In afwachting van uitspraak over Twentse afvalcontracten klimt Drentse concurrent in de pen: 'Ga niet nascheiden bij Twence'

Twence heeft een aanbesteding doorlopen voor de bouw van een nascheidingsinstallatie voor restafval. Die mag 14 miljoen euro kosten. De procedure was volgens de openbare planning op 5 mei al afgelopen, maar over een definitieve gunning is nog altijd niet gecommuniceerd. "We zijn nog met partijen in gesprek", leert navraag bij Twence. "We kunnen nog niets over de planning zeggen omdat we nog midden in de aanbesteding zitten." Volgens de aanbestedingsstukken wordt er eerst een bouwteam en bijbehorend plan samengesteld, voordat tot uitvoering wordt besloten. Attero hoopt echter dat het niet zover komt.

Jacht op Twents huisvuil

Vooropgesteld is het natuurlijk niet zo dat Attero zich in de brief - die in ieder geval naar Enschede is verstuurd - als een belangeloze adviseur opwerpt. Het in Wijster gevestigde bedrijf hoopt dat Twentse gemeenten hun huishoudelijke restafval in Drenthe laten uitsorteren. Daar staat al een 'state-of-the-art' nascheidingsinstallatie waar jaarlijks onder meer zo'n 78 miljoen kilo aan herbruikbare plastics uit het aangeleverde afval wordt gehaald.

"Attero stelt zich niet op het standpunt dat u de opdracht onderhands aan haar zou moeten gunnen", schrijft het bedrijf in de brief. "Maar wel dat u een openbare aanbestedingsprocedure dient te doorlopen, zodat Attero en andere geïnteresseerde marktpartijen een eerlijke kans krijgen om deze opdracht voor u uit te voeren."

Nascheiding naar minimale standaarden

De nascheidingsinstallatie die Twence wil bouwen zal niet 'state-of-the-art' zijn. In feite gaat het om een verbouwing van de al aanwezige installatie waarmee bedrijfsafval wordt gesorteerd. Na de verbouwing moet het mogelijk zijn om kunststof verpakkingen uit het afval te halen. De opdracht is een 'basisidee' dat aan de minimale landelijke vereisten voldoet. Er komt nog geen transportband voor het restafval richting de verbrandingsoven. Nascheiden van papierresten of bio-afval is niet aan de orde. En verschillende soorten plastics worden samengeperst in balen, wat recycling minder hoogwaardig maakt.

Er is vooral veel haast geboden bij de (ver)bouw van de nascheidingsinstallatie. Die zou volgens de stukken eind 2027 opgeleverd moet worden. En dat heeft alles te maken met de situatie waarin de gemeenten die de installatie gaan gebruiken verkeren. Enschede en Hengelo moeten de inzameling van kunststof verpakkingen met ondergrondse én bovengrondse containers vanaf 1 januari 2027 stopzetten, omdat de inhoud ervan zwaar vervuild is. 1Twente schreef al eens dat tot 90 procent van het afval niet in die containers thuishoort.

• Het gevolg: Hoogbouwbewoners in Enschede en Hengelo gooien hun plastics straks weer gewoon bij het restafval en de bedoeling is dat dat door een machine wordt uitgesorteerd.
• Het probleem: Twentse gemeenten zijn als aandeelhouder contractueel verplicht om hun restafval bij Twence aan te bieden, maar die heeft geen nascheidingsinstallatie.
• De gekozen oplossing: Twence gaat die installatie dus met stoom en kokend water bouwen.

Financiële en juridische risico's

Volgens Attero worden er financiële risico's genomen. Het bedrijf betwijfelt of het begrote bedrag (14 miljoen euro) voldoende is om een installatie te bouwen die aan de minimale eisen van Verpact voldoet. Verpact - de landelijke regisseur voor inzameling en recycling - deelt alleen vergoedingen uit voor restafval dat bij een door Verpact goedgekeurde installatie is nagescheiden. Tot het moment dat de installatie bij Twence gereed is, lopen de gemeenten deze vergoedingen mis. Het nascheiden van restafval in Münster, dat als tijdelijke oplossing is genoemd, zal hooguit wat verbrandingskosten besparen.

Maar de Drentse afvalverwerker wijst ook op de 'juridische houdbaarheid' van de gehele constructie die rond afvalverwerking in Twente is opgetuigd. En dat heeft alles te maken met een zaak die een ander bedrijf dat op het Twentse huisvuil aast, AVR uit Rotterdam, heeft aangespannen vanwege 'oneerlijke concurrentie'. Hoewel AVR in eerste instantie bot ving bij de rechtbank, is het hoger beroep in afwachting van een oordeel in een soortgelijke zaak aangehouden.

Publieke of private partij?

Normaal gesproken zijn overheden verplicht om openbare aanbestedingen te doen als zij hun diensten door derde partijen laten uitvoeren. Maar als zij (indirect) zelf die derde partij zijn, dan hoeft dat niet. Dat wordt inbesteden genoemd. Bij het aandeelhouderschap van Twence is dat het geval: gemeenten en Twence maken gezamenlijk afspraken over de tarieven voor het verwerken van afval. Daar zijn wel regels aan verbonden. De bedrijfsvoering moet namelijk voor minimaal 80 procent afhankelijk zijn van die publieke organisaties, in dit geval de gemeenten met aandelen.

De entiteiten AVI Twente (afvalverbranding) en Bioconversie B.V. (vergisting) verwerken vooral het huisvuil van de aandeelhouders en voldoen daarmee aan de 80-procentnorm. Maar om de schoorsteen te laten roken en het warmtenet te voeden, wordt er ook veel afval van andere partijen verbrand. Die activiteiten vallen onder zustermaatschappij Twence B.V. De vraag die nu voorligt, is of de 'zusters' voor wat betreft de aanbestedingsregels als één entiteit gezien moeten worden. Zo ja, dan kan dat betekenen dat er niet aan de 80-procentnorm wordt voldaan en moeten aandeelhouders een openbare aanbesteding doen voor de verwerking van hun afval.

Ontknoping in rechtszaken

In de eerder genoemde soortgelijke zaak draait het om de afvalverwerking van de gemeenten Barendrecht, Albrandswaard en Ridderkerk (BAR). De rechter in die zaak heeft advies ingewonnen bij het Europese Hof van Justitie. In dit specifieke geval is de vraag of voor het beoordelen van de 80-procentnorm alleen de bedrijfsvoering van het publieke moederconcern meegenomen moet worden, of óók de bedrijfsvoering van de marktgerichte dochtermaatschappij. Het oordeel van het EU-hof is dat er in dit geval sprake zou zijn van één entiteit.

De Nederlandse rechter zal op basis van dit oordeel nog een uitspraak moeten doen in de zaak van de BAR-gemeenten. Vervolgens zal de rechter in de zaak tussen AVR en Twence dat oordeel ook weer gaan afwegen. En daar is op voorhand geen richting aan te geven. De situatie bij Twence is immers anders dan bij BAR, omdat het gaat om zustermaatschappijen. Mocht de rechter tot een voor Twence negatief oordeel komen, dan zal dat grote gevolgen hebben voor de Twentse afvalcontracten. Attero loopt in de brief alvast op die zaken vooruit: "Een openbare aanbesteding voor de opdracht tot nascheiding is de enige juridisch juiste route". Uiteindelijk zal dat eerst uit rechtspraak moeten blijken, maar met de brief aan de gemeente is het spel in ieder geval op de wagen.