Dit is volgens de verkenners de meest logische coalitie in Enschede, maar vinden de partijen dat zelf ook?

Na de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart zijn voormalig burgemeester Onno van Veldhuizen en Alifa-directeur Suzan Veldhuis als verkenners op pad gestuurd. Hun taak: op basis van gesprekken met alle 12 fracties tot een advies komen voor een haalbare en stabiele coalitie.

GL-PvdA en BBE tot elkaar veroordeeld?

En dat voorstel mag in zekere zin bijzonder worden genoemd. Veldhuis en Van Veldhuizen stellen namelijk voor om formatiegesprekken te voeren tussen de vier partijen die bij de verkiezingen de meeste stemmen kregen.

Dat zou betekenen dat verkiezingswinnaar GroenLinks-PvdA en BBE (dat twee zetels verloor) tot elkaar veroordeeld zijn. Met aanvulling van VVD en D66. Terwijl bij het duidingsdebat op 21 maart, uitgerekend Burgerbelangen en VVD de voorkeur voor een andere coalitie uitspraken.

De rol van ChristenUnie

Het advies van de verkenners is gebaseerd op combinaties die volgens hen in de gesprekken het vaakst zijn gesuggereerd. "Daarbij hebben we gemeend ChristenUnie daar aan toe te voegen, vanwege de grote waardering voor die partij", aldus Van Veldhuizen. En die waardering zou dan vooral met wethouder Harmjan Vedder te maken hebben, die volgens vele raadsleden zijn werk goed doet.

Maar meer nog: ChristenUnie wordt gezien als een soort smeermiddel. Een partij met een brugfunctie, die kan voorkomen dat het een 'vechtcoalitie' wordt. Al zeggen de verkenners daar niet direct bang voor te zijn, zolang partijen bereid zijn om vanuit 'pragmatisme' te handelen, elkaar iets te gunnen en geen oude koeien (lees: oude ruzies of vêtes) uit de sloot te halen.

Zes belangrijkste thema's

Als belangrijkste thema's noemen Veldhuis en Van Veldhuizen er zes: wonen, kansengelijkheid, veiligheid, duurzaamheid, economie en lokale democratie. Ook dit is gebaseerd op de gesprekken met de partijen. Thema's die alle partijen bindt, als het gaat om urgentie.

Maar of dat ook inhoudelijk zo is moet blijken in een formatieproces, als de partijen met elkaar gaan onderhandelen. En met oog op zo'n formatie valt vooral de houding van BBE en VVD op, die onaangenaam verrast zijn door het advies van de verkenners.

'Links' is enthousiast

De eerste reacties op het rapport van de verkenners bieden inzicht in hoe de partijen in het formatieproces staan. Zo zijn de progressievere partijen GroenLinks-PvdA en D66 uitgesproken positief. Net als de SP, Volt en Partij voor de Dieren. 

"Ondanks verschillen zien we een gedeelde basis", aldus Narda Teke-Bozkurt (GL-PvdA). "Dit vraagt om bruggen bouwen en gunnen. Kijken naar wat ons bindt in plaats naar wat ons uit elkaar houdt." 

'Rechts' is teleurgesteld

PVV en Forum voor Democratie, beide ook winnaars bij de verkiezingen, vinden dat hun kiezers worden gepasseerd. Ook over rechts zijn er bruggen te bouwen, stellen Diana Lambers (PVV) Andreas Bakir (FVD). Bakir zou zelfs willen dat er twee nieuwe verkenners aan het werk worden gezet om zoiets te onderzoeken.

Maar het belangrijkste geluid komt vanuit BBE en VVD. Belangrijk, omdat zolang deze partijen hun lot aan elkaar verbinden, er zónder hen geen fatsoenlijke coalitie te bouwen is. En het standpunt van dit motorblok is duidelijk.

"We herkennen ons niet in wat er is gezegd", aldus Danny van Wakeren (BBE). "Dit is voor ons absoluut niet de gewenste variant."

Bezinning in paasweekend

Ook Malkis Jajan (VVD) zegt verbaasd te zijn. "We hebben expliciet gezegd dat deze coalitie ons niet stabiel lijkt." Zowel Van Wakeren als Jajan zegt het paasweekend nodig te hebben om alles te laten bezinken.

BBE en VVD zien liever een coalitie over 'midden-rechts' met D66 en CDA. Daarbij is ook het aanschuiven van ChristenUnie denkbaar. Het zal geen verrassing zijn dat ook Mart van Lagen (CDA) die gedachte steunt. Hij baalt dat hij niet bij de eerste formatiegesprekken wordt uitgenodigd en noemt het advies van de verkenners 'wensdenken'. "Maar voor ons past nu bescheidenheid."