SamenTwente vreest oordeel van de fiscus: lijkschouwing in regio onder druk door 'schijnzelfstandigheid'

Volgens de Wet op lijkbezorging zijn Nederlandse gemeenten verplicht om gelegenheid te schaffen tot het schouwen van lijken. In Twente hebben burgemeesters die taak uitbesteed aan SamenTwente, waarbinnen ook de GGD valt. Het samenwerkingsverband zet daarvoor forensisch artsen in. Deze artsen zijn niet alleen verantwoordelijk voor lijkschouwing (bij vermoeden van een niet-natuurlijke dood), maar hebben ook andere taken zoals medische zorg in politiecellen.

Schijnzelfstandigheid

De forensisch artsen die in Twente worden ingezet, zijn niet in dienst bij SamenTwente. Er wordt al jaren geprobeerd om deze artsen in loondienst te krijgen, maar daarin is de organisatie niet geslaagd. Bovendien is het aanbod van forensisch artsen in deze regio zeer beperkt. SamenTwente is daardoor volledig afhankelijk van zzp-constructies. Op deze manier is Twente langzaam maar zeker teruggekrabbeld uit een situatie die 'code zwart' wordt genoemd. Dat betekent dat er geen forensisch artsen meer beschikbaar zijn om de wettelijke taken te kunnen uitvoeren.

Nu dreigt er opnieuw een precaire situatie te ontstaan. Sinds 1 januari 2025 geldt namelijk de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties. Lang verhaal kort: deze wet heeft als doel om een einde te maken aan zogenaamde 'schijnzelfstandigheid'. Dat zijn situaties waarbij een werkgever gebruik maakt van zzp'ers op zo'n manier, dat deze voor de wet worden aangezien als medewerkers in loondienst. Bijvoorbeeld omdat er maar één opdrachtgever is en de inzet structureel van aard is. In zo'n geval betekent dat wat voor ontslagbescherming, arbeidsvoorwaarden, pensioenpremies en loonbelasting.

Minstens 4,5 ton naheffing

De Belastingdienst heeft inmiddels bij SamenTwente aangegeven dat het van plan is om de inzet van forensisch artsen in Twente aan te merken als 'arbeid uit loondienst'. Met andere woorden: schijnzelfstandigheid. De fiscus neigt hiernaar, omdat het gaat om de inzet van structurele taken, die 24 uur per dag en 7 dagen per week beschikbaar moeten zijn.

Het definitieve oordeel komt pas later dit jaar, maar SamenTwente houdt angstvallig rekening met de financiële gevolgen van de blauwe brief. Het gaat in zo'n geval minimaal om een nabetaling over 2025 en maximaal een nabetaling - met terugwerkende kracht - tot 2021. Dat betekent een naheffing van 450.000 tot 920.000 euro. Ook voor de forensisch artsen zelf dreigen er fiscale gevolgen.

Code zwart

Los van de financiële consequenties is de grote vraag: hoe moet het verder als de Belastingdienst gaat handhaven? Zonder de inzet van zzp'ers staat forensische dienstverlening in Twente acuut onder druk. Er wonen volgens SamenTwente maar weinig forensisch artsen in de regio en dat zou dan ook een belangrijke reden zijn dat zij niet voor loondienst kiezen. 'We hebben de afgelopen periode alles geprobeerd om loondienst aantrekkelijk te maken. Zowel door te investeren in goed werkgeverschap, ontwikkelmogelijkheden en inhoudelijke ruimte, als door zeer concurrerende financiële voorwaarden te bieden', aldus het dagelijks bestuur van SamenTwente.

Het samenwerkingsverband probeert in overleg met de Belastingdienst, andere gemeentelijke gezondheidsdiensten en het Rijk tot oplossingen te komen en in ieder geval voorbereid te zijn als het oordeel van de fiscus nadelig uitpakt. Een situatie van 'code zwart' noemt SamenTwente maatschappelijk gezien onacceptabel. In zo'n geval komt de forensische dienstverlening onder druk te staan.

Lijkschouwing is een wettelijk verplichte taak. In een situatie van code zwart zal er dus van bovenaf meer druk worden uitgeoefend. Maar het kan door gebrek aan capaciteit langer duren voordat er een lijkschouwing kan plaatshebben, waardoor er cruciale informatie over de doodsoorzaak verloren kan gaan. Ook kan het voorkomen dat euthanasie moet worden uitgesteld, want ook dat vraagt de inzet van een forensisch arts. In 2023 zaten verschillende gezondheidsregio's, waaronder Twente, al eens in zo'n noodsituatie. Die druk is uiteindelijk verlicht door het werkgebied in Oost-Nederland te vergroten.