Hengelose verzetsheld geëerd met plaquette: 'Door de verhalen is oom Frank gaan leven'

De Duitsers waren destijds van plan het Twentsch Centraal Station (de naam van de elektriciteitscentrale, die later IJsselcentrale zou gaan heten) op te blazen; bij hun aftocht wilden ze nog zoveel mogelijk schade aanrichten aan de Twentse infrastructuur.

Santman werkte mee aan een reddingsactie om dit te voorkomen. Die missie slaagde, maar kreeg een dramatisch vervolg. Bij een schotenwisseling kwamen medestrijders Dolf Nijhoff en Theo van Loon om het leven. De rest van de groep wist het vege lijf te redden. Op Santman na. Hij werd opgepakt en in de ochtend van 2 april geëxecuteerd. Vlak voordat de trekker werd overgehaald, zou hij hebben geroepen: 'Leve koningin en vaderland!'

Boerderij

De herdenking vond plaats aan de Achterhoeksedwarsweg, vlakbij voetbalclub Achilles '12. Burgemeester Sander Schelberg verrichtte de onthulling samen met amateurhistoricus Hans de Gruil en schrijver Hans Pol. De herdenking trok veel belangstellenden.  

Het is exact de plek waar Santman werd doodgeschoten. Eerder stond hier een boerderij met een plaquette ter herinnering aan hem. Na de sloop van de boerderij werd die plaquette verplaatst naar de H. Leefsmastraat. Met het nieuwe monumentje keert de herinnering aan Santman terug naar de oorspronkelijke plek.

Burgemeester Sander Schelberg benadrukt in zijn toespraak het belang van herdenken en het doorgeven van verhalen uit de oorlog: “Het is heel belangrijk om stil te staan bij de mensen die voor onze vrijheid hebben gezorgd.” Na zijn woorden klonk de taptoe en volgde de onthulling. De ceremonie werd afgesloten met het Wilhelmus.

Neven en nichten

Bij de herdenking waren familieleden van Frank Santman aanwezig. Neven en nichten spraken na afloop over een waardige herdenking. Ze waren blij met het monument: “Het is erg mooi geworden. Oom Frank, die wij natuurlijk nooit gekend hebben, is door de verhalen bij ons gaan leven.”

Zoektocht

Hans Pol schreef een boek over Frank Santman en zijn verleden. Volgens sommige bronnen zou Santman in de Noordoostpolder zijn overleden. Dat riep vragen op, omdat zijn geschiedenis juist sterk verbonden is met Hengelo. In zijn zoektocht kwam Pol terecht bij Hans Steeman, die beschikte over nooit eerder getoonde documenten. Daaruit bleek onder meer dat Santman in Hengelo is vermoord.

Pols boek kreeg een koninklijk blauwe omslag, een verwijzing naar de overall die Santman droeg tijdens zijn verzetswerk. Volgens de schrijver was het hoog tijd dat ook Frank Santmans verhaal werd verteld. “De aandacht gaat vaak uit naar andere verzetsstrijders. Ik wilde juist iemand belichten die minder bekend is, maar minstens zo belangrijk geweest is.”

Met de nieuwe plaquette en het boek krijgt Frank Santman, 81 jaar na zijn dood, alsnog de erkenning die hij verdient.