Bijna nergens in Nederland is (nog steeds) zo veel energiearmoede als in Enschede

In slechts twee gemeenten in het uiterste zuiden is het aantal huishoudens met energiearmoede hoger: Vaals (12,3%) en Heerlen (13,4%). Almelo staat met 11% overigens niet ver achter Enschede. In Twente is Hengelo (7,6%) de enige andere gemeente waar het percentage huishoudens met energiearmoede hoger ligt dan het landelijke gemiddelde, 6,1%.

Meer dan 9.000 huishoudens 'energiearm'

Hoewel ook de lage energetische kwaliteit van de woningen - in hoeverre valt de woning met een lage energielabel te verduurzamen - een niet te verwaarlozen factor is, lijkt vooral de hoogte van energierekening in combinatie met het lage inkomen parten te spelen voor Enschedeërs. Dat wil zeggen: huishoudens met een totaal besteedbaar inkomen tot 20.875 euro per jaar, die meer dan gemiddeld (171 euro per maand) kwijt zijn aan hun energierekening.

Enschede telt op dit moment ongeveer 81.878 huishoudens. Dat betekent dat volgens de cijfers 9.252 huishoudens in de categorie 'energiearmen' vallen.

Verborgen energiearmoede

Voor het eerst in jaren is de energiearmoede in Nederland in 2024 weer toegenomen, concluderen CBS en TNO. Dat heeft volgens de onderzoeksinstituten vooral te maken met het wegvallen van steunmaatregelen, zoals de Eenmalige Energie Toeslag. Huishoudens met een laag inkomen konden in 2022 en 2023 een tegemoetkoming van 1.300 euro in de energiekosten krijgen. De gemeente keerde dat bedrag uit, maar het geld was afkomstig van het Rijk.

Zo kan het zijn dat in deze jaren het percentage 'energiearmen' in Nederland op 4% stond. ook toen lag dat aandeel in Enschede - zoals te zien is in de bovenstaande figuur - ruim boven het landelijke gemiddeld. En van een stijging was in Enschede al langer sprake.

Toch lijkt er lokaal en landelijk op moment minder energiearmoede te zijn dan in 2019. Een van de belangrijke oorzaken ligt volgens CBS en TNO in het feit dat huishoudens door de oplopende energieprijzen flink zijn gaan besparen op gas- en elektriciteitsverbruik. Dit wordt 'verborgen energiearmoede' genoemd.

Meer dan 3 miljoen euro over

In Enschede was in 2023 bijna 19,5 miljoen euro beschikbaar om aan energietoeslag uit te keren. "Achteraf is gebleken dat het geld van het Rijk voor de gemeente Enschede meer was dan nodig voor de hele doelgroep", laat een woordvoerder weten. Inschattingen waren destijds lastig te maken, omdat pas vorig jaar inkomensgegevens van 2022 bekend werden. Daaruit blijkt dat 12.7000 huishoudens kwamen voor energietoeslag in aanmerking, terwijl er net iets meer dan twaalfduizend aanvragen zijn gedaan. "Hierdoor weten we nu dat we in Enschede nagenoeg de hele doelgroep hebben bereikt."

Dat zal voor 2023 waarschijnlijk niet anders zijn. En zo kan het zijn dat er van het Rijksgeld na alle uitbetalingen 3,7 miljoen euro is overgebleven, waarvan het grootste deel dit jaar wordt gebruikt om 'gaten' in de begroting te dekken. De doelgroep van de regeling lijkt immers bijna volledig bereikt. De gemeente zegt een vinger aan de pols te houden. In september levert het NIBUD een nieuwe 'minimaeffectrapportage' op. "Dat geeft ons beter inzicht in welk soort huishoudens wel of niet rond kunnen komen in Enschede en wat de gevolgen zijn van de verhoging van de bijstand en huurtoeslag en kindgebonden budget van de afgelopen jaren."

Vele duizenden Enschedeërs in risicogroep

Huishoudens die niet in aanmerking kwamen voor een eenmalige tegemoetkoming in de energiekosten, kregen de afgelopen jaren natuurlijk ook te maken met hogere energiekosten. En ook dat kan grote gevolgen hebben voor de financiële situatie. Voor het eerst hebben CBS en TNO deze zogeheten 'risicogroep' in beeld gebracht. Het gaat om de huishoudens met een laag middeninkomen (20.875 euro tot 32.116 euro per jaar) die bij hoge energieprijzen ook het risico op energiearmoede lopen.

In Enschede gaat het daarbij om nog eens 16,6% van de huishoudens, ofwel zo'n 13.600 gezinnen. Anders dan bij de groep 'energiearmen' is bij deze risicogroep de kwaliteit van de woning wel een belangrijke factor. Bijna 13% van de lage middeninkomens in Enschede woont in een woning met een laag energielabel, waar niet of nauwelijks verduurzaming mogelijk is. Bijna 14 procent heeft te maken meer dan gemiddeld hoge energiekosten. Er zit dus een duidelijke overlap in beide groepen.

Er zijn cijfers beschikbaar op wijkniveau. Bijna overal schommelt het aantal huishoudens dat te maken heeft met energiearmoede, of daar risico op loopt, rond de 30 procent. Twekkelerveld steekt er echter met kop en schouders bovenuit: daar gaat het om bijna 39 procent van de huishoudens.