Aanbesteding voor nascheiding restafval bij Twence moet opnieuw: 'Is 14 miljoen euro nog realistisch?'

De wens voor een Twentse nascheidingsinstallatie voor huishoudelijk afval is uit nood geboren. Nooit werd er onder aandeelhoudende gemeenten brede steun gevonden om plastic-, metaal- en drankverpakkingen (pmd) weer bij het restafval in te zamelen en dat via een machine te laten uitsorteren- want daar gaat het hier in feite over. Maar nu Enschede en Hengelo consequenties gaan dragen als zij het zwaar vervuilde 'pmd' uit ondergrondse en bovengrondse brengcontainers blijven afleveren, is in allerijl besloten om een nascheidingsinstallatie te bouwen voor het afval van hoogbouwbewoners uit beide steden.

Te veel vervuiling

Uit sorteeranalyses van Twente Milieu blijkt dat het Twentse verpakkingsafval, zeker in de grote steden, niet voldoet aan de kwaliteitseisen. In Enschede is het pmd de afgelopen jaren soms tot wel 90 procent vervuild met materiaal dat daar niet in thuishoort. Alleen bij de doorzichtige zakken in Hengelo valt het relatief mee, maar daar zorgen de zakken zelf voor vervuiling in het straatbeeld. 

De VNG en Verpact, de organisatie die het verpakkend bedrijfsleven vertegenwoordigt en regie voert over inzameling en recycling, hebben nieuwe afspraken gemaakt. Kort gezegd houden die in dat vervuilde vrachten uit de bovengrondse en ondergrondse brengcontainers niet meer worden geaccepteerd en volledig voor rekening komen van de gemeenten. Voor de huis-aan-huis ingezamelde pmd-vrachten geldt dat er bij meer dan 35 procent vervuiling fors wordt gekort op de vergoeding. Gemeenten hopen de kwaliteit in de laatste categorie te verbeteren door strengere controles en boetes. Maar bij de brengcontainers voor hoogbouw is dat niet mogelijk.

Aanpassingen in het ontwerp

Omdat aandeelhouders verplicht zijn om hun huishoudelijk afval bij Twence af te leveren - en daar tot nu toe geen nascheiding voor huisvuil mogelijk was - is dus noodgedwongen besloten om zo'n installatie te bouwen. In feite gaat het om een verbouwing van de huidige machine, die wordt gebruikt voor het sorteren van bedrijfsafval. Een aanbesteding is eerder dit jaar uitgezet. Geschatte kosten: 14 miljoen euro.

Na 5 mei, toen er een gunning had moeten zijn, bleef het stil. Volgens Twence omdat er nog gesprekken met 'partijen' gaande waren. Mede door vragen in de Hengelose gemeenteraad, van Anders! en ProHengelo, blijkt Verpact zo'n partij te zijn. De bemoeienis van die organisatie is verklaarbaar, omdat gemeenten alleen een vergoeding voor nascheiding krijgen als de installatie waarvan zij gebruik maken voldoet aan de minimale eisen van Verpact. Die hebben bijvoorbeeld te maken met de kwaliteit van de gescheiden stromen van plastic-, drank- en metaalverpakkingen die uit het restafval worden gevist.

In het geval van Twence gaf dat klaarblijkelijk aanleiding voor een gesprek. 'In goed overleg heeft Twence het ontwerp voor de nascheidingsinstallatie aangepast, zodat daarmee de toekomstbestendigheid van de installatie versterkt wordt', antwoordt het college van Hengelo op vragen van Anders!. 'Het gevolg is dat opnieuw een aanbesteding in de markt gezet zal worden.'

Is er nog een businesscase?

En dat is de reden dat Enschede en Hengelo in het gunstigste geval pas vanaf 1 januari 2028 gebruik kunnen maken van een nascheidingsinstallatie bij Twence. Tot die tijd zal dat overbrugd moeten worden, bijvoorbeeld door elders na te scheiden. De inzameling met brengcontainers (in Enschede) en plastic zakken (in Hengelo) zal tot die tijd blijven zoals het nu is.

Maar een aanpassing ten behoeve van de toekomstbestendigheid doet andere vragen rijzen. 'Is het eerder genoemde investeringsbudget van circa 14 miljoen euro nog steeds actueel en realistisch', wil de Hengelose fractie van Anders! weten. Het college zegt het niet te weten. 'Hoe dit eruit zal zien in de nieuwe aanbesteding is op dit moment nog niet duidelijk.' Mocht Twence de businesscase voor de installatie niet rond krijgen, dan zou er opnieuw een aanbesteding moeten volgen om het restafval van hoogbouwbewoners bij een installatie elders in het land te laten nascheiden.

Saillant is dat raadsleden die businesscase uiteindelijk niet kunnen controleren. ProHengelo wilde namelijk weten wanneer zij de kostenberekening (met alle voor- en nadelen) tegemoet kunnen zien. 'De raad ontvangt geen businesscase', luidt het antwoord vanuit het college. 'In lijn met de afspraken tussen aandeelhouders en Twence zal de businesscase niet worden gedeeld met de aandeelhouders. De aandeelhouders en Twence hebben afspraken gemaakt waaraan investeringen door Twence dienen te voldoen en daaraan voldoet ook deze investering.'

Wachten op rechtszaak

Los van de financiële en kwalitatieve aspecten, is er ook nog een juridische factor in dit verhaal. Op de achtergrond speelt er nog een hoger beroep in een rechtszaak, waarbij de kans bestaat dat de rechter oordeelt dat de BV van Twence die het verbranden van bedrijfsafval regelt, niet los kan worden gezien van de publieke entiteiten die het huisvuil verwerken. In zo'n geval zouden de aandeelhoudende gemeenten het verwerken van huishoudelijk afval moeten openbaar moeten aanbesteden in plaats van de inbesteding die nu plaatsheeft.

Dat kan grote gevolgen hebben. Maar vooralsnog klinken er bij colleges in Twente maken geen zorgen, omdat de vergelijkbare zaak in het zuiden van het land 'niet één-op-één te vergelijken' zou zijn met de constructie bij Twence. In afwachting van de rechtszaak heeft een concurrent, afvalverwerker Attero, zich onlangs bij de gemeenteraden van Enschede en Hengelo gemeld om te waarschuwen voor onomkeerbare stappen bij het bouwen van een nascheidingsinstallatie.

Deze brief - en berichtgeving daarover door 1Twente - heeft in Enschede tot een lange lijst met raadsvragen geleid van Burgerbelangen. Raadslid Joffrey Vogelzang vraagt het college daarin vooral naar de mogelijke gevolgen en een juridische onderbouwing voor de opvatting dat de Twentse situatie anders is. Ook wil hij weten waarom het college niet heeft gekozen om nascheiding van het huisvuil van de hoogbouw openbaar aan te besteden.