Enschede 'bibobt' erop los: honderden aanvragers worden gescreend op strafbare feiten
Nog maar enkele jaren geleden heeft het Enschedese college besloten om meer inzet te plegen op de zogeheten Bibob. De integriteitstoetsen, waarbij de achtergrond van een persoon of bedrijf uitvoerig wordt onderzocht, zijn bedoeld om het risico op criminele activiteiten of het witwassen van crimineel geld te verminderen. Enschede behoort wellicht tot de meest actieve gemeenten op dit gebied. Op tal van beleidsterreinen is een Bibob-onderzoek inmiddels standaardprocedure. Zo werden vorig jaar bijna 800 personen onder de loep genomen.
Een Bibob is niets anders dan een diepgaande screening van het reilen en zeilen van een persoon of een bedrijf. Enschede heeft daarvoor met ingang van 2024 twee onderzoekers in dienst. Kosten:160.000 euro per jaar. In hun onderzoek kijken zij niet alleen naar het strafblad of verdenkingen van een misdrijf van de persoon in kwestie, meestal de aanvrager van een vergunning, maar ook naar diens directe (zaken)relaties en 'levensgedrag'. Als uit onderzoek naar voren komt dat er 'ernstig gevaar' dreigt van misbruik, dan kan de gemeente besluiten om de vergunning niet te verlenen of in te trekken.
De zaak van de coffeeshop
In Enschede gebeurde dat laatste in 2025 twee keer. Dat blijkt uit navraag bij de gemeente. Hoewel individuele gevallen niet worden genoemd, is het inmiddels duidelijk dat het in één van deze situaties coffeeshop Black Sea betreft. Ruim een jaar geleden trok burgemeester Roelof Bleker de horecavergunning voor het pand aan de Stadsgravenstraat in, naar aanleiding van de uitkomsten in een Bibob-onderzoek.
En dat verhaal kent een langere geschiedenis. In december 2023 worden bij een politie-inval in het pand naast de coffeeshop tientallen kilo's hennep en hasj aangetroffen. Ook Black Sea wordt doorzocht, maar daar is niets mis. Omdat beide panden dezelfde eigenaar hebben, gooit burgemeester Bleker de coffeeshop op slot. De rechter zal hem later terugfluiten, omdat onvoldoende is aangetoond dat de gevonden voorraad toebehoort aan Black Sea.
57 pagina's aan vragen
De Bibob-toets is in Enschede standaardprocedure bij tal van diensten. In ieder geval bij vergunningaanvragen voor exploitatie in 'risico-branches'. Dat zijn horecazaken en coffeeshops, afhaal-, en bezorgcentra, seks- en escortbedrijven, kamerverhuurpanden, speelautomaten, autosloperijen, vuurwerkbedrijven, afval- en recyclingbedrijven, zorgbureaus, religieuze instellingen, vechtsportscholen, kapsalons, schoonheidssalons, belwinkels, internetcafés, tattooshops, shishalounges, massagesalons, zonnebankstudio’s, kinderopvangcentra, recreatieparken en campings, smartshops en zaken die verbonden houden met motorclubs. En ook bij de verkoop van gemeentelijke kavels aan particulieren komt de Bibob in beeld.
En of je nu een zorgbureau begint of je vraagt een vergunning aan voor een gokkast in je café... in deze en alle andere bovengenoemde gevallen begint het Bibob-onderzoek met het invullen van een vragenlijst van 57 pagina's. Behalve naar aanraking met politie en justitie, wordt daarin ook gevraagd naar geldschieters en andere zakenrelaties. Overigens werken Twentse gemeenten op het gebied van zorgbureaus samen. Dat geldt in die gevallen dus ook voor de Bibob.
Het verweer van de eigenaar is dat de gevonden handelsvoorraad drugs toebehoort aan de huurder van het pand. Die zou daarmee meerdere coffeeshops van voorraad hebben voorzien. En daar komt de kromme Nederlandse wetgeving om de hoek kijken. Coffeeshops mogen volgens het gedoogbeleid 500 gram hasj of wiet voorhanden hebben, maar verkopen op een dag (veel) meer. Nieuwe voorraad moet dus worden aangeleverd en dat is per definitie illegaal.
Hoe dan ook, omdat de gemeente Enschede strenger toeziet op coffeeshops, zijn alle vergunninghouders aan een Bibob-toets onderworpen. In het geval van de Black Sea is er gezien het verleden besloten om de vergunning in te trekken. De eigenaar van de coffeeshop is in hoger beroep gegaan bij de Raad van State. Op korte termijn wordt een uitspraak verwacht. Dan wordt duidelijk of Black Sea daadwerkelijk de deuren moet sluiten.
Enschede actief in landelijk register
In het geval van de coffeeshop heeft de gemeente Enschede advies ingewonnen bij het Landelijk Bureau Bibob (LBB). Gemeenten kunnen dat doen als zij vinden dat zij eventuele risico's onvoldoende kunnen vaststellen. In tegenstelling tot gemeenten heeft het landelijke bureau toegang tot justitiële en fiscale gegevens. Daarnaast beheert de LBB ook het Landelijke Bibob-register. Binnen deze omgeving delen Nederlandse overheden integriteitsrisico's. Zo kan in één oogopslag worden gezien of een persoon elders in het land al is geregistreerd als integriteitsrisico.
In Enschede worden alle namen die aan de Bibob worden onderworpen, door dit register gehaald. Dit wordt een informatieverzoek genoemd. In 2025 voerde Enschede 792 informatieverzoeken uit. Bijna geen enkele gemeente of provincie was zo actief met het raadplegen van het register, stelt het Landelijk Bureau Bibob in haar jaarverslag. Alleen Eindhoven was met 1.266 informatieverzoeken actiever. Ter indicatie: in totaal deden lokale en provinciale overheden ruim 17.000 keer aanspraak op het register.
Drie keer een 'hit'
Opvallend is dat er in Enschede vorig jaar 'maar' 429 Bibob-onderzoeken zijn uitgevoerd, terwijl er bijna 800 namen in het landelijke register zijn opgezocht. Dat komt door het feit dat er in veel gevallen meerdere mensen bij een Bibob-onderzoek betrokken zijn. Een BV die een vergunningaanvraag doet kan bijvoorbeeld bestaan uit meerdere bestuurders. In die gevallen wordt over alle betrokkenen informatie opgevraagd in het register.
Navraag bij de gemeente leert overigens dat er slechts in drie gevallen een 'hit' was in het Bibob-register. Dat houdt in dat deze personen door een andere gemeente of provincie, maar in de meeste gevallen door het Landelijk Bureau Bibob, zijn geregistreerd als potentieel integriteitsrisico. Zelf heeft de gemeente Enschede één (rechts)persoon in het register laten opnemen.
gerelateerd
Download onze app
