De impasse rond ACT (3): botsende belangen en hoofdrolspelers lijnrecht tegenover elkaar

In Hengelo schuift de stad op richting het industrieterrein Twentekanaal. Met grootschalige woningbouw in onder meer Hart van Zuid komen woonfuncties steeds dichter bij bestaande industrie te liggen of wat daar nog van over is. Dat vergroot de spanning tussen economische bedrijvigheid, volksgezondheid en ruimtelijke ontwikkeling. De vraag of zware industrie, zoals een asfaltcentrale, hier nog past, wordt daarmee steeds urgenter.

De asfaltcentrale in Hengelo, die de naam Asfalt Centrale Twente (ACT) draagt, is onderdeel van ReintenInfra, een holding met meerdere gespecialiseerde dochterbedrijven die actief is in de regio. ReintenInfra werd opgericht in 2010 en groeide in korte tijd uit tot een grote speler in de Nederlandse grond-, weg- en waterbouw. 

ReintenInfra

Het bedrijf telt circa 800 medewerkers en realiseerde in 2024 een omzet van ruim 260 miljoen, waarmee het naar omzet gemeten in 2024 bij de top vijftien van grond-, weg- en waterbouwbedrijven in Nederland behoort.

De hand van ReintenInfra is ook zichtbaar in Hengelo; via dochterbedrijf Dusseldorp werd het marktplein heringericht, waarbij het plein transformeerde tot een groen doe-plein met onder andere een kiosk met rooftopbar en podium, een fietskelder, speelplekken en een vijver. Ook bij het vergroenen en duurzaam inrichten van andere straten en pleinen in de stad is het bedrijf betrokken.

In haar jaarverslag van 2024 zegt ReintenInfra stap voor stap toe te willen werken naar een ‘schone wereld’ in 2050. Dat vertaalt zich in concrete stappen: meer elektrisch materieel, gebruik van biodiesel, hergebruik van materialen bij sloop en aanleg, en aandacht voor natuur in projecten. Het bedrijf heeft in 2012 met Hengeloër Maurice Beijk zelfs een speciale rentmeester aangesteld om doelstellingen met betrekking tot duurzaamheid te bewaken.

Lijnrecht tegenover elkaar

Hoewel de gemeente Hengelo en ReintenInfra ook samenwerken aan projecten, staan de twee partijen als het gaat om de situatie bij de ACT lijnrecht tegenover elkaar. Dat zorgde de afgelopen jaren voor frustratie en ook voor een stevige communicatie over en weer. Zo verwijt de directie van de asfaltcentrale de gemeente in een brief in 2024 meerdere petten op te hebben: die van handhaver en als een partij die bedrijven graag ziet investeren. 

Miscommunicatie

De communicatie tussen de gemeente Hengelo en de ACT verloopt regelmatig allesbehalve vlekkeloos. In mailcorrespondentie die we onder ogen krijgen met de gemeente laat een vertegenwoordiger van ACT weten ontevreden te zijn over hoe er gecommuniceerd wordt.

Er wordt verwezen naar een overleg met bewoners, gemeente, ODT (Omgevingsdienst Twente, de handhavingsinstantie) en de asfaltcentrale op 28 februari 2024, waarin de gemeente aan de bewoners meedeelt dat er tijdens een meting eind 2023 opnieuw een overschrijding is geconstateerd. 

Op dat moment is het meetrapport nog niet klaar en het bericht komt voor de asfaltcentrale dan ook als een complete verrassing. Die zegt dat de betreffende informatie bij het bedrijf nog niet bekend is. 

'Zeer onprofessioneel en unfair'

In de betreffende mail kaart het bedrijf aan geschrokken te zijn: 'Dit is wederom een voorbeeld van de slechte communicatie, hetgeen het vertrouwen geen goed doet', schrijft een vertegenwoordiger van de asfaltcentrale, die bij het overleg aanwezig was. 'Tijdens het overleg wilde ik hier geen verdere aandacht aan geven, maar je begrijpt dat dit zeer onprofessioneel en unfair op mij overkwam.' 

'Afvaardiging buurt niet representatief'

Ook plaatst het bedrijf vraagtekens bij hoeveel informatie die er wordt uitgewisseld met de buurt: 'Ik ben van mening dat een niet-representatieve ‘buurt’ door de gemeente en de ODT op een hoog voetstuk worden geplaatst', aldus de asfaltcentrale. 

