De impasse rond ACT (1): Waarom de uitstoot van gevaarlijke stoffen in Hart van Zuid in Hengelo maar niet stopt

De ACT heeft inmiddels al een flink bedrag aan dwangsommen moeten betalen, tot nu toe zo'n 300.000 euro. Het bedrijf zelf zegt er hard aan te werken om de uitstoot aan te pakken, maar meer tijd nodig te hebben. De asfaltcentrale noemt het bedrag van één miljoen bij een volgende overtreding buitensporig en zegt dat de deadline van 1 maart niet haalbaar is. Het bedrijf heeft dan ook uitstel tot 1 oktober aangevraagd. Dan moet een innovatieve installatie voor rookgasreiniging operationeel worden die zowel de uitstoot van gevaarlijke stoffen reduceert als geuroverlast vermindert. 

Omwonenden maken zich al jaren zorgen over hun gezondheid, hebben last van stankoverlast en willen dat de asfaltfabriek sluit of naar een andere locatie verhuist. Ze wijzen ook naar Hart van Zuid, een voormalig industriegebied dat transformeert naar een woongebied en waar de komende jaren nog duizenden woningen komen.

Bezwaar en beroep

ACT heeft tegen alle zogeheten 'lasten onder dwangsom' van de gemeente Hengelo bezwaar en beroep aangetekend, net als tegen de verplichting om tweemaal per jaar emissiemetingen uit te voeren. Deze bezwaren zijn ongegrond verklaard. De rechter oordeelde op 13 oktober 2025 dat het beroep tegen zowel de dwangsommen als de meetverplichting geen stand houdt. Ook twee verzoeken bij de rechter om een zogeheten voorlopige voorziening, waarin ACT om uitstel vroeg, zijn afgewezen.

Overschrijdingen

ACT overschrijdt regelmatig de uitstootnormen van Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS), zoals dat in de wet heet. Op 25 november 2024 werd een concentratie van zogenaamde PAK-stoffen gemeten die ruim vier keer hoger lag dan de veilige wettelijke norm. Ook de uitstoot van benzeen en formaldehyde (MVP2) voldeed niet aan de grenswaarden; dat bleek uit metingen van Omgevingsdienst Regio Arnhem (ODRA) in opdracht van Omgevingsdienst Twente (ODT). 

Bij een meting op 12 september 2025 werden opnieuw overschrijdingen (PAK, benzeen en formaldehyde) geconstateerd. De gemeente ging daarop over tot inning van een dwangsom van 100.000 euro en kondigde meteen een nieuwe dwangsom aan, nu voor een fors hoger bedrag: 1 miljoen euro. 

Zeer Zorgwekkende Stoffen

PAK, benzeen en formaldehyde zijn stoffen die gezondheidsrisico’s met zich meebrengen. Benzeen is door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) geclassificeerd als kankerverwekkend. Langdurige blootstelling kan leiden tot aantasting van het beenmerg en een verhoogd risico op leukemie. Volgens het RIVM bestaat er geen veilige ondergrens: elke extra blootstelling vergroot het gezondheidsrisico. 

Formaldehyde wordt bij langdurige blootstelling in verband gebracht met kanker van de bovenste luchtwegen, slijmvliesirritatie, chronische luchtwegklachten en verergering van astma. Volgens de gemeente Hengelo en de GGD Twente is er bij de uitstoot van de asfaltcentrale geen risico voor de volksgezondheid. 

Deel 1 - De impasse rond ACT: gemeente en ACT in de loopgraven

Goede infrastructuur is essentieel voor bereikbaarheid, economische ontwikkeling en woningbouw. Dat gaat niet zonder asfalt. Maar de productie daarvan is een zwaar vervuilend proces. Eén van de grondstoffen is bitumen, een aardolieproduct, en in oud asfalt zit teer. Bij het verhitten van deze materialen en bij het recyclen komen stoffen vrij als benzeen, formaldehyde en PAK’s. 

ACT zegt te willen voldoen aan de uitstootnormen, maar wijst op een probleem waarmee alle asfaltproducenten te maken hebben: asfalt is eindeloos te recyclen en dat moet dan ook, maar daarbij komen nog meer schadelijke stoffen vrij dan bij de productie van nieuw asfalt. Oud asfalt kan teer bevatten (en dat is vervuilender dan bitumen) en bijvoorbeeld autobandenresten. Ongeveer driekwart van het asfalt dat ACT produceert is gerecyled asfalt.

De vraag naar gerecycled asfalt is groot; voor de meeste afnemers van asfalt is het vaak een harde eis dat het om (deels) hergebruikt asfalt gaat. 

