Zuinigheid gevraagd met drinkwater in Noordoost-Twente: in 'uiterste geval' wordt de kraan op vier plekken strak aangedraaid

Als oorzaak voor het dreigende drinkwatertekort noemt Vitens onder meer een stijgende vraag, een beperkt aanbod van kwalitatief goed water en drogere zomers, wat de vraag naar water sterker doet stijgen. De problemen treden vooral op tussen 18.00 en 23.00 uur, wanneer veel mensen thuiskomen van het werk en vervolgens gaan douchen, de tuin gaan sproeien of het zwembadje achter het huis met schoon water gaan vullen.

Drukverlies dreigt bij tekorten

Op zulke momenten wordt er een groot beroep gedaan op de zeven wateropslagkelders die Noordoost-Twente rijk is. Als het waterpeil in die kelders onder een bepaald niveau zakt, ontstaat er het risico op drukverlies in waterleidingen. Dat kan leidingbreuk of systeemuitval tot gevolg hebben. In de gemeenten Oldenzaal, Losser, Dinkelland en Tubbergen is dit risico volgens Vitens groter dan in veel andere regio's, omdat het leidingenstelsel vooral afhankelijk is van bronnen uit Noordoost-Twente zelf. En die zijn beperkt. 

Als het waterpeil in de opslagkelders onder een kritiek niveau dreigt te zakken, wordt de waterdruk in de hele regio gecontroleerd verlaagd. In de praktijk betekent dit dat er een minder sterke waterstraal uit de kraan komt. "Dit doen we om de drinkwaterlevering te verzekeren", aldus Hester Latenstein van Voorst, directeur drinkwateroperatie bij Vitens. Een vervelende situatie voor inwoners en bedrijven, die zal aanhouden tot er weer voldoende water in de opslagkelders zit. Al wordt vanuit het drinkwaterbedrijf, de provincie Overijssel en de vier gemeenten in Noordoost-Twente ook gewaarschuwd voor een situatie waarin het evenredig verlagen van de waterdruk niet genoeg is.

Kraan strakker aandraaien in sommige wijken

In dit uiterste geval wordt er een 'extreme maatregel' genomen. De waterdruk in vooraf aangewezen gebieden wordt dan nog verder verlaagd. Het betreft woonwijken Graven Es, De Essen en De Thij in Oldenzaal en de gehele dorpskern van Overdinkel. Geen willekeurige keuze, vertelt Latenstein van Voorst. "We hebben hiervoor gekeken naar aantal factoren." Het zijn bijvoorbeeld gebieden waar geen ziekenhuis staat. "Maar we kijken ook naar waar het waterverbruik. Waar heeft zo'n maatregel het meeste effect? Daarnaast spelen ook de risico's mee. Op sommige plekken is er een groter risico op leidingbreuk bij drukverlies."

Het gevolg is dat het water in de aangewezen gebieden op deze momenten nog langzamer door de kraan stroomt dan elders. Hoewel de maatregelen wordt genomen om waterlevering te blijven garanderen, kan het effect voor een aanzienlijk deel van de huishoudens dus duidelijk merkbaar zijn. "Er worden voor de bewoners van deze gebieden informatiebijeenkomsten gehouden, om ze in te lichten", zegt de Oldenzaalse burgemeester Patrick Welman. In Oldenzaal is deze bijeenkomst op 29 juni in het stadhuis. In Overdinkel wordt de bijeenkomst op 30 juni gehouden in het Trefhuus. Ook op de website Vitens is informatie te vinden.

Niet sproeien, minder lang douchen

Daarom roept Vitens inwoners samen met burgemeesters Patrick Welman (Oldenzaal), Jeroen Diepemaat (Losser), John Joosten (Dinkelland) en Anko Postma (Tubbergen) op om extra zuinig te zijn met drinkwater. Bijvoorbeeld door de tuin 's ochtends of na elf uur 's avonds te sproeien, of helemaal niet in een langere periode van droogte. Of door niet langer dan vijf minuten te douchen. Of door het zwembadje in de achtertuin af te dekken, in plaats van het water te vervangen. Ook met bedrijven worden gesprekken gevoerd over het besparen van water. Ook wordt aangeraden om altijd 9 liter (drink)water 'op voorraad' te hebben.