Tenslotte vindt ACT dat andere gemeenten en omgevingsdiensten elders in het land niet zo ver gaan in de 'transparantie naar de buurt' zoals Hengelo (en ODT) dat doen.

'Negatieve beeldvorming'

Dat de gemeente inzet op handhaving, gaat niet ongemerkt voorbij. De gemeente communiceert de stand van zaken op een speciale pagina. Die url van de pagina is goed vindbaar via Google, maar wie deze via de gemeentelijke website opzoekt, vindt die informatie niet of slecht.

De lokale en regionale pers pakken de berichtgeving op en doen regelmatig verslag. ACT wijst in een brief van juni 2024 aan het college onder meer op publicaties in de regionale krant en ook op informatie op de website van de gemeente. Dit leidt volgens de directie tot een beeldvorming die steeds negatiever wordt: 

‘Wat nog niet goed gaat, wordt uitvergroot, maar wat wel goed gaat wordt niet of nauwelijks benoemd of onder de aandacht gebracht’, zegt de directie van ACT. 

Er zou ook sprake zijn van een toenemende agressieve bejegening vanuit de buurt richting zowel centrale zelf als individuele personen. Dit zou zich, volgens ACT, uiten in onder meer bedreigingen en het ophangen van spandoeken in de nabijheid van de centrale. Ook zegt de centrale door de negatieve beeldvorming moeilijker aan personeel te kunnen komen. 

Op 25 april 2024 ontvangt de gemeente Hengelo een brief van de advocaat van ACT over informatie die de gemeente op haar website publiceert over de asfaltcentrale. Het bedrijf geeft aan geen probleem te hebben met het openbaar maken van gegevens, maar dat met de wijze waarop dit nu gebeurt totaal geen rekening wordt gehouden met de belangen van ACT. 

‘Er wordt nu bedrijfsgevoelige informatie openbaar gemaakt zonder dat ACT daarin wordt gekend', schrijft de advocaat.  

Hoewel ACT zegt transparant te willen zijn, geeft het bedrijf via haar eigen website en kanalen nauwelijks updates van maatregelen die worden genomen (pdf). Vragen van de redactie van 1Twente worden niet of beperkt beantwoord, ook al wordt wel de waardering uitgesproken dat het bedrijf in elk geval de kans krijgt om te reageren. 

In een reactie geeft het bedrijf later aan bij de redactie van 1Twente dat zij in de huidige situatie bewust terughoudend is in de communicatie, maar dat er zeker geen sprake is van onwil.

Bedrijfsgevoelige informatie

Als het gaat over het publiceren van informatie door de gemeente met betrekking tot de ACT, dan wil het bedrijf daarover altijd eerst een zienswijze indienen bij de gemeente Hengelo. Het bedrijf wil voorkomen dat er bedrijfsgevoelige informatie openbaar wordt gemaakt. Om die reden duurt het vaak langer voordat de gemeente nieuwe informatie publiekelijk deelt. Het nadeel hiervan is dat inwoners van de stad vaak pas maanden later worden geïnformeerd.

Beklag doen

ACT doet op 1 mei 2024 haar beklag in een operationeel overleg met de ODT en de gemeente Hengelo. Het bedrijf vindt dat de gemeente veel meer openbaarheid geeft aan publicaties van gegevens dan andere gemeenten, waar dit soort fabrieken gevestigd zijn, doen.

‘Bewoners worden proactief geattendeerd dat er nieuwe informatie beschikbaar komt. Deze wijze van handelen is in de ogen van de ACT erg gericht op de omgeving, welke vertegenwoordigd wordt door ‘buurtoverlegACT’. Doordat de gemeente Hengelo beschikbare informatie, waaronder emissie- en geurrapporten, ongecensureerd online zet, wordt weliswaar de omgeving geïnformeerd, echter gelijktijdig wordt concurrentiegevoelige informatie zo op een ‘presenteerblaadje’ openbaar gemaakt. Dit beschadigt de belangen van de ACT.’ 

De directie van het bedrijf vindt dat daarmee de belangen van ACT worden beschadigd en dat de gemeente daar onvoldoende rekening mee houdt. 

