Openbare afvalbakken met een lik oranje verf: zo vervuild zijn de Enschedese containers voor verpakkingen

Anders gezegd: slechts 8,2 procent van het afval in de oranje 'huisjes' in Enschede valt daadwerkelijk in de categorie (her)bruikbaar pmd. Dat betekent dat er in een gemiddelde restafvalcontainer van een huishouden in de laagbouw méér verpakkingen te vinden zijn, dan in een straatcontainer die er juist voor verpakkingen is neergezet. In de welbekende grijze Otto zit volgens een zelfde analyse gemiddeld nog 8,5 procent verpakkingsafval.

Vooral veel afvalstoffen

De sorteeranalyses van Twente Milieu leggen daarmee bloot hoe groot het probleem met vervuild verpakkingsafval is. De bovengrondse pmd-containers zijn openbare afvalbakken geworden. Zo'n 90 procent van het gewicht valt in de categorieën restafval, grofvuil, gft, papier of glas. In ieder geval afval dat niets in deze containers te zoeken heeft en waardoor alle vrachten eerst worden nagescheiden om niet direct afgekeurd te worden.

Zo'n 1,2 procent van het afval in de bovengrondse pmd-containers bestaat uit inzamelzakken. Een nog kleiner deel van het afval is weliswaar van plastic of metaal, maar valt niet in de categorie verpakkingen. In tegenstelling tot de 90 procent aan (rest)afvalstoffen, is hier mogelijk sprake van onwetendheid. Een bakje van hard plastic ziet er misschien uit als een verpakking, maar is dat volgens de definitie van pmd niet. Hoewel de ondergrondse pmd-containers nog niet zó vervuild zijn als de bovengrondse, is het ook daarmee slecht gesteld. Uit sorteeranalyses blijken deze containers voor ruim 77 procent uit afvalstoffen te bestaan en slechts 20 procent verpakkingen.

Al bijna tien jaar een probleem

Bovenstaande cijfers maken het dat er landelijk is afgesproken dat de verpakkingencontainers uit het straatbeeld verdwijnen. Hoewel het in Enschede erg droevig gesteld is, is het beeld qua vervuiling er ook in andere gemeenten. Opvallend is dat volgens de onderhandelaars van die landelijke afspraken (VNG namens gemeenten, NVRD namens afvalinzamelaars en Verpact namens de verpakkingsindustrie) diftar, ofwel betalen per aanbod van restafval, niets met de vervuiling van pmd te maken heeft.

Maar gelukkig hebben we de cijfers nog. In 2016 werd in Enschede 2,37 miljoen kilo aan plastic-, metaal- en drankverpakkingen ingezameld. Een jaar later werd diftar ingevoerd. Dat effect was direct zichtbaar, tot groot enthousiasme van de toenmalige bestuurders. Het aantal kilo pmd verdubbelde naar ruim 5 miljoen kilo. Maar zoals blijkt uit de bovenstaande tabel - die we hebben teruggevonden in de oude rapportages van Twente Milieu - bestond die vracht voor 33 procent, ofwel 1,66 miljoen kilo, uit restafval. En dan laten we de andere 'stoorstoffen' buiten beschouwing. De vervuiling is in de loop der jaren  alleen maar toegenomen.

Toch zou het te kort door de bocht zijn om dat effect volledig aan diftar toe te schrijven. In gemeenten waar geen sprake is van diftar, zoals Almelo, is de vervuilingsgraad van de verpakkingencontainers ook hoog. Ook in 2017 was dat al zichtbaar in gemeenten die zich nog niet eens intensief bezighielden met plasticinzameling, zoals Haaksbergen. En dat het probleem zich niet alleen bij 'open' containers voordoet blijkt in Oldenzaal. Daar is de kwaliteit van pmd in containers die alleen via de milieupas toegankelijk zijn ook ondermaats. In Hengelo valt op dat er 'maar' 20 procent vervuiling in de transparante zakken zit die aan straat worden gezet, maar daar is verrommeling dóór die zakken weer een probleem. Kortom: meerdere factoren lijken een rol te spelen.

Chips en camera's

Zoals eerder bekend werd, werkt Enschede het komende jaar aan het weghalen van de verpakkingencontainers voor hoogbouw. Nascheiding van het restafval (+pmd) lijkt de meest voor de hand liggende optie. Bij laagbouw houdt de gemeente in principe vast aan bronscheiding. De minicontainer met het oranje deksel blijft dus bestaan. Maar dat betekent niet dat er geen werk aan de winkel is. Integendeel: uit de sorteeranalyses van Twente Milieu blijkt dat ook hier sprake is van een forse vervuiling. Een gemiddelde huis-aan-huis-container voor verpakkingen bestond vorig jaar voor de helft uit verpakkingen.

Een volledige vergoeding van 325 euro per ton pmd verstrekt Verpact straks alleen nog voor een pmd-vracht die voor 85 procent uit verpakkingen bestaat. Is de vervuiling zo groot dat verpakkingen minder dan 65 procent van het totaalgewicht vormen, dan rest een minimale vergoeding van 195 euro per ton. Om dat laatste te voorkomen gaan Twentse gemeenten chips en camera's inzetten bij de inzameling van de pmd-containers.