Dick Schoof kan in zijn ‘post-premier-periode’ in Oldenzaal nog niet alles zeggen

Terug op zijn geboortegrond begon Schoof zijn rede met een ‘disclaimer’. Nog maar zes weken na zijn vertrek uit het Torentje voelde hij zich naar eigen zeggen niet vrij om ‘alles te zeggen’. In zijn beschouwing over de wankelende wereldorde beperkte Schoof zich tot het benoemen van de vele bedreigingen (Trump, AI/digitalisering, migratie, populisme, polarisatie) voor de democratie, zonder zich daarover duidelijk uit te spreken. 

Duidelijk over migratie

Volgens Schoof moet Europa op alle fronten ‘een been bijtrekken’, moeten we de eigen economie en defensie flink versterken en in alle opzichten minder afhankelijk worden van de VS. Tegelijkertijd blijft het Amerika van Trump, aldus Schoof, wel ‘onze belangrijkste bondgenoot’. Enkel op het punt van migratie sprak Schoof, die naar eigen zeggen in verschillende hoedanigheden drie keer een asielcrisis meemaakte, zich wel duidelijk uit. 

‘Onvrede wordt onrust’

Europa, maar ook Nederland, kan de ‘ongelimiteerde instroom’ van migranten niet meer aan zo betoogde de in Hengelo geboren oud-premier. De onvrede daarover ontaardt volgens hem in onrust, waardoor een debat over asiel bijna niet meer mogelijk is. Schoof toonde zich een ‘groot voorstander’ van de twee door minister Faber ingediende asielwetten, waarover de Eerste Kamer zich komende week nog moet uitspreken. “We moeten grip krijgen op de asielinstroom.”

Eloquente Vlaming

Dat Schoof zich over heikele thema’s op de vlakte hield, viel des te meer op toen zijn co-referent, de Vlaamse oud-premier en -Europarlementariër Geert Bourgeois zich in een even eloquent als wijdlopig betoog wél duidelijk uitsprak over maatregelen om de democratie weerbaarder te maken. Zo gooide hij de knuppel in het hoenderhok door te pleiten voor een nieuw kiesstelsel dat zou moeten leiden tot minder versplintering en sterkere parlementariërs. 

Gevaren politieke islam

Bourgeois waarschuwde ook voor de gevaren van de politieke islam (niet de religie!), als bedreiging van onze westerse waarden. In dit verband pleitte hij voor een ‘nieuwkomersverklaring’, die ervoor zou moeten zorgen dat asielzoekers zich houden aan de hier geldende normen en waarden op het gebied van bijvoorbeeld vrijheid van meningsuiting, godsdienst en seksuele geaardheid. 

‘Realpolitiker’

Op een vraag vanuit het publiek hoe een weerbare democratie zich verhoudt tot de internationale rechtsorde, toonde Dick Schoof zich een echte ‘realpolitiker’. In elk geval niet iemand die voortdurend met het morele gelijk aan z’ n zijde het vingertje omhoog houdt. “Je kunt ook machtspolitiek bedrijven zonder je eigen waarden te verliezen.” Op een andere vraag over ‘onverschilligheid’ van mensen tegenover het verdedigen van democratische waarden, zei Schoof: “Als mensen niet meer actief zijn in de samenleving, is dat de bijl aan de wortel van de democratie.”