In een brief aan het Team Leefomgeving van de gemeente Hengelo beklaagt de directie van de centrale zich over de eenzijdige berichtgeving van de gemeente. Die publiceert niet welke inspanningen ACT doet om tot een verbeterde procesvoering te komen. Daarnaast is ACT van mening dat de omgeving ook voldoende geïnformeerd kan worden zonder dat volledige rapportages op voorhand online staan.

Reactief informeren

De asfaltcentrale stelt voor om voortaan tekstuele samenvattingen te plaatsen en als inwoners om specifieke informatie verzoeken, dat dan alsnog een (deel van de) rapportage kan worden toegezonden. ‘Een verandering van pro-actief naar reactief informeren staat het transparante informatie ter beschikking stellen niet in de weg’, aldus ACT. Dat laatste standpunt gaat overigens in tegen de Woo-wetgeving dat voorschrijft dat overheden wel zelf pro-actief zaken openbaar maken.

Concurrerentie

De asfaltcentrale wil in ieder geval voorkomen dat bijvoorbeeld concurrerende bedrijven volledige inzage krijgen in het productieproces van ACT, iets dat vanuit de positie van het bedrijf gezien, geen onlogische redenatie is. Een voorbeeld daarvan uit de brief aan de gemeente:

‘Voor de publicatie van het laatste meetrapport van 25 maart 2024 heeft u reeds een concepttekst ‘update’ geschreven. Wat ons betreft kan deze online worden geplaatst zonder directe toevoeging van het meetrapport als bijlage. Mocht u ondanks dit verzoek alsnog besluiten tot publicatie van het meetrapport, dan willen wij u vragen  deze te plaatsen zonder de bijlagen, dus alleen pagina 1 t/m 15.’ 

'Not amused'

De gemeente gaat mee in het voorstel. Dat betekent dat ACT voortaan de gelegenheid krijgt om een zienswijze in te dienen op alles wat over de centrale online wordt gezet. In een mailing van 3 mei 2024 blijkt dat een medewerker van de gemeente daarover ‘not amused’ is: 

‘Ik was niet van plan om op dit moment iets aan de website te wijzigen. Ik maak een nieuwe update en stuur het voor een zienswijze naar ACT en dan komen we hopelijk tot overeenstemming. Maar uiteindelijk bepalen wij wat er op de website komt.’ 

Er verschijnen na mei 2024 nieuwe updates op de website van de gemeente, met rapporten die niet volledig openbaar worden gemaakt of zelfs zijn geredigeerd.   

Brandbrief

In juni 2024 stuurt de directie van ACT opnieuw een brandbrief naar het college van het college van B en W met een dringend beroep om af te zien van het gebruik van het formele handhaving en in samenspraak een plan van aanpak op te stellen om binnen afzienbare termijn te voldoen aan de relevante emissiegrenswaarden. 

Het bedrijf wijst in dat kader op een door Omgevingsdienst NL opgesteld landelijk adviesdocument waarin wordt voorgesteld 'om in samenwerking en per asfaltcentrale een plan van aanpak op te stellen om te voldoen aan de emissiegrenswaarden'. ACT vindt dat deze koers in Hengelo niet wordt gevolgd. 

'Daarbij komt ook dat de Omgevingsdienst Twente heeft onderkend dat zij ons strenger beoordeelt dan andere omgevingsdiensten bij andere asfaltcentrales doen. Zo worden wij op veel meer stoffen getoetst en beoordeeld.'

Externe link: Adviesdocument VTH-aanpak Asfaltcentrales geactualiseerd (2024)

Hengelo als voorloper

Dat Hengelo strenger handhaaft dan andere gemeentes, bevestigt burgemeester Sander Schelberg in een raadsvergadering van 14 mei 2025. "Wij zijn een voorloper en waren de eerste die op PAK's handhaaft, andere omgevingsdiensten doen dat nu ook. Als het gaat om andere stoffen, dan zijn wij de enige."

Audiofragment: Burgemeester Sander Schelberg, raadsvergadering 14 mei 2025.

Stroeve samenwerking

ACT vindt dat de samenwerking met de gemeente uiterst stroef verloopt. ‘Dat we onze geschillen veelal voor de rechtbank moeten uitvechten, is volgens ons niet de manier waarop een gemeentebestuur met een bedrijf binnen haar gemeentegrens zou moeten omgaan.’  

Het bedrijf wijst erop dat het zorgt voor werkgelegenheid en dat het juist bijdraagt aan het duurzaam produceren van asfalt.  

