Art Brut Biënnale toe aan professionele organisatie: 'Met alleen vrijwilligers lukt het niet'

Voor Jan Noltes was dit de laatste editie die hij samen met Elvira van Eijl heeft georganiseerd. Wederom kwamen duizenden bezoekers een kijkje nemen bij de grootste expositie voor art brut en outsider-art van Europa. Noltes wil het wat rustiger aan gaan doen: “Mijn leeftijd begint ook een beetje mee te spelen en dit is eigenlijk gewoon een fulltimebaan.”

'Museum? Begin er niet aan'

Elvira van Eijl kwam zo’n zestien jaar geleden op het idee. Bij de Twentse Zorgcentra zochten ze naar een ruimte waar hun kunstenaars een breder publiek konden bereiken. Eerst werd gedacht aan een museum. Jan Noltes daarover: “Elvira zei direct: ‘Een museum? Begin er niet aan.’ Zij stelde voor om iedere twee jaar een tentoonstelling te organiseren.” Noltes en Van Eijl kenden elkaar al jaren en zij belde hem met het idee. “Ze zocht iemand die met haar de zaken kon regelen. Zo is het gegaan.”

'Geen opsmuk'

Noltes was toen nog niet bekend met art brut en de makers van deze kunst. “Het heeft mijn ogen echt geopend. Ik ben veel kritischer gaan denken over de professionele kunstwereld. Bij art brut zit je toch dichter bij wat mensen innerlijk beweegt. Geen opsmuk.” Art brut wordt gemaakt door kunstenaars, die maken wat ze voelen, zonder kunstregels te volgen.  

Meer waardering

Volgens de voorzitter zit er geen gelikt marketingverhaal achter de kunst bij art brut. “Het is hún verhaal en vooral wat zich in hun hart en hoofd afspeelt.” Vanuit de gevestigde kunstwereld wordt soms met een scheef oog naar deze kunst gekeken. Galeries en musea kiezen er vaak voor om dit werk niet tentoon te stellen. “Ik denk dat het voor sommige reguliere kunstenaars juist jaloersmakend is. Er zit zoveel intensiteit en verbeeldingskracht in.”

Het tweejaarlijkse evenement trok begin mei zo’n 35.000 bezoekers naar KMS Hal 43 (voorheen Stork) en moet volgens Noltes toegankelijk blijven. “We vinden dat iedereen naar binnen moet kunnen komen. Ook als je geen cent te makken hebt. En de mensen die het wel kunnen betalen, doneren dan iets in de giftenpot. Dat gebeurt ook heel gul.” Dit jaar leverde dat zo’n 15.000 euro op.

“Hengelo heeft met dit evenement iets unieks in handen en de stad zou dit moeten omarmen", vindt de Hengeloër. Als voorbeeld noemt hij de FBK Games. “Dat sportevenement wordt door professionals georganiseerd.” Een professionele zakelijk leider en artistiek leider zouden volgens hem de continuïteit van het festival kunnen waarborgen.

'Waarom geen entree?'

“Iemand zei ook: ‘Waarom geen tientje entree? Dan heb je er zo 3,5 ton bij.’ Natuurlijk, daar kun je veel mee”, zegt Noltes. “Maar dan weet ik ook dat we heel veel mensen gaan missen, die nooit in een museum komen. Mensen die normaal nooit naar kunst kijken. Volwassenen met kinderen bijvoorbeeld. Die krijg ik dan niet binnen, terwijl ik juist die groep heel graag wil bereiken.”

KamaK

Voorzitter Noltes heeft nog wel een idee: ateliers voor kunstenaars met een verstandelijke beperking in de Hazemeijer. “Theater KamaK zit in de ene helft van een fabriekshal. De andere helft staat nog leeg. Ik zou daar heel graag ateliers zien, waar mensen de kans krijgen om zich verder te ontwikkelen.” Met eens in de twee jaar de Art Brut Biënnale en daarnaast jaarlijks een kleinere expositie. 

Maar daarmee gaan Noltes en Van Eijl zich niet meer bemoeien. Als bestuurders trekken ze zich terug in de hoop dat er een nieuwe generatie opstaat. Met financiële steun van (met name) de gemeente Hengelo.