Enschedeër verwerkt oorlogsverleden van zijn vader in debuutroman: ‘Ik weet nu waarom hij was zoals hij was’

Flokstra begint al in 2014 met het schrijven van zijn boek 'Van dwangarbeider tot soldaat'. Aanvankelijk niet met het idee om een boek uit te brengen, maar vooral voor zichzelf. “Op een gegeven moment word je nieuwsgierig en wil je de geschiedenis van je familie te weten komen. En wat ga je daar dan mee doen?” In eerste instantie begint Flokstra met schrijven om de therapeutische werking ervan. “Naarmate ik meer in het onderwerp dook en dingen uitzocht, ontstond er een verhaal. Daar ben ik zelf ook een beetje verbaasd over.”

Razzia’s in Enschede

Het verhaal begint in 1944, wanneer de Duitse razzia’s (georganiseerde acties om mensen massaal op te pakken, red.) ook Enschede bereiken. De roman draait om Twentse jongens tijdens de oorlogsjaren. Flokstra’s vader en zijn broer. Twee jonge mannen die er alles aan doen om niet door de Duitsers te worden opgepakt.

De vader van Flokstra werkt als bakker en krijgt daarom in eerste instantie vrijstelling van arbeidsdienst in Duitsland. “Maar vanaf 1944 was die niks meer waard”, vertelt Flokstra. “Toen werd het een stuk grimmiger. Alle jonge mannen moesten uiteindelijk met de Duitsers mee.”

Zijn vader komt terecht bij de Westwall, de Duitse verdedigingslinie aan het front. Daar zijn de omstandigheden volgens Flokstra zwaar. “Er zijn jongens die het nog aardig ‘oké’ hadden in Duitsland, maar mijn vader niet. Hij kreeg zo weinig te eten dat hij daar de rest van zijn leven maagklachten aan heeft overgehouden.” Ook de constante dreiging laat diepe sporen na. “Duitse soldaten mochten tijdens aanvallen in bunkers schuilen, maar de Nederlandse jongens werden aan hun lot overgelaten.”

Van dwangarbeider tot soldaat

De vader van Flokstra overleeft de Tweede Wereldoorlog, maar draagt de gevolgen zijn hele leven met zich mee. “Die oorlogsgeneratie had het niet zo met erover vertellen”, zegt Flokstra. Zijn vader maakt volgens hem een bijzondere periode mee. Na de oorlog vertrekt hij naar Brussel om zich aan te melden als oorlogsvrijwilliger. “Hij ging met de geallieerden mee naar het front. Hij wilde heel graag wat doen voor het vaderland, net als veel andere jongen mannen in die tijd. Maar hij was één van de weinigen die nog zó actief was.” Voor zijn inzet ontvangt hij later een Koninklijke onderscheiding.

Geen heldenverhaal of slachtofferrol

Tijdens zijn onderzoek spreekt Flokstra met historici en zelfs met Duitsers om informatie te verzamelen. Hoe langer hij zich verdiept in de oorlog, hoe genuanceerder zijn kijk erop wordt. “Ik had vroeger toch een soort geromantiseerd beeld van de oorlog”, zegt hij. “Maar het is niet zo eenduidig als ik dacht – en als veel mensen nog steeds denken. Het was écht overleven.”

Juist daarom wil hij wegblijven van simpele tegenstellingen tussen goed en fout. “Een oordeel vellen over goed en kwaad heb ik afgeleerd. Als ik een paar kilometer meer naar het oosten was geboren, dus niet in Enschede, maar in Duitsland, had ik waarschijnlijk aan de andere kant van de geschiedenis gestaan. Dan was ik opgegroeid in een Duits gezin, met hun idealen.” Volgens de auteur draait zijn boek daarom niet om heldendom of slachtofferschap.

‘Ik heb aan hem geen vader gehad’

“Het boek eindigt wat meer als een psychologische roman, met een reflectie op emotionele connectie en familiebanden”, zegt Flokstra. Dat persoonlijke aspect wordt zichtbaar in het laatste hoofdstuk. Daarin beschrijft hij de band met zijn vader, die hij moeilijk noemt. “Hij was een stille man. We hadden weinig contact. Ik heb aan hem niet echt een vader gehad, behalve dat hij werkte en af en toe kookte. Hij was in zichzelf gekeerd, had veel nachtmerries en trauma’s.”

Flokstra is zestien jaar oud wanneer zijn vader overlijdt. Pas veel later gaat hij op zoek naar verklaringen voor zijn gedrag. “Dat was een extra aanzet om met dit verhaal bezig te gaan. En die verklaringen heb ik zeker gevonden. Door alles wat ik nu weet, heb ik er vrede mee waarom hij was zoals hij was. Dat kan ik nu beter accepteren.” De band met zijn vader wordt daardoor, pas vele jaren na diens overlijden, alsnog anders.

Een schrijver met dyslexie

Dat Flokstra überhaupt een boek publiceert, is voor hem persoonlijk ook bijzonder. Hij is namelijk dyslectisch en worstelt al sinds de basisschool met lezen en schrijven. “Daar heb ik mijn hele leven last van gehad”, vertelt hij. “Ik wilde nu ook bewijzen dat ik het wel kan. Ik vind schrijven hartstikke leuk om te doen, al kost het met extra moeite.”

De opbrengst die hij zelf ontvangt van het boek doneert hij daarom aan Stichting Lezen & Schrijven. Hij hoopt anderen met dyslexie te inspireren. “Je hoeft je daar niet voor te schamen. Ik hoop dat mensen hierdoor niet bang zijn om zelf te gaan schrijven, en niet aan zichzelf twijfelen.”

Herkenbaarheid

Inmiddels hebben de eerste voorverkoop-lezers het boek uit en krijgt Flokstra reacties terug. Vooral het persoonlijke slothoofdstuk maakt indruk, merkt hij. "Ik kon niet wachten tot mensen het hadden gelezen", zegt hij. "Ik was namelijk heel erg benieuwd of het herkenbaar zou zijn voor anderen."

Volgens hem is het thema over het gemis van een goede ouder-kindrelatie nog steeds actueel. "Dat staat ook los van de oorlog. Er zijn nog steeds veel ouders niet in staat om hun kind (op een goede manier) op te voeden." Wat hij uiteindelijk het belangrijkste vindt? "Ik hoop dat mensen het verhaal niet meteen vergeten zodra ze het boek uit hebben en aan de kant leggen. Dat het mensen raakt."