ACT is ook van mening dat stoffen als PAK en benzeen nu eenmaal inherent zijn aan het asfaltproces. ‘Dat blijft de komende jaren zo, omdat er een maatschappelijke wens is ook voor de asfaltindustrie om circulair te zijn. Dat vraagt dus om zo groot mogelijk hergebruik van asfaltgranulaat en hogere percentages granulaat in het asfaltmengsel.’  

'Risico's zijn verwaarloosbaar klein'

De toon van de brief van juni 2024 is defensief en bagatelliseert deels ook de problematiek die speelt. Meerdere keren wordt gesteld dat risico’s ‘verwaarloosbaar’ zijn met een verwijzing naar bevindingen van de GGD. ‘Juist omdat er geen urgent probleem ten aanzien van de volksgezondheid is, hadden wij een meer constructieve houding van uw college verwacht, door het sectorprobleem te erkennen en om gezamenlijk naar een oplossing te zoeken.’

'Beginselplicht tot handhaving'

Een antwoord van het college van B en W  op de brandbrief van ACT volgt een maand later en is kort, maar krachtig: "Wij hebben een beginselplicht tot handhaving. Dat wil zeggen dat het bevoegde gezag verplicht is om tot handhaving over te gaan als zij hiervan op de hoogte raakt. Zij kan hier alleen van afwijken als er sprake is van bijzondere omstandigheden." 

De gemeente zegt van mening te zijn dat er geen sprake is van bijzondere omstandigheden en wijst er ook op dat zij door de voorzieningenrechter hierover in het gelijk is gesteld.

B en W zegt over een nieuw vermijdings- en reductieprogramma wel te willen meedenken in de juiste richting, maar wel binnen de wet: 'In dit traject kunnen we met een blik op de toekomst werken naar het zoveel mogelijk reduceren van uitstoot van emissies. Wij zullen altijd trachten ons constructief op te stellen en in overleg blijven over de voortgang van dit proces maar wel binnen de wettelijke kaders.'

Klachtenoverzicht

De directie gaat niet voorbij aan de overlast die inwoners ervaren en wil een beter inzicht in de klachten van bewoners over geur en stank en geeft aan bij de gemeente en ODT deze klachten één op één te willen ontvangen. 

Een medewerker van de ODT geeft bij de gemeente aan hier geen voorstander van te zijn in verband met privacywetgeving, waardoor persoonlijke informatie als namen en adressen verwijderd moeten worden. ‘Wat blijft er dan over? Ook bij andere probleemdossiers in andere gemeenten doen we dit niet.’

De Omgevingsdienst Twente wijst ook op een meer principiële kant: ‘Als wij bedrijven op deze manier gaan faciliteren, worden die niet gestimuleerd om zelf verbinding te zoeken met omwonenden over de overlast die wordt ervaren.’ 

Informatie ontbreekt

Uit mailwisselingen tussen ACT en medewerkers van de gemeente Hengelo blijkt dat de asfaltfabriek op zijn beurt ook weer niet staat te springen om inzage te geven in productiegegevens. Die worden wel aangeleverd, maar bevatten vaak niet meteen de informatie waar om wordt gevraagd, blijkt uit de stukken.

Op 29 januari 2024 spreekt de gemeente de fabriek aan op de onvolledige aanlevering van de productiegegevens. ‘Ik heb even navraag gedaan en het blijkt dat de productiegegevens slechts over 1 dag gaan. Wij willen graag de gegevens over twee maanden. Juist om te bekijken of de meting representatief is. Volgens mij zijn jullie hier al vaker om gevraagd.”

De medewerker van de gemeente vraagt zich af waarom de gegevens nog niet zijn aangeleverd: ‘Misschien is het goed om te weten dat je dergelijke informatie verplicht bent om met ons te delen. Daarnaast nogmaals de vraag of we de gegevens van de meting van oktober over de formaldehyde kunnen krijgen.’  

ACT antwoordt te weten dat het verplicht is om inzage te geven in de productiegegevens en zegt daartoe ook bereid te zijn. ‘Wij willen de ODT te allen tijde inzage geven in productiegegevens van de ACT. Vanwege de bedrijfsgevoelige informatie ervan willen we deze niet fysiek of digitaal verstrekken. De reden hiervoor is dat de informatie buiten onze invloedssfeer een eigen leven kan gaan leiden.’ 

