Van proeftuin tot uitstel: acht jaar aardgasvrije plannen in Hengelo

Het Programma Aardgasvrije Wijken werd opgezet om ervaring op te doen met het aardgasvrij maken van woonwijken. Landelijk is afgesproken dat Nederland in 2050 aardgasvrij is. De aangewezen wijken fungeren daarbij als proeftuin. In Hengelo zou de wijk Wilderinkshoek (met de buurten De Nijverheid, ’t Genseler, De Vikkershoek en Tuindorp ’t Lansink) als eerste aan de beurt zijn. In 2030 moesten de mensen daar van het gas af zijn, was de bedoeling.

Mooie woorden

Het bleef bij mooie woorden. Er zijn nog altijd geen concrete plannen over hoe dit praktisch geregeld moet worden. Het zogenoemde wijkuitvoeringsplan (WUP) wordt nog uitgewerkt en heeft al meerdere keren vertraging opgelopen. Ook zien veel bewoners in de wijk een warmtenet, een van de meest voor de hand liggende alternatieven, niet zitten. De onzekerheid over met name de kosten zorgt voor weerstand.

Van de 65 Nederlandse proeftuinen bevinden nu 26 wijken zich in de uitvoeringsfase en twee in de exploitatiefase. Daartegenover staan 37 wijken die nog in de planfase zitten; de wijk Wilderinkshoek is er daar één van. In 2023 gaf de gemeente Hengelo aan dat in theorie binnen twee jaar gestart zou kunnen worden met de aanleg van een warmtenet. Drie jaar later is er nog geen schop de grond in gegaan.

Hengelo-Zuid kent overigens al wel een kleinschalig warmtenet, dat nu al een aantal jaar woningen van warmte voorziet. 

In 2018, toen de gemeente Hengelo ruim 4,25 miljoen euro van het Rijk kreeg om de infrastructuur voor een warmtenet voor te bereiden, viel de term Hengelo Aardgasvrij voor het eerst. De ontwikkeling van de plannen duurde echter zo lang dat de subsidie uiteindelijk kwam te vervallen.

De verbrandingsovens van afvalverwerker Twence produceren de warmte voor een grootschalig warmtenet. Volgens het bedrijf kan met deze restwarmte in theorie een groot aantal woningen, maximaal 100.000, worden verwarmd.

Maart 2023: presentatie Warmteprogramma

Op 7 maart 2023 presenteerde toenmalig duurzaamheidswethouder Claudio Bruggink het Warmteprogramma. Dit is een globaal plan voor de hele stad, waarin verschillende alternatieven worden beschreven. De restwarmte van Twence speelt daarin een belangrijke rol. Vooral oudere en relatief slecht geïsoleerde woningen zouden geschikt zijn voor aansluiting op een warmtenet.

April 2023: Ennatuurlijk trekt zich terug

Nog geen maand later kreeg Bruggink een bittere pil te slikken. Een wetswijziging betreffende publieke meerderheidsbelangen in warmtenetten zorgde ervoor dat Ennatuurlijk zich terugtrok uit het project. Toenmalig minister Rob Jetten stelde voor dat overheden een meerderheidsbelang moeten hebben. Ennatuurlijk gaf aan dat het met een minderheidsbelang de leveringszekerheid, duurzaamheid en betaalbaarheid niet kan garanderen.

September 2023: Subsidie warmtenet

De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland stelde in september 2023 17 miljoen euro beschikbaar voor de eerste fase van het Regionaal Warmtenet Twente. Met deze subsidie zouden circa 2.800 woningen in De Nijverheid van het aardgas af kunnen.

Lang niet alle bewoners van De Nijverheid zijn enthousiast over een warmtenet. En dat is nog zwak uitgedrukt. Onzekerheid over aansluitkosten en maandelijkse lasten zorgt voor zorgen en weerstand. Tegenstanders wijzen ook op de afhankelijkheid van één aanbieder, terwijl bij gas meerdere leveranciers mogelijk zijn.

Dat weerhield de overige partijen er niet van om door te gaan. Twence en Cogas gaven aan mogelijkheden te zien om samen verder te gaan. “Twence en Cogas hebben laten weten dat zij kansen zien om samen het regionale warmtenet te ontwikkelen en de rollen van producent, transporteur en leverancier te combineren”, schreef wethouder Bruggink in 2023 aan de gemeenteraad.

November 2024: Subsidie vervalt

Eind 2024 kwam de subsidie voor het Regionaal Warmtenet Twente te vervallen, omdat de ontwikkeling te lang duurde. Ondanks deze tegenslagen werken de betrokken partijen en gemeenten verder aan het warmtenet. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan een wijkplan voor De Nijverheid.

De Hengelose gemeenteraad stelde in 2024 zeven uitgangspunten vast voor wijkplannen. Daarin staat onder meer dat bewoners keuzevrijheid houden in hoe zij van het gas af gaan, dat er per wijk één voorkeursoplossing komt en dat lokale warmtebronnen, zoals Twence, benut worden.

Met één eindoplossing per buurt wordt aangegeven welk type alternatief het meest geschikt is: een gezamenlijk warmtenet of bijvoorbeeld eigen warmtepompen? Dit betekent niet dat bewoners verplicht zijn om daarop aan te sluiten, maar wel dat aardgas op termijn verdwijnt.

Juli 2025: Wijkplan uitgesteld

In de zomer van 2025 meldde het college van burgemeester en wethouders dat het wijkuitvoeringsplan voor Wilderinkshoek opnieuw werd uitgesteld. De deadline werd niet gehaald door onzekerheid over kosten en het uitblijven van landelijke wetgeving.

De Wet collectieve warmte is inmiddels aangenomen, maar wordt gefaseerd ingevoerd en is nog niet volledig in werking. De wet geeft overheden meer zeggenschap over warmtenetten en bepaalt dat tarieven gebaseerd moeten worden op de werkelijke kosten.

Wordt vervolgd.