Binnen de branche wordt druk gezocht naar oplossingen. Er bestaan technieken om schadelijke uitstoot te verminderen, waaronder het plaatsen van koolstoffilters, maar deze zijn meestal niet voldoende als enige maatregel. 

Vaak gaat het om een combinatie van maatregelen, zoals lagere productietemperaturen om dampen en benzeen te beperken, maar ook indirecte verhitting in plaats van directe vlamcontacten om ervoor te zorgen dat er minder verbrandingsgassen vrijkomen.

Milieuwetgeving

In Nederland gelden grenswaarden voor wat asfaltcentrales mogen uitstoten. Die normen zijn vastgelegd in milieuwetgeving. Bedrijven die een milieuvergunning hebben, moeten zich uiteraard houden aan de regels. 

Bedrijven zijn daarmee verplicht om lozingen en uitstoot van zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) naar lucht en water te voorkomen. Als dat niet mogelijk is, moeten zij deze emissies zo veel mogelijk beperken.

Andere bedrijven

De stankoverlast die bewoners ervaren, wordt niet alleen veroorzaakt door de asfaltcentrale. Ook andere bedrijven in het gebied dragen bij aan geurhinder. De asfaltcentrale wijst daar ook op.

Op 26 september 2023 trekt de directie van ACT aan de bel bij de gemeente Hengelo omdat eigen personeel stankoverlast op het industrieterrein waarneemt, blijkt uit correspondentie: ‘We betreuren dat door de omgeving ogenschijnlijk per definitie naar de asfaltcentrale wordt gewezen, terwijl wij weten dat we daar lang niet altijd debet aan zijn.’

Volgens ACT was de geur afkomstig van Op- en Overslag Twente. Ook bewoners wijzen naast ACT naar andere bedrijven. Zo meldt een bewoner op 20 september 2023 ‘exorbitante geuroverlast’ van verschillende bedrijven: 'Vannacht een zurige stank van waarschijnlijk de Op- en Overslag (een logistiek centrum, gespecialiseerd in de op- en overslag van bulkgoederen, red) aan het kanaal geroken en nu weer, zoals steeds de afgelopen dagen, en vaak nachten, een penetrante asfaltstank.'

Geuroverlast andere bedrijven

De gemeente Hengelo erkent geuroverlast van andere bedrijven, maar stelt dat het aantal klachten over ACT vele malen hoger ligt: 'Klachten van andere bedrijven zijn daarmee vergeleken verwaarloosbaar', staat er in een interne memo.

Sommige stoffen hebben een sterke geur en ruik je al bij lage concentraties. Een voorbeeld is formaldehyde. Dat kan hinder en stress veroorzaken bij omwonenden, maar het betekent nog niet dat er direct gezondheidsgevaar is. De uitstoot van een stof die stank veroorzaakt, kan onder de grenswaarden voor gezondheid liggen. Dat neemt niet weg dat mensen hinder ondervinden en worden beperkt in hun woongenot als een geur blijft hangen; bij windstilte of juist als de wind uit een bepaalde richting komt.

Kankerverwekkend

Andere stoffen, zoals benzeen, zijn juist nauwelijks te ruiken, terwijl ze wel kankerverwekkend zijn. Voor benzeen geldt dat er geen veilige ondergrens bestaat; elke extra blootstelling vergroot het risico. Daarom kijken overheden niet alleen naar geurklachten, maar ook naar metingen en wettelijke normen die de gezondheid moeten beschermen.

Vermijdings- en reductieprogramma

Grote en vervuilende bedrijven, zoals een asfaltcentrale, moeten eens per vijf jaar een vermijdings- en reductieprogramma (VRP) maken. Hierin staat hoe de uitstoot van zeer zorgwekkende stoffen (stoffen die extra gevaarlijk zijn voor mens en milieu) zoveel mogelijk binnen de perken blijft. Ook de ACT heeft zo'n plan met maatregelen opgesteld.

Voor 1 januari 2026 moest de centrale een nieuw plan opstellen. Dit plan ligt nu ter beoordeling bij de Omgevingsdienst Twente en de gemeente Hengelo. 

Maatregelen

In het aflopende VRP van ACT staat dat het bedrijf de uitstoot vooral bij de bron wil aanpakken. Dat wil zeggen: tijdens de productie van asfalt. Concreet: produceren op lagere temperatuur (rond de 110 °C) en daarbij niet meer dan 150 ton oud asfalt per uur gebruiken. Daarnaast plaatste het bedrijf een snelsluitdeur onder het silogebouw om dampen te verminderen bij het beladen van vrachtwagens. Ook kwam er een overkapping, waardoor het materiaal niet langer nat wordt en er geen extra damp ontstaat.

