Hier ging het weinig over in de campagne, maar op deze thema’s zal de nieuwe Enschedese coalitie nog flink moeten kauwen

Tijdens de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen ging veel aandacht uit naar wonen, afval, zorg en veiligheid. Logisch en belangrijk. Maar je hebt geen glazen bol nodig om te weten dat er veel meer speelt en gaat spelen.

Bezuinigingen

Het is de huidige coalitie gelukt om de bezuinigingen die het rijk doorvoert niet af te wentelen op ingezet beleid dat bij aanvang op het wensenlijstje stond. Denk aan extra middelen voor (jeugd)zorg, armoedebeleid, jongeren, cultuur en woningbouw.

Vooralsnog.

Want je kunt er vergif op innemen: er gaan nieuwe bezuinigingen komen. Er is veel extra geld nodig voor defensie en de klimaatopgave wordt steeds urgenter. Ook daar zijn flinke kosten mee gemoeid. Het rijk heeft twee manieren om daar een mouw aan te passen: belastingen verhogen en snijden in uitgaven. Dat eerste is niet populair. Bij het tweede krijgen gemeenten een deel van de rekening gepresenteerd.

Bij de laatste bezuinigingsronde is in het stadhuis een lijst samengesteld van posten waarin gesneden zou kunnen worden. Voor in totaal 40 miljoen per jaar. Er moest 30 miljoen worden bezuinigd en daarmee hadden college en raad keuzemogelijkheden.

Die lijst kwam tot stand in een zorgvuldig proces. Gedeeltelijk geheim, ook. Het lijstje met posten waarop nìet is bezuinigd - voor in totaal 10 miljoen - ligt ongetwijfeld nog ergens in een la. Voor het moment waarop nieuwe bezuinigingen de gemeente nopen het opnieuw op de politieke tafel te leggen.

Armoede

Vier jaar geleden was armoede het op één na belangrijkste thema waarover inwoners zich druk maakten. Dat bleek uit de vragenlijst die 1Twente uitzette bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen. Dit keer kwam het als zevende thema uit de bus. Voorzichtige conclusie: de ruimhartiger manier waarop de stad minima en bijstandsgerechtigden bijstaat, heeft verschil gemaakt.

Dat wil niet zeggen dat Enschede een minder arme stad is geworden. Het aantal inwoners dat rond moet komen van (te) weinig, is nauwelijks veranderd. Het lukt alleen beter om hen een steuntje in de rug te geven. Er is meer geld vrijgemaakt voor voorzieningen waarmee zij geholpen zijn. ‘Rondkomen met je inkomen’, zoals dat ondersteuningsplan heet, was dan ook één van de kroonjuwelen waar het college niet in wilde snijden. Maar of dat bij een volgende bezuinigingsronde weer gebeurt, is de vraag.

alt een deel van dat gemeentelijke vangnet weg, dan gaan inwoners door het ijs zakken. Hoeveel dat er zijn, zal afhangen van de omvang en aard van zulke bezuinigingen.

Klimaat en energie

Je zou het in de hausse aan berichtgeving over oorlog en andere acute onrust bijna vergeten, maar de aarde warmt gestaag verder op. Klimaat en het opwekken van duurzame energie blijven dus onverminderd urgent. Los het politieke gekrakeel over die onderwerpen: Nederland en Enschede hebben er bindende afspraken over gemaakt.

In de afgelopen raadsperiode is er nauwelijks voortgang geboekt. Daar zijn allerlei redenen voor - van gevoeligheden in de samenleving tot harde belemmeringen als netcongestie - maar dat doet aan de urgentie weinig af. Sterker: die wordt, naarmate de tijd verstrijkt, alleen maar groter.

Voor de Enschedese gemeenteraad betekent dat een doorgaand debat over maatregelen die de stad moet nemen. Dat gaat concreet over het terugdringen van de uitstoot van schadelijke stoffen (CO2), het verduurzamen van de woningvoorraad en de opwek van hernieuwbare energie. In dit verband houden we het even bij die verduurzaming en energie-opwek.

Beide worden lastig, in de komende jaren.

Verduurzaming van woningen

Over wonen is tijdens de campagne veel gezegd. Over verduurzaming van woningen niet. Toch is dat, naast nieuwbouw, dè mega-klus die Enschede wacht. De stad telt zeker 50.000 woningen met een (te) laag energielabel. Een aanzienlijk deel daarvan is eigendom van een woningcorporatie en daarmee overheidsverantwoordelijkheid.

Verduurzaming van woningen hangt samen met het doel om in 2050 van het gas af te zijn en alle elektriciteit schoon op te wekken. Het heeft weinig zin om dat te doen als huizen onvoldoende zijn geïsoleerd; dan lekt duurzaam opgewekte warmte zo weer weg.

Werk aan de winkel dus. Maar voor werk zijn handjes nodig. En daar knelt het, want die handjes zijn even hard nodig voor de nieuwbouw van woningen. Ook daar voor zijn ambitieuze doelen gesteld. Eén ding is zeker: er zijn niet genoeg handjes om die doelen allemaal te halen. Of Enschede moet er in slagen om die bijna allemaal weg te snoepen bij andere bouwprojecten in de regio.

Dan speelt er nog een woonprobleem dat niet jaren kan wachten: de schimmelwoningen in de stad. Waterhuishouding, grond- en hemelwater, vocht en gezondheidsproblemen bij inwoners.

Kortom: de gemeente zal keuzes moeten maken, prioriteiten moeten stellen. En die hebben direct consequenties voor inwoners: het wordt of het een of het ander, of van alles te weinig.

Opwekken van duurzame energie

Andere peiler onder gemeentelijk klimaatbeleid is opwek van duurzame energie. Niet alleen op kleine schaal, maar serieus en grootschalig. Er liggen al jaren plannen om daar werk van te maken, maar vooralsnog is er weinig van terechtgekomen. Dat wil zeggen: er is best het een en ander gebeurd, maar niets dat zoden aan de dijk zet.

Inmiddels heeft de provincie een knoop doorgehakt en is het Aamsveen aangewezen als locatie voor windturbines; een keus waar niemand gelukkig mee is. Er zal de politiek veel aan gelegen zijn om dat tij te keren, maar dan zal er wel een serieus alternatief moeten komen. Nu wel.

Zonneparken in het buitengebied mogen niet meer. Andere locaties voor een paar joekels van windmolens zijn schaars. Kleine molens zijn voor marktpartijen niet interessant. Ze zijn wel een stuk makkelijker te plaatsen en veroorzaken minder overlast. Een eigen publieke energiecoöperatie zou ze wel kunnen exploiteren, bovendien kunnen de opbrengsten dan de stad ten goede komen. In plaats van de aandeelhouders van energiereuzen.

De ideeën hebben wel op tafel gelegen, maar het is er nog nooit van gekomen. Probleem is ook dat het stroomnet vol zit. Je kunt wel opwekken, maar je kunt het niet kwijt. En die netcongestie is voorlopig niet opgelost.

Partijen die in de komende jaren vaart willen maken met duurzame energie, moeten het zoeken in de ontwikkeling van kleinere lokale energienetwerken. Dat is: elektriciteit en warmte voor een aantal woningen en gebouwen me zon-op-dak, grotere warmtepompen, en zonneboilers. En buurbatterijen en warmtebuffers voor opslag. Los van het stroomnet.

Wil je een beetje een deuk in het pak boter van de energieopgave slaan, dan heb je wel een flink aantallen van dat soort netwerken nodig. Maar je zou een begin kunnen maken.

Asiel

Tot slot nòg een thema waar vier jaar geleden veel over te doen was, maar waar dit keer weinig woorden over zijn vuilgemaakt: asielopvang. Dat leeft ook veel minder onder inwoners, blijkt uit vragenlijsten. Allicht mede omdat het azc aan de Parkweg lang niet de onrust heeft gebracht die werd gevreesd.

De discussie rond asielopvang is getemperd, maar gaat in de komende jaren weer oplaaien. De afspraken met het COA over het azc lopen over twee jaar af en de stroom vluchtelingen gaat niet ineens verdampen. Daar is de wereld te onrustig voor.

Asielminister Van den Brink (CDA) meldde vorige maand dat er halverwege volgend jaar 38.000 extra opvangplekken nodig zijn. Welke oplossingen politiek Den Haag daar ook voor verzint of wenst, dat gaan er tegen die tijd niet ineens nul zijn. Anders gezegd: de vraag naar extra opvangplekken blijft op tafel liggen. Ook in Enschede.

De afspraken met het COA over het huidige AZC (550 plekken) lopen tot juli 2028. Die kunnen met een jaar verlengd worden, maar dat zal niet stilzwijgend gebeuren. Daar gaat de politiek wat van vinden.

‘Enschede voldoet met die afspraken aan de verplichtingen’, zeggen veel politieke partijen in de stad. Met, in verschillende bewoordingen, daarachter: ‘En daarmee is het klaar.’ We doen wat we moeten doen, wees blij, en meer zit er wat ons betreft niet in. Klinkt aardig, maar het kon zomaar vooral struisvogelpolitiek zijn. Of een zoethoudertje voor de achterban.

De realiteit is dat de nieuwe gemeenteraad er opnieuw iets mee zal moeten. Linksom of rechtsom.

Wie zit er straks aan de knoppen?

Bezuinigingen, armoede, verduurzaming van huizen, energie-opwek en asiel, dus. Thema’s waarover het in de campagne niet nadrukkelijk ging, maar waarover de gemeenteraad de komende jaren flinke noten moet gaan kraken. Daarmee is de formatieperiode die nu van start is, belangrijk. Want: wie zitten er straks aan de bestuurlijke en politieke knoppen?

Dat maakt uit. GroenLinks-PvdA, de grootste na de verkiezingen, denkt echt anders over deze thema’s dan het blok BBE-VVD. En de balans kan nèt naar de ene of de andere kant hellen als D66, het CDA en/of de CU aanschuiven aan de collegetafel.