‘Watersnoodwoning’ in Enschedese wijk Pathmos gekraakt

Op 21 juli 2024 zette een wolkbreuk boven Enschede in de hele stad straten blank en liepen woningen en kelders onder. In Pathmos, een van de meest karakteristieke tuindorpen van het land, werden 62 woningen onbewoonbaar door vocht en schimmel. 

Eerder dit jaar werd bekend dat eigenaar De Woonplaats de helft daarvan wil slopen. Dat leidde tot veel emotie en onbegrip bij bewoners, van wie velen al hun hele leven in de wijk wonen. Daarnaast staat een heel aantal woningen leeg omdat De Woonplaats eerst zeker wil weten dat er geen vocht- of schimmelproblemen zijn, voordat ze weer worden aangeboden.

Het gekaakte pand - Bombazijnstraat 2 - staat op de slooplijst. De Woonplaats heeft aangifte gedaan en startte een kort geding.

Watersnood- en sloopwoning, of toch niet?

Een handbeschilderd papier op A2-formaat op het venster doet vermoeden waar het de krakers om gaat: voor het behoud van Pathmos. Niek Wolthuis, één van de twee, doet open. Achter hem, in de gang, staat Floor Holman. Vriend Arij sympathiseert en is komen helpen. Hij woonde twintig jaar op Pathmos, heeft zijn huis te koop gezet en verkaste onlangs naar een ander deel van de stad. “Dat heeft niets met de wateroverlast te maken”, zegt hij er bij.

Heel anders ligt dat voor de gekraakte woning. Een hoekhuis, naast drie eveneens leegstaande woningen in een karakteristiek woonblok. Even verderop bevindt zich ‘ground zero’, het deel van de wijk waar de meeste woningen onbewoonbaar zijn verklaard.

“Deze woning stond al twee jaar leeg”, weet Niek. Klopt. Sinds 21 juli 2024, volgens De Woonplaats. De dag waarop riool- en hemelwater hier tientallen woningen binnenstroomde. “Maar er mankeert niets aan.” En, eerlijk is eerlijk: muren, plafonds, plinten, de badkamer, alles oogt strak, wit en netjes. Op één plekje na. Aan de onderzijde van de muur, vlak boven de plint, zitten plukjes schimmel. Een handvol wattendotjes, lijkt het.

“Stof ligt er ook nauwelijks”, zegt Niek. Hij vouwt zijn handpalm tot een kommetje. “We hebben geveegd en stofgezogen. Meer dan dit was het niet. Na twee jaar leegstand.”

Blije buren

Zowel Niek als Arij geloven er niets van dat sloop noodzakelijk is. Daarbij: het gaat om een van de mooiste stukjes historisch Enschede, een volkswijk en tuindorp zoals er maar weinig zijn. “Dat waterprobleem is echt wel op te lossen. Dit is gewoon een kwestie van geld.” Voor Niek en Fleur speelt er meer. Zoals zovelen kunnen zij via de normale wegen geen woning vinden. “En hier staat van alles leeg. Keurige woningen, niets mis mee.”

Volgens beiden - en Arij, die Pathmos goed kent, bevestigt dat - vinden de buren de kraak van Niek en Floor top. “‘Kennen jullie er niet meer?’ vroegen ze zaterdag, toen we ons voorstelden. Het zijn keurige woningen. Die leegstand is ook hen een doorn in het oog.”

1509 kandidaten en hopen op overeenkomsten met woningcorporaties

Floor zwerft al een maand of wat van bank naar bank en kennis naar kennis. Niek is sinds kort dakloos. Hij was één van de krakers van een pand aan de Haaksbergerstraat. “Daar hebben we een heel aantal jaren gewoond, na goede afspraken met Domijn (de andere grote woningcorporatie in Enschede, red.). De overeenkomst eindigde en we zijn daar op goede voet met de corporatie vertrokken.”

Niek hoopt op vergelijkbare overeenkomsten voor andere leegstaande woningen in de stad. Voor hemzelf, maar ook voor anderen. “Er is een waslijst aan mensen die een plek zoeken.” Arij knikt. Ook hij wachtte lang op een huurwoning. Tot hij eerste kandidaat was, heel ergens anders. “Van 1509 andere kandidaten. Toen heb ik de de keus maar gemaakt.”

‘Gezondheidsrisico’s’

In de achtertuin is te zien dat van alle vier de leegstaande woningen de loodslabben onder de dakkapellen zijn weggehaald. Dat geldt ook voor de leegstaande woningen in het blok ernaast. Bij de meeste is een plank multiplex onder het kozijn getimmerd om lekkage tegen te gaan, maar niet overal.

Voor de vensters, die aanvankelijk dichtgespijkerd zaten, hangen gordijnen en staan planten. Van buitenaf lijken ook de naastgelegen woningen schoon en strak.

Dat is schijn, volgens De Woonplaats. “Gezondheidsrisico’s zie je niet met het blote oog”, zegt een woordvoerder. Uit GGD-rapporten zou blijken dat die risico’s er hier wel degelijk zijn. “We spannen dat kort geding ook omdat we ons zorgen maken om de gezondheid van de krakers.”

In eerdere berichtgeving bij RTV-Oost werd gemeld dat De Woonplaats een knoop moest doorhakken over de toekomst van een aantal zwaar getroffen woningen, waaronder deze. Het zou minstens acht jaar duren voordat de gemeente iets aan wateroverlast in dit deel van de stad gedaan kan hebben. Nog groter probleem: er was geen geld voor.

Dat betekende nog acht jaar leegstand en de woningen gingen zienderogen achteruit. Van dat laatste is hier weinig te zien, op die loodslabben na. Maar dat zal diefstal zijn, niet een gebrek aan onderhoud.