In Depot: hoe Enschede vijftig jaar geleden het 650-jarig bestaan vierde

De ineenstorting van de textielindustrie was een proces van meerdere jaren, maar je mag het moment waarop de Firma van Heek & Co de poorten sloot (1967) het begin van het absolute einde noemen. Waren er in 1960 nog zo’n 40.000 Enschedeërs werkzaam in de sector, tien jaar later was dat minder dan de helft. De stad stevende af op recordwerkloosheidscijfers.

Malaise alom

Dat gold niet alleen voor Enschede. Met de sluiting van textielfabrieken in Twente (en Tilburg) en de Limburgse mijnen, raakte Nederland twee van zijn belangrijkste economische peilers kwijt. Enschede, waar het geld bij het vorige jubileum nog tegen de plinten klotste, had geen geld voor een feest maar hoefde bij de regering niet aan te kloppen. Ook Vadertje staat zat krap in het jasje.

Zoveel reden voor een feestje was er ook niet. In januari 1974 stuurt de VVV-directeur een brief aan de notabelen van de stad. Dat 650-jarig bestaan zit er aan te komen, maar hij vraagt zich daarin hardop af of er behoefte is om daar iets mee te doen. De stad is moe.

Niets doen is ook geen optie

Het duurt dan ook maanden voordat er toch iets begint te kriebelen. Pas in september gaat er opnieuw een schrijven rond: helemaal niets doen is toch ook geen optie. Het stadsbestuur stelt 75.000 gulden beschikbaar, wat neerkomt op nog geen 30.000 euro. Natuurlijk, daar kon je destijds meer mee doen dan nu, maar zet dat eens af tegen de 1 miljoen euro die werd gereserveerd voor het eeuwfeest van het afgelopen jaar. Da’s toch andere koffie.

In allerijl wordt er een feestcomité in het leven geroepen, die als eerste wapenfeit een ontwerpwedstrijd uitschrijft. Er moet toch een logo komen voor dat 650-jarig bestaan. Dan volgt er een rondje langs musea; misschien dat die iets kunnen doen met een jubileumexpositie. Jaarlijks terugkerende evenementen krijgen het stempel ‘650’ opgedrukt en toegevoegd aan een karig feestprogramma.

Voorafgaand aan de Marathon van Enschede wordt er een optocht met verklede mensen georganiseerd. Rechtstreeks overgenomen uit het boekje voor de feestelijkheden rond de 600’ste geboortedag van de stad. Toen de stad geld zat had.

Tubantia komt met een jubileumuitgave, de VVV regelt ‘verrassingsdozen’ met kortingscoupons voor inwoners en er verschijnt een geinig jubileumdoek met een afdruk van de stadsplattegrond en markante plekken in de stad.

Twijfel, toen en nu: werd Enschede wel echt 650 jaar?

In het kwartaalblad van de Oudheidkamer Twente - ’t Inschrien - verschijnt in oktober een lijvig artikel waarin secretaris Joop Meijer die 650 jaar in twijfel trekt. De stadsbrief uit 1325 waarop dat jubileum is gebaseerd, gaat helemaal niet over stadsrechten maar over het recht om zelf straffen op te leggen. Enschede moet jaren ouder zijn, is zijn conclusie.

Het maakt statenmaker Johan Achterhuis weinig uit. Die klopt op eigen initiatief de cijfers 650 in hardstenen keitjes tussen de bestrating van de Hofstraat, pal achter het stadhuis. Met in zijn achterhoofd: ‘Als er dan nauwelijks geld is, maken we er zelf wel een feestje van’. Vijftig jaar later zal hij dat opnieuw doen, maar dan met andere cijfers.

Over die stadsrechten: Meijer was bij lange na niet de enige die twijfelde aan de ouderdom van stad Enschede. Dat deed ook streekhistoricus Cornelis Jan Snuif bij de viering van 600 jaar Enschede en dat doen hedendaagse kenners van de Enschedese geschiedenis. Onder wie Geert Bekkering in de allerlaatste editie van datzelfde kwartaalblad van de oudheidkamer, 't Inschrien.

Niet dat het iets uitmaakt voor het dagelijks bestaan in de stad, maar er zijn eigenlijk maar twee mogelijkheden: Enschede heeft al veel eerder stadsrechten gekregen of… er is nooit sprake van echte stadsrechten geweest. Daarover meer in een artikel dat binnenkort verschijnt.