Dit alles om scenario's zoals hierboven omschreven te voorkomen. Er wordt dus aangestuurd op gedragsverandering, erkennen Vitens en de burgemeesters. "Deze boodschap doet er echt toe. Het is meer dan goodwill", zegt Anko Postma. "We vragen hier om solidariteit." Overigens vallen ook enkele adressen in de gemeenten Almelo en Hengelo onder het genoemde gebied, omdat deze huizen van oudsher zijn aangesloten op het leidingennetwerk in Noordoost-Twente.

Vraag stijgt enorm bij droogte

Toch blijft het wat onduidelijk waarom uitgerekend dit jaar deze oproep wordt gedaan. Het is zelfs de eerste keer in Nederland dat burgemeesters en Vitens een persconferentie beleggen om een gezamenlijke boodschap over te brengen. In voorgaande jaren ging het volgens Vitens 'net goed' in Noordoost-Twente, maar toen is er niet op deze wijze gecommuniceerd over wijken waar - indien nodig - de waterdruk extra wordt verlaagd. "We zien dat de marge tussen vraag en aanbod (en dan met name op de piekmomenten, red.) steeds kleiner wordt", zegt Gerben Korten van Vitens. 

Wat betreft aanbod is er recent niets veranderd. Dus wordt er deze zomer een grote vraag verwacht? Het antwoord is niet volmondig ja. "We hopen eigenlijk op die onweersbui dit weekend", aldus Korten. De vraag naar drinkwater is ook weersafhankelijk. Als het langere tijd warm en droog blijft, stijgt automatisch de vraag. Op piekmomenten gaat het volgens Vitens om een stijging van 40 procent tot wel 50 procent. Knappe koppen binnen het drinkwaterbedrijf hebben er hun specialisme van gemaakt om die momenten te voorspellen. En als die situatie zich nu voordoet, dreigt er dus drukverlies in de waterleidingen van Noordoost-Twente.

Situatie in 2003 veranderd

Ooit kwam een belangrijk deel van het drinkwater in Oldenzaal en omgeving uit het Twentekanaal. Na een grote brand bij bandenfabriek Vredestein in 2003 was het kanaal dusdanig vervuild met bluswater, dat het niet langer te gebruiken was voor waterwinning. Dit incident wordt als een van de oorzaken van het beperkte aanbod van drinkwater in Noordoost-Twente gezien. Maar is er dan in die 23 jaar sindsdien niet geanticipeerd op het wegvallen van deze bron? Integendeel, zegt Vitens. Maar het zoeken naar en het  aanwijzen van nieuwe wingebieden is een proces van een hele lange adem.

De hoop was lange tijd gevestigd op een uitbreiding van de drinkwaterwinning in het Hammerflier bij Den Ham, van 1,6 miljoen naar 5 miljoen kubieke meter per jaar. Maar dat liep anders dan verwacht. Uit angst voor de gevolgen van het verhogen van de winning (schade aan woningen door een dalend grondwaterpeil in de omgeving) is dat proces behoorlijk vertraagd. "Soms wordt gedacht dat het aanleggen van grotere leidingen de oplossing is", zegt Korten. Maar dat is volgens hem een misvatting. Dat zou op piekmomenten wellicht helpen, maar in perioden van dalende vraag stroomt water op minder hoge snelheid door die leidingen. Met alle gevolgen van dien. "We moeten niet alleen rekening houden met de kwantiteit, maar ook met de kwaliteit van het drinkwater." 

Oplossingen duren nog jaren

Voor de middellange en lange termijn mikt Vitens op het aanleggen van twee nieuwe belangrijke waterleidingen van West-Overijssel naar Twente. In de IJsselvallei zijn nog drinkwaterbronnen die aangesproken kunnen worden. Daarnaast wordt er nog altijd gewerkt aan een uitbreiding van de waterwinning Hammerflier. En ook kijkt het drinkwaterbedrijf met een schuin oog mee naar de experimenten die Waterschap Vechtstromen op dit moment uitvoert bij de rioolwaterzuivering in Enschede. Met nieuwe technieken zou wellicht het water uit het Twentekanaal weer gezuiverd kunnen worden.

Maar al die ontwikkelingen lossen op de korte termijn niets op. Dus zal ook de komende jaren van inwoners van Noordoost-Twente worden gevraagd om extra zuinig om te gaan met drinkwater. "Wij doen ook een oproep naar de minister", vertelt burgemeester Anko Postma van Tubbergen. "Als je kijkt naar hoe nieuwe voorzieningen worden aangelegd, dan zie je dat Vitens stuit op langlopende procedures en processen. Dat leidt tot vertraging. Wij vinden dat dat versneld moet worden." Een uitnodiging om de minister voor een werkbezoek te ontvangen is al de deur uit.