Rookgasreiniging

De asfaltcentrale heeft in maart 2024 een vergunning gekregen voor het injecteren van actief kool in rookgas om verontreinigingen eruit te halen. In oktober vorig jaar startte een pilot waarin deze techniek werd toegepast. Deze techniek houdt in dat een deel van de rook uit de schoorsteen worden gereinigd door een fijn poeder in de rook te blazen, waarna het poeder met de stofdeeltjes wordt afgevangen in een filter. Deze pilot duurt een half jaar.

Het bedrijf doet ook mee aan een proef van Rijkswaterstaat waarbij zogenaamde continumeters zijn geplaatst. Die houden de uitstoot van schadelijke stoffen voortdurend in de gaten. Het bedrijf zegt daarmee de uitstoot met twintig procent te kunnen reduceren. De fabriek moet ook twee keer jaar metingen laten doen door een geaccrediteerd bedrijf, samen met de omgevingsdienst. De gemeente Hengelo laat zelf ook metingen uitvoeren. 

Andere locatie?

De gemeente Hengelo kijkt in de zomer van 2024 naar andere oplossingen, buiten handhaven van de norm. Voorstel is om een extern bureau alternatieve scenario’s te laten onderzoeken, waaronder verplaatsing van het bedrijf. Dat is ook wat bewoners graag zien.

Dat onderzoek mag alleen niet leiden tot uitstel van de verplichting om binnen zo kort mogelijke tijd aan de milieu-eisen te voldoen. 

Gemeente betaalt niet mee

In november 2024 hebben de gemeente Hengelo en ACT overleg over een mogelijke bedrijfsverplaatsing. Hengelo is bereid om een onderzoek daar naar te financieren. De gemeente plaatst er wel meteen een kanttekening bij: Hengelo gaat niet bijspringen bij een verplaatsing van de fabriek. ACT wijst op het belang van het kanaal voor de aanvoer van grondstoffen; daar moet wel een volwaardig alternatief voor komen. Volgens de gemeente is dat er niet. 

Op 11 december 2024 komt verplaatsing opnieuw aan de orde. Ditmaal in een overleg tussen de asfaltcentrale, bewoners en de Omgevingsdienst Twente. Daarin komt een juridisch medewerker van de gemeente aan het woord. Die geeft aan dat burgemeester en wethouders in de afgelopen maanden veel over de kwestie hebben gesproken, met als conclusie dat verplaatsen van ACT te duur is.

De directeur van de asfaltcentrale zegt daarop dat de kosten voor een verplaatsing voor het bedrijf alleen echt te hoog zijn. Als de gemeente niet bijdraagt, is dat geen optie.

Buurtbewoners zijn teleurgesteld. Zij vragen beide partijen nogmaals in gesprek te gaan en concreet te maken wat de kosten voor verplaatsing zijn. Maar dat vinden gemeente en ACT niet zinvol. De standpunten liggen vast. 

Communicatie

Na die bijeenkomst communiceert de gemeente dat de fabriek niet wil meewerken aan een onderzoek naar een verhuizing. ’De gemeente is bereid om een onderzoek naar verplaatsing te financieren en faciliteren en heeft dit ook aan ACT laten weten. De ACT wil hier echter geen gebruik van maken. Zij zien geen locatie die beter geschikt is dan de huidige locatie. De precieze bedragen zijn niet uitgerekend, want dit zou onderdeel uitmaken van het onderzoek’, zegt een woordvoerder van de gemeente Hengelo.

Rigoureuze stap

Voor het bedrijf zou verhuizen een rigoureuze stap zijn: het betekent dat het bedrijf fors moet investeren en daarnaast een traject moet opstarten voor het aanvragen van nieuwe milieuvergunningen. Daarnaast moet ook een bestemmingsplan op een eventuele nieuwe locatie worden aangepast en heeft het bedrijf te maken met de omgevingswet. 

Brief

In januari 2026 stuurt ACT een brief naar het college. Het bedrijf hekelt de beeldvorming die vorig jaar is ontstaan dat het niet zou willen meewerken aan een onderzoek: 'Met deze brief willen we  expliciet bevestigen dat ACT openstaat voor een zorgvuldig onderzoek, mits dit op een realistische en evenwichtige manier wordt gedaan', zegt de directie, die op korte termijn graag in gesprek wil.

In het volgende verhaal:

Voor omwonenden betekent dit dat de overlast voortduurt, terwijl een structurele oplossing uitblijft. In het volgende deel: wat merken bewoners hier van, wat weten we over gezondheidsrisico’s en waarom is ‘geen acuut risico’ voor veel inwoners geen geruststelling? 

Lees verder >>

Deze publicatie en onderzoek is mede tot stand gekomen met steun van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek.