Gemeente Enschede wil vijf woningeigenaren in Pathmos uitkopen, dit jaar nog duidelijkheid over toekomst van getroffen buurt

"Het is een uitzonderlijke situatie", schrijft het college in haar besluit om een bod op vier woningen te doen. Het proces wordt daarom in gang gezet, nog voordat de gemeenteraad zich erover kan uitspreken. En dat is niet volgens procedure. Het geld voor de aankoop moet namelijk uit de reservepot van de gemeente komen en daar gaat de raad over. "Daarmee nemen we een risico. Tegelijkertijd verwacht de raad van het college dat zij slagvaardig optreedt in zulke situaties", aldus B&W. Fractievoorzitters zijn wel in het (geheime) presidium ingelicht.

De overstroming van 21 juli

Even terug naar die zondag 21 juli, bijna precies een jaar geleden. In Enschede viel bij een extreme regenbui zoveel regen dat in de hele stad straten onderliepen. De wijk Pathmos is een van de laagste punten in de stad. En het punt waar Willem de Clercqstraat, Bombazijnstraat en Ververstraat samenkomen vormt weer een 'kuil' binnen dat gebied.

Tientallen bewoners belandden die zomeravond - en de weken die daarop volgden - in een persoonlijk drama. Woningen liepen onder met rioolwater, met alle gevolgen van dien. Nadat 62 huizen tijdelijk werden ontruimd, kwam begin dit jaar het bericht dat de huurders voorlopig kunnen terugkeren, omdat De Woonplaats en de gemeente het risico op herhaling te groot vinden.

Geen perspectief voor vijf woningeigenaren

Een groot gedeelte van de getroffen huurders heeft inmiddels getekend voor een definitieve verhuizing naar een andere woning. Maar voor de 'achterblijvers' in Pathmos is de situatie allerminst ideaal. Veel omwonenden maken zich zorgen over leefbaarheid in hun wijk, nu tientallen huizen langere tijd leeg blijven staan. Voor vijf woningeigenaren betekent dit dat zij directe buren zijn van zo'n 'spookwoning', zonder dat er perspectief is dat dat op korte termijn verandert.

Het college spreekt van een 'zeer schrijnende situatie' en wil daarom de eigenaren van deze woningen 'uit oogpunt van menselijke maat' en bij hoge uitzondering een bod doen om ze uit te kopen. De woning wordt getaxeerd door twee onafhankelijk taxateurs - één uit Enschede en één uit de regio - waarbij de hoogste taxatiewaarde geldt. Hierbij wordt uitgegaan van de marktwaarde op het moment van taxatie, met als uitgangspunt dat de situatie van 21 juli 2024 zich niet heeft voorgedaan. Ook is er een vergoeding voor verhuiskosten en notariskosten.

Dit jaar meer duidelijk over toekomst Pathmos

Het college benadrukt dat het aanbod een vrijwillig karakter heeft en dat de eigenaren tot eind 2026 de tijd hebben om erover na te denken. Het uitkopen van bewoners kan aanvoelen als een eerste stap richting onteigening of anticiperen op toekomstige plannen in de wijk, maar dat bestrijden B&W in hun eigen besluit. "Het aanbod is bedoeld als een optie die rust en perspectief kan brengen voor woningeigenaren."

Als het over de toekomst van de getroffen wijk gaat, verwachten de gemeente Enschede en woningcorporatie De Woonplaats voor het einde van dit jaar meer duidelijk te verschaffen. Onderzoeksbureau Arcadis, dat eerder ook advies uitbracht, bekijkt momenteel wat de verwachte effecten zijn van gemeentelijke maatregelen tegen wateroverlast. Vervolgens wordt er een keuze gemaakt. "Dat varieert van herstellen tot sloop met óf zonder nieuwbouw", aldus het college. "Uiteraard zal er ook bij dit besluit aandacht zijn voor de cultuurhistorie van de buurt."

Verbetering aanzicht en twee drempels

De maatregelen tegen wateroverlast richten zich overigens ook op de rest van Pathmos, waaronder het gedeelte aan de andere kant van de Pathmossingel en een stukje Stadsveld (Warmoesstraat). Voor er een besluit over de leegstaande woningen dat ook nog uitgevoerd kan worden, zullen enkele straten in de getroffen buurt er voorlopig verlaten bij liggen.

Onlangs is er een bijeenkomst voor buurtbewoners geweest, waar zij ideeën konden geven om hun buurt leefbaar te houden. Die ideeën variëren van het verwijderen van de houten beplating (en het inrichten van de vensterbanken) tot het beschilderen ervan. Het tuinonderhoud van de leegstaande woningen wordt vanaf nu opgepakt door De Woonplaats en de corporatie zegt ook te zorgen voor betere verlichting. De gemeente legt aan de Willem de Clerqstraat twee verkeersdrempels aan.

Risico op precedentwerking

Zo lijken er weer een aantal stappen te zijn gezet in Pathmos. Al is het uitkopen van getroffen woningeigenaren niet zonder risico voor de gemeente. "Het is wel mogelijk dat ook andere particuliere eigenaren in Pathmos een financieel effect ervaren op de waarde van hun woning als gevolg van de wateroverlast én van het besluit dat sommige huurders niet kunnen terugkeren", stelt het college. Ook zij zouden kunnen proberen om aankoop of compensatie kunnen afdwingen.

Dan is er nog het risico op 'precedentwerking' als vergelijkbare situaties met ernstige waterschade zich in de toekomst elders in Enschede voordoen. Woningeigenaren zouden dan kunnen proberen om het besluit voor Pathmos aan te halen. "De situatie die zich nu heeft voorgedaan is volgens ons echter dermate uniek, dat wij nu verwachten dat eenzelfde situatie zich niet snel weer zal voordoen", zegt het college daarover.

Ten slotte zitten er voor de gemeente ook nog risico's in een eventuele toekomstige verkoop van de woningen. Uit wetgeving volgt dat deze niet één op één kunnen worden verkocht aan een gegadigde. Maar ook dat denkt het college te kunnen voorkomen: "Over het risico bij toekomstige verkoop aan De Woonplaats, geldt dat hier mogelijk kan worden betoogd dat De Woonplaats de enige serieuze gegadigde is voor de aankoop van de woningen bij de herontwikkeling van het gebied."