Enschedese mammoetboom-met-een-verhaal wint prestigieuze landelijke bomenprijs
Majestueus. Groots. Gigantisch. Het is dan ook een ‘sequoiadendron giganteum’, oftewel: een mammoetboom. We hebben het over de mammoetboom in het Enschedese Ledeboerpark, een van de oudste van het land. En de mooiste, want deze reus werd dinsdag uitgeroepen tot Boom van het Jaar 2025.
De verkiezing Boom van het Jaar vindt - de naam zegt het al - elk jaar plaats. Elke provincie nomineert één boom-met-een-verhaal, het publiek stemt, de boom de meeste stemmen wint. En het gaat om het verhaal, niet in eerste instantie om de boom. De Lummel uit het Ledeboerpark trok met 2716 stemmen aan het langste end. Ook vorig jaar was een Enschedese boom het provinciale vlaggenschip; de Klokkenplasplataan werd vijfde.
Enschede en bomen
Enschede en bomen met verhalen, da’s een gelukkig huwelijk, kennelijk. En dat is, als je er even over nadenkt, niet zo vreemd. Bomen kunnen prima zonder mensen, bomen-met-verhalen niet. Enschede telt er aardig wat van die laatste categorie. En - inderdaad - daar zit een verhaal achter.
Dat zit zo: een dikke honderd jaar geleden was Enschede een beetje centrum van de wereld. De industriële revolutie maakte het ineens mogelijk om massa’s grondstof te verwerken tot massa’s producten. Enschede liep voorop; textiel leende zich bij uitstek voor grootschalige fabricage. En dat bleek: er werd goud geld verdiend.
Ter illustratie: in de jaren 20 van de vorige eeuw werd de helft van het belastinggeld dat vadertje staat ophaalde door steenrijke Tukkers opgehoest. De helft. Laat dat even tot je doordringen.
Een nieuw soort adel met oude gewoontes
Er ontstond een nieuw soort adel, niet gebaseerd op geboorte maar op ondernemerschap: fabrikanten. En die gingen doen wat de oude adel al eeuwen deed: ze bouwden kastelen en legden parkachtige tuinen aan. Sjiek, sjieker, sjiekst.
Lees verder onder de afbeelding.
Enschede telde een heel aantal van dat soort textieladellijke families; in en rond de stad verrezen stadsvilla’s en landhuizen. Eromheen zorgvuldig aangelegd groen. Engelse landschapstuinen vooral, met waterpartijen, lanen, paadjes en… monumentale bomen. Of: bomen die het tot monumentaal zouden kunnen gaan schoppen. Een statussymbool. Net als, iets later, de automobiel.
De sequoia giganteum
De sequoia giganteum was de meest monumentale onder die bomen. Met stip. Om meerdere redenen. Natuurlijk, zo’n boom wordt groot, echt groot. Tot ruim honderd meter, dat is even hoog als de Alphatoren. Met een omtrek van 30 en een doorsnede van 11 meter. Als ‘ie een beetje groeien wil, tenminste. En daar heeft ‘ie de tijd voor: sequoia’s kunnen makkelijk 500 maar ook 3000 jaar oud worden.
Maar aanplant van een mammoet in je tuin was ook een kostbare zaak. Een zaadje planten ging nog niet, dus het was een kwestie van aankoop en transport van een nog hanteerbaar exemplaar.
Brammetje Ledeboer
Het was Abraham Ledeboer die zijn tuinarchitect Dirk Wattez opdracht gaf zo’n giga-den voor de veranda van zijn nieuwe landhuis te poten. Op het net aangekochte landgoed Het Wagelaar, even buiten de bebouwde kom, tussen Enschede en Hengelo. Dat landhuis staat er niet meer. De parktuin die Wattez ontwierp bestaat nog wel en werd onlangs opnieuw uitgeroepen tot een van de mooiste parken van Europa.
Die sequoia van Abraham is trouwens maar een kleuter onder de mammoetbomen. Hij werd geplant in 1866, een jaar nadat Wattez met Het Wagelaar aan de slag mocht. Een jaar na die landing in Hollandsche bodem mocht ‘ie voor het eerste op de foto. Een meter of zes, de kruin tot voorbij de dakgoot. Anno 2025 is ‘ie dan, pak ‘m beet, een dikke 160 jaar oud. De oudst bekende soortgenoot werd 3200.
Lees verder onder de afbeelding.
Het is wel een forse kleuter: 32,5 meter hoog, een stam van bijna 8 meter doorsnee. Als het om de hoogte gaat is dat dus een derde van wat een sequoia kan zijn. Brammetje - laten we hem zo noemen - kan nog even.
30 mammoetbomen
Nòg een statistiekje: in Enschede staan nog altijd zo’n 30 mammoetbomen van honderd jaar of meer. Zeven daarvan hebben een monumentale status. Da’s belachelijk veel. De Twentse grond, zeker, maar vooral die Enschedese textieladel. Het moet besmettelijk zijn geweest, je kon eigenlijk niet meer zonder sequoia in je tuin.
Aanstichter is vermoedelijk Hendrik Jan van Heek geweest, die op de Wereldtentoonstelling in 1862 de eerste mammoet zag die ooit voet op Europese bodem zette. Een exoot. Uit Californië. En woest groot. Heel de Enschedese textieladel was bezig met het verwerven en aanleggen van landgoederen. De wereld begon een dorp te worden, als je geld had. Spullen van ver konden met stoom en kolen snel en makkelijk naar hier worden gebracht.
De oudste mammoetboom?
Even leek het er op dat de sequoia in het Lederboerpark - kleuter of niet - de oudste van het land was. Aanvankelijk vermeldde het bordje aan de stam dat ‘ie was aangeplant in 1890. Twee andere reuzebomen waren eerder, de eerste in 1876 op Landgoed Voorstonden in Brummen. Het was Olaf Visscher, de beheerder van het Van Heek-archief, die aantoonde dat het bordje in Enschede niet klopte. Het aanplantjaar van de boom in Enschede moest 1866 zijn. Tien jaar eerder. En daarmee de oudste. Een dubbele kers op de taart van de 700-jarige stad.
Tot zover de officiële lijstjes. De kop boven dit artikel vermeldde al ‘oudste mammoetboom’, maar op de dag waarop dit artikel ter perse ging bleken die lijstjes niet te kloppen. De oudste sequoia staat niet in Enschede maar in Putten. Daar werd in 1852 of 1853 een sequoia aangeplant op landgoed Schovenhorst. Even verderop staat er nog een van diezelfde datum. Brammetje is dus wel een van de oudste joekels in Nederland, maar niet de oudste.
Overigens is die sequoia minder exotisch dan je zou denken. Voor de ijstijden kwamen ze ook hier algemeen voor. Maar Hendrik Jan van Heek van zal gedacht hebben: zo’n boom in je tuin, stel je voor…
En als er één schaap over de dam is, volgen er meer. Zo ontstaan verhalen over bomen. In dit geval het verhaal van de bomen van de Enschedese Gouden Eeuw. Die eeuw is allang voorbij, maar die bomen hebben daar maling aan. Die staan er nog altijd. Groter dan ooit.
Lees verder onder de afbeelding.
Een stokoude ‘Heilige Eik’ uit het Brabantse Den Hout werd tweede in de landelijke bomenstrijd. Met een leeftijd van ergens tussen de 600 en 800 jaar zou het de oudste eik van het land zijn. De eerste vermeldingen van deze knoest dateren van 1353.
De Enschedese sequoia dingt nu mee met de verkiezing European Tree of the Year. De online stemming voor die verkiezing start in februari volgend jaar.
Voor dit artikel is dankbaar gebruik gemaakt van informatie die werd verzameld door Karin Vaneker en Olaf Visscher. Andere bronnen waren monumentaltrees.com, avn.nl en een aantal algemene websites over mammoetbomen.
Download onze app
