Voorbereiding noodopvang al in volle gang, maar mocht Enschede wel verplicht worden?

De Enschedese gemeenteraad heeft zich inmiddels neergelegd bij de zogeheten ‘aanwijzing’ van de noodopvanglocatie door het kabinet. De afgelopen periode hebben zich te weinig gemeenten met geschikte noodopvanglocaties gemeld, dus namen Broekers-Knol (Justitie en Veiligheid) en Ollongren (Binnenlandse Zaken) het heft in handen. Per brief werden de gemeenten Enschede, Gorinchem en Venray en de regio Rotterdam-Rijnmond verordonneerd om een opvang voor zes maanden te regelen of toe te staan. Zo niet, dan schuwt het Rijk haar ‘juridisch instrumentarium’ niet om dat af te dwingen. Hiermee gaat het kabinet dus doelbewust voorbij aan de lokale besluitvorming.

Burgemeester niet blij

In zijn eerste verklaring toonde waarnemend burgemeester Theo Bovens zich allerminst gelukkig met de situatie. In de gemeenteraad is immers geen draagvlak voor grootschalige opvang van asielzoekers. Een beroep op de gemeente voor kleinschalige opvang (100 personen) had volgens de burgervader wel in het beleid gepast.

Desondanks wilde hij zich niet met ‘hand en tand’ verzetten. “Ik weet dat knappe bestuurskundigen en juristen wellicht in de formele aanwijzingsgronden gaten kunnen schieten en dat ik procedureel de uitvoering van de aanwijzing misschien nog een paar dagen of weken kan uitstellen, maar zeker niet kan afstellen.”

Geen juridische onderbouwing

Bovens’ collega-burgemeester in Gorinchem drukte zich in een brief aan haar gemeenteraad minder voorzichtig uit. In de aanwijzing van Broekers-Knol en Ollongren worden EU-recht en internationale (vluchtelingen)verdragen benoemd, maar nergens een juridische onderbouwing. Op de vraag vanuit Gorinchem om die juridische duiding te geven, is vanuit Den Haag geen concreet antwoord gekomen.

Wettelijk gezien zou de Commissaris van de Koning de Veiligheidsregio Twente kunnen opdragen om ‘crisisnoodopvang’ te regelen, maar voorziet dus niet in een rechtstreekse aanwijzing van minister tot burgemeester. Bovendien wil het kabinet juist van crisisopvang in – meestal – sporthallen af. In hun aanwijzingsbrief introduceren de bewindslieden een nieuwe term: acute noodopvang.

De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) bevestigt de uitgangspunten van de gemeente Gorinchem. “Een juridische grondslag voor de gegeven aanwijzing aan gemeenten zien wij niet”, aldus een VNG-woordvoerder. Een procedure lijkt dus kansrijk, maar ook tijdrovend. “We kunnen echter niet om de verdere toename van asielzoekers heen. Daar worden we allemaal mee geconfronteerd en we kunnen onze collega’s in Ter Apel niet alleen laten staan.”

'Niet weer laten gebeuren'

In Enschede is door de PVV een nieuw spoeddebat over de kwestie aangevraagd, maar er is onvoldoende steun. De gemeenteraad legt zich dus neer bij de aanwijzing, maar het vertrouwen heeft een deuk opgelopen. “Die juridische onderbouwing rammelt aan alle kanten”, aldus CDA-fractieleider Ayfer Koç via Twitter.

Verslaggever Wilco Louwes over het regeerakkoord en het middel 'aanwijzing' door het kabinet

Tijdens het raadsdebat van maandagavond dient zij een motie in, die het college oproept om (samen met andere gemeenten) het Rijk te vragen om deze maatregelen niet meer toe te passen zonder juridische onderbouwing.

Koç refereert daarbij ook aan het regeerakkoord, waarin het nieuwe kabinet uitspreekt het middel van ‘aanwijzing’ vaker te zullen toepassen. De CDA-politica noemt dat ‘geen voorbeeld van de nieuwe bestuurscultuur’.

Hangar 18 wordt voorbereid

Voor de huidige situatie in Enschede zal dat geen gevolgen hebben. Vliegveld Twenthe Evenemententerrein en het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) hebben een principe-akkoord gesloten voor de opvang van 500 asielzoekers tot en met eind juni. De voorbereidende werkzaamheden om Hangar 18 gereed te maken, zijn inmiddels begonnen. Nog voor de kerstdagen zijn er twee informatiebijeenkomsten voor de (direct) omwonenden.

Via een motie, die maandagavond wordt ingediend, willen het CDA en Burgerbelangen bewerkstelligen dat Enschede op geen enkele wijze (financieel) nadeel ondervindt van de noodopvang.

Daarnaast zou onder meer de gemeenteraad wensen en bedenkingen moeten kunnen geven bij de vergunningverlening, zou het lokaal bedrijfsleven maximaal ingezet moeten worden bij werkzaamheden in/bij de noodopvang, moet de helft van de medewerkers uit de kaartenbak van Werkplein Twente komen en moet het COA een compensatie doen voor omliggende natuur. De vraag is wel in hoeverre deze aanpassingen nog kunnen worden gemaakt.