Hengelo zet gebruik van bodemverharder met staalslakken stil na zorgen om gevaarlijke stoffen

Uit een inventarisatie die de gemeente heeft gedaan* na meldingen van inwoners, blijkt dat de variant van de halfverharding die in Hengelo is gebruikt voor twintig tot dertig procent bestaat uit gemalen staalslakken. Dit zijn steenachtige overblijfselen van de productie van staal. Het mengsel van gebroken steen, beton en staalslakken wordt gebonden met cement of een hydraulisch bindmiddel. Dat is een stof die, eenmaal gemengd met water, verhardt.

Pilot in 2016

In Hengelo wordt het materiaal al jaren gebruikt. In 2016 startte Gildebor een pilot met twee soorten halfverharding, waarbij onder bomen de trottoirtegels werden weggehaald, omdat deze omhoog werden gedrukt door boomwortels; schots en scheef liggende tegels kunnen leiden tot onveilige situaties voor wandelaars. Na de pilot werd gekozen voor een type verharding waar staalslakken in zijn verwerkt. [1][2]

Dertig platanen

In 2018 werd de bodem onder dertig platanen in de Dr. A. Kuyperstraat behandeld met de betreffende bodemverharder. In Hengelo is datzelfde materiaal vorig jaar gebruikt in de Irisstraat* en ook op andere plekken in de stad, vermoedelijk ook in de Beursstraat. Op hoeveel plekken de bodemverharder ligt met staalslakken is onduidelijk. De gemeente kon daar maandag nog geen antwoord op geven. Nader onderzoek zal dat moeten uitwijzen.

Er is overigens ook gebonden puingranulaat op de markt, dat wordt gebruikt voor halfverharding en waarin geen staalslakken zijn verwerkt.

Schade voor mens en dier

De omstreden staalslakken mogen onder voorwaarden gebruikt worden in de bouw. Zo worden ze ook gebruikt in geluidswallen of als ondergrond voor asfalt. Regels hiervoor staan in de bodemwetgeving (Besluit bodemkwaliteit, Bbk). Eén van de regels is dat voorkomen moet worden dat stoffen in contact komen met regen-, grond- of oppervlaktewater. Ondanks bestaande wetgeving blijkt in de praktijk dat er toch schade voor mens en dier kan ontstaan, meldde de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) al in 2023. Dat kan vooral het geval zijn bij grootschalige toepassingen.

Bloedneus

De ILT meldde in april van dit jaar dat de risico’s op milieuschade bij toepassing van staalslakken onvoldoende worden beheerst. Op 9 van de 10 onderzochte locaties waar staalslakken zijn toegepast, is sprake van milieuschade, bleek uit onderzoek. De inspectie concludeert dat de regelgeving voor toepassing van staalslakken tekortschiet en te weinig bescherming biedt voor mens en milieu. Als mensen worden blootgesteld aan stof van staalslakken kunnen zij irritatie van huid, ogen en luchtwegen en zelfs bloedneuzen krijgen.

Voorlopig ‘on hold’ gezet

De afgelopen maanden verschenen veel publicaties in landelijke media over het gebruik van staalslakken in bouwmaterialen, waaronder bij de NOS. Hengelo heeft het gebruik van een bodemverharder met staalslakken inmiddels ‘on hold’ gezet en beraadt zich nog op te nemen stappen. Dit blijkt uit correspondentie die 1Twente in handen heeft. Ook wordt gekeken naar plekken waar deze halfverharding is aangebracht en wat daarmee moet gebeuren als besloten wordt om de gebruikte variant niet meer in te zetten.

College van B en W

Het onderwerp over de staalslakken staat dinsdag 8 juli op de agenda van B en W. Het college neemt in deze laatste vergadering voor het zomerreces een besluit over het gebruik van de bodemverharder met staalslakken in Hengelo. De verwachting is dat de gemeente Hengelo definitief gaat afzien van halfverharding met staalslakken en kiest voor een milieuvriendelijker alternatief.

Speeltuintjes

In meerdere gemeenten in Nederland leidt het gebruik van staalslakken tot verontruste reacties van omwonenden en milieuorganisaties. Een aantal gemeenten onderzoekt inmiddels het gebruik van het materiaal of laat het zelfs verwijderen op plekken waar het is toegepast, bijvoorbeeld in speeltuintjes. Zo gaat de gemeente Medemblik paden rond een speeltuin in een nieuwbouwwijk verwijderen, omdat daarin staalslakken zijn verwerkt. De maatregel van de gemeente volgt op advies van de GGD, die wijst op mogelijke gezondheidsrisico's, meldt NH Nieuws.

Platform Investico, een platform voor onderzoeksjournalistiek, deed recent onderzoek naar plekken in Nederland waar staalslakken liggen of zijn gebruikt. Uit het onderzoek bleek dat geen enkele overheid of instantie goed zicht heeft waar in Nederland staalslakken liggen.

[1] Nieuwsbericht Gildebor, 2018

[2] Gaat om zogenaamde LD-staalslakken, een steenachtig restproduct dat ontstaat bij staalproductie en dat in diverse producten worden verwerkt.

Welke stoffen in halfverhardingsmaterialen zitten op basis van gebonden puingranulaat, is op te maken uit zogenaamde samenstellingsonderzoeken die zijn opgenomen in de Fabrikant-Eigen Verklaring (FEV) en bijbehorende partijkeuringen.

* Blijkt uit correspondentie die 1Twente in handen heeft.