Komst chipfabriek New Origin naar Enschede op haar na rond: 'Problemen met elektriciteit en water zijn opgelost'

Er was in Enschede en omstreken veel te doen over een eventuele bouw van een fabriek voor fotonische chips. Dat zijn chips die lichtdeeltjes in plaats van elektronen gebruiken om informatie te verzenden. Dat maakt ze sneller en energiezuiniger dan 'oude' chips. De komst van New Origin wordt niet alleen gezien als doorbraak in de hightechsector, maar ook als 'nationaal belang' en boost voor de Twentse economie. De financiering van om en nabij 100 miljoen euro voor de fabriek had New Origin al een tijdje rond. Maar het gebrek aan elektriciteit of schoon water konden lange tijd een spelbreker worden.

Gezuiverd kanaalwater, met RWZI als achtervang

Voor het produceren van fotonische chips is schoon water nodig. En niet zomaar schoon water... ultraschoon water. Dit water is met behulp van ultraviolet licht, ozon en membraantechnologie ontdaan van microscopische vuiltjes die anders de werking van de gevoelige chips negatief kunnen beïnvloeden. Op het voormalige terrein van AquaTwente - tussen het Twentekanaal en het bij GoPlanet gevestigde restaurant Sensazia - gaat Nieuwater BV aan de slag met het zuiveren van kanaalwater tot proceswater dat geschikt is voor New Origin.

Als achtervang is Waterschap Vechtstromen - dat overigens de enige aandeelhouder is van Nieuwater - bereid gevonden om gezuiverd rioolwater te leveren. Dit heeft nogal wat voeten in aarde, omdat dit water vanuit de rioolwaterzuivering naast de Grolsch Veste eigenlijk bedoeld is om door te vloeien naar het Kristalbad en de achterliggende Twentse beken. Met name in droge periodes is dat van belang voor de waterkwaliteit in die beken. Niet lang geleden stuurden de gemeente Enschede en de provincie Overijssel nog een brief aan Waterschap Vechtstromen met het verzoek om de komst van New Origin mogelijk te maken. Onder voorwaarden, het zal dan gaan om uitzonderlijke situaties of calamiteiten met het kanaalwater, is het waterschap nu akkoord met het leveren van gezuiverd afvalwater.

Slim energienetwerk

Een andere uitdaging vormde het verkrijgen van een elektriciteitsaansluiting. Op het overvolle stroomnet zijn die aansluitingen namelijk schaars. Nu beschikt de beoogde locatie van New Origin, de eerste kavel bij de Grolsch Veste, al over een goede aansluiting als gevolg van het mislukte bouwplan van chipfabriek Micronit. Maar dat bleek nog niet genoeg. "Er ligt nu een uitvoerbaar plan voor de energievoorziening op tafel", schrijft New Origin op haar LinkedIn-pagina. 

Het gaat om een 'smart grid' oplossing, die in samenspraak met netbeheerder Enexis is ontwikkeld. Een smart grid, ofwel slim energienetwerk, is een netwerk dat vraag en aanbod van elektriciteit voortdurend op elkaar afstemt om overbelasting van het stroomnet te voorkomen. Hoe dit in het scenario van New Origin precies werkt, wordt volgens het bedrijf op korte termijn verder uitgewerkt en bekendgemaakt. 

'Internationale betekenis'

De hindernissen en obstakels zijn in zoverre overwonnen, dat het bedrijf de bouw van de chipfabriek durft aan te kondigen. Eerder werd al de hoop uitgesproken dat - bij snelle besluitvorming - de eerste fotonische chips in 2029 op Kennispark Twente worden geproduceerd. In de eerste fase wil de fabriek 20.000 wafers (basisplaatjes voor de productie van chips) per jaar maken. In een later stadium zal dit naar verwachting worden uitgebreid naar 100.000 wafers per jaar.

Barry Overink, wethouder Economische Zaken in Enschede, zegt dat de komst van New Origin van 'internationale betekenis' is. "En Enschede is de plek waar we dit kunnen realiseren. De problemen rond elektriciteit en water zijn complex. En toch gaan we het doen." Ook Erwin Hoogland, gedeputeerde bij de provincie Overijssel, is lyrisch. "Ik kan niet genoeg benadrukken hoe belangrijk het is dat we in staat zijn om te beginnen met de productie van de nieuwste generatie microchips in Twente", zegt hij in een persverklaring. "Fotonische chips zullen een sleutelrol spelen in telecommunicatie, AI-infrastructuur, gezondheidszorg en beveiliging. We willen de controle hebben over deze technologie in Nederland en in Europa."