben, iets te maken wat nog mooier was dan het ooit geweest is."

Binnen draait een documentaire over de restauratie en is een kleine expositie te zien. Vrijwilligers en specialisten hebben elk detail aangepakt, van schilderwerk tot het opnieuw maken van opschriften en glasruitjes.

Een ontroerend moment

Initatiefnemer van het restauratietraject, Jan Astrego, is zichtbaar emotioneel. "Het is een ontroerend moment", vertelt hij op het pas gelakte bankje van de tram. "Het is toch best snel gegaan. Binnen één jaar en acht maanden. Het was een kwestie van onderdelen verzamelen, alles namaken waar nodig, en zorgen dat hij eventueel weer zou kunnen rijden." 

Het werk was zwaar en technisch complex. Het onderstel en de motoren waren aanwezig, maar de bak van de tram was grotendeels uitgekleed. Astrego: "We moesten echt alles opnieuw bekijken en opbouwen. Alles moest zo worden uitgevoerd dat het technisch verantwoord was, maar ook historisch klopt.” 

Het resultaat mag er wat hem betreft dan ook zijn. "Het is echt prachtig om te zien. Zelfs kleine details, zoals de opschriften en glasruitjes, zijn nagebouwd op basis van oude foto’s. Het is mooier geworden dan ooit tevoren.”

Technisch gezien zou de tram zelfs kunnen rijden. Al is een volledig traject door de stad - zoals als eerst bedoeld - nu nog niet financieel haalbaar. "Dat kost ongeveer duizend euro per meter spoor. Voorlopig blijft het een statisch erfgoedobject, maar het is zo gebouwd dat rijden in de toekomst mogelijk moet zijn.”

Boek

Tijdens de presentatie werd ook een speciaal boek over de TET1 uitgereikt. Het bevat foto’s en verhalen over de restauratie en de geschiedenis van de tram, met bijdragen van voormalig trambestuurder Eitink. Het boek is inmiddels beschikbaar voor bezoekers en geïnteresseerden.