De impasse rond ACT (4): Hengelose raad kijkt toe, terwijl uitstootdossier blijft slepen (en hoe het college handhaaft)

In Hengelo is de SP het meest betrokken bij de problematiek rond de asfaltfabriek. Die partij staat de omwonenden ook bij. Zo schuift raadslid Vincent Mulder zelf persoonlijk aan bij