Museum Hengelo helpt inwoners zoeken naar hun familieroots: ‘Het is een verslavende ontdekkingstocht’

"Als je eenmaal bezig bent en een aanknopingspunt vindt, ben je al snel nieuwsgierig waar iemand vandaan komt. Dan ga je steeds verder zoeken", zegt Jeroen Zwier van Museum Hengelo. "Dat maakt het zoeken verslavend. Voor je het weet ben je avond aan avond bezig met stamboomonderzoek."

Buiten Twente

De zoektocht naar een familiegeschiedenis eindigt vaak ver buiten Twente. Zwier ontdekte zelf dat sommige voorouders naar Amerika zijn getrokken. "Zij vestigden zich daar en kregen kinderen, met als gevolg dat er nu een hele generatie Zwieren aan de overkant van de plas woont." Anderen stuiten op nog verrassendere verhalen, zoals de ontdekking dat familieleden vroeger walvisvaarders waren in Noorwegen.

Speurneuzen moeten ook kunnen omgaan met tegenslagen: "Wie begint met graven in het verleden, loopt vaak wel direct tegen wettelijke beperkingen aan", vertelt Marjan Lansink. Ook zij is vrijwilliger bij het museum. Eén van de grootste uitdagingen voor beginnende onderzoekers is de zogenoemde honderdjaargrens. 

"Vanwege privacyregels zijn geboorteakten pas na 100 jaar openbaar, huwelijksakten na 75 jaar en overlijdensakten na 50 jaar. Die periodes moet je overbruggen met andere bronnen, maar als je vóór 1900 zit, kun je vaak gewoon de archieven in."

AUDIO | Jos Klaczynski sprak met Marjan Lansink en Jeroen Zwier, vrijwilligers bij Museum Hengelo, en met Jan Verkade. Hij is beheerder van de website Henglias:

Alternatieve bronnen zijn bijvoorbeeld privédocumenten, zoals trouwboekjes, bidprentjes en oude krantenartikelen. Voor de periode vóór de invoering van de burgerlijke stand in 1811 zijn onderzoekers vaak aangewezen op kerkboeken. "Dat kan lastiger zijn, omdat niet elke pastoor of dominee de administratie even nauwkeurig bijhield." 

Openbare archieven

Vanaf 1811 lag de registratie van geboorten, huwelijken en overlijdens niet langer bij de kerk, maar werd het, in opdracht van Napoleon, een taak van de overheid. Lansink zegt dat veel archieven openbaar zijn en vaak ook gratis te raadplegen. "Via internet is dat allemaal uit te pluizen. Er komt ook steeds meer online, dus daar kunnen mensen zich helemaal in uitleven."

Jan Verkade is beheerder van Henglias, een website met genealogische gegevens van alle inwoners van Hengelo tussen 1643 en 1950. "Dat zijn mensen die hier hebben gewoond, hier zijn getrouwd of hier zijn overleden. In totaal zijn dat 110.000 personen."

De site is ooit opgezet door Wim den Oudsten. Verkade heeft Den Oudsten zelf niet gekend. Hij overleed in 2020 vrij plotseling. Robert Einhaus, een vriend van Den Oudsten, ontfermde zich daarna over de site en later nam Verkade het beheer over.

Zoeken naar tastbare zaken

Verkade zegt dat onderzoek doen soms lastig is, maar dat de beloning uiteindelijk groot is als de puzzelstukjes in elkaar vallen. Hij merkt dat mensen vooral zoeken naar tastbare zaken. "Mensen vinden het vooral leuk als je kunt vertellen waar hun voorouders hebben gewoond of wat voor beroep ze hadden."