'Anders moeten we de gegevens gaan vorderen'

De kwestie komt in februari aan de orde in het veiligheidsoverleg met de burgemeester. Uit een passage in de besluitenlijst blijkt dat de gemeente diverse voorstellen heeft gedaan waaronder een laatste voorstel dat ACT bedrijfsgevoelige informatie weglaat en dat dit op papier aangeleverd kan worden. 

’Als dit ook niet akkoord is, moeten we de productiegegevens gaan vorderen. De gegevens formaldhyde zijn ook nog steeds niet aangeleverd, maar op dit moment is het niet noodzakelijk deze te vorderen.’

De gemeente deinst er ‘als bevoegd gezag’ niet voor terug om inderdaad productiegegevens te vorderen. Dit gebeurt onder meer twee maanden later in april 2025.   

Teruggefloten door de wethouder

Het handhavingstraject zorgt ook voor stagnatie op andere fronten, zoals het stimuleren van ondernemerschap en de lokale economie. Een accountmanager van de gemeente Hengelo wil graag in gesprek met de nieuwe directeur van ACT. De ambtenaar heeft namens de gemeente Hengelo contact met bedrijven op het bedrijventerrein Twentekanaal en is bezig met een inventarisatie voor ontwikkeling van dit gebied. In die hoedanigheid wil de ambtenaar kennismaken met het bedrijf en horen welke toekomstvisie ACT heeft.

Maar door de perikelen rondom de uitstoot en handhaving van emissieoverschrijdingen, krijgt de ambtenaar terug dat het waarschijnlijk niet verstandig is om hierover het gesprek aan te gaan. 'Signaal van de wethouder' staat er in een intern mailcontact.

De gemeente annuleert de afspraak. Dat leidt tot irritatie bij de directie van ACT: ‘Spijtig om te horen dat de gemeente Hengelo geen contact meer wil op dit moment. Vanuit mijn nieuwe rol is het van essentieel belang om in ieder geval te blijven communiceren met elkaar. Ik wil hierbij aangeven dat op diverse niveaus niet gereageerd wordt op de oproep voor overleg door de gemeente Hengelo. Dit lijkt me geen goede ontwikkeling’, aldus de nieuwe directeur. 

Duurzaamheidsspagaat

Circulair produceren leidt in de praktijk tot emissieproblemen en (in Hengelo) herhaalde normoverschrijdingen. Dat maakt de vraag onontkoombaar: kan ACT technisch schoon genoeg worden op deze plek? En kan dat op tijd? De situatie bij ACT is geen uitzondering. Veel bedrijven in de sector hebben te maken met deze problematiek. 

Circulair produceren en tegelijk voldoen aan strengere milieuregels is in de praktijk voor de bedrijven lastig omdat veel installaties oud zijn en gebouwd voor een andere manier van werken. Hier wringt het ook; er is vraag naar betere infrastructuur en meer wegen, stillere snelwegen. Daar is veel asfalt voor nodig, maar dat moet wel zo duurzaam mogelijk worden geproduceerd. 

Aanpassingen installaties

Om aan de strenge regels te voldoen, zijn grote technische aanpassingen nodig, zoals betere filters en de bouw van schonere installaties. Dat kost veel tijd en geld, terwijl de bedrijven te maken hebben met kleine winstmarges door scherpe aanbestedingen.

Tijdrovend

Daarnaast is het moeilijk om de productie zomaar stil te leggen, omdat asfalt vooral in bepaalde periodes nodig is. De asfaltproductie piekt in de lente en de zomer. Een asfaltcentrale langdurig stilleggen betekent directe omzetverliezen en contractrisico’s. Door deze problemen en omstandigheden kunnen bedrijven zich niet snel genoeg aanpassen aan de nieuwe eisen.

Vanaf 2022 zijn bij alle asfaltcentrales in Nederland metingen uitgevoerd. Daaruit blijkt dat niet alle centrales konden voldoen aan de emissie-eisen, staat in het Adviesdocument
van de Omgevingsdiensten over de VTH-aanpak van asfaltcentrales. (16 oktober 2024)

In het volgende verhaal:

In het volgende verhaal kijken we naar de houding van de gemeenteraad, de keuzes van de politiek en de vraag wie nu eigenlijk regie en verantwoordelijkheid neemt. Of juist niet?

Lees verder >>

Deze publicatie en onderzoek is mede tot stand gekomen met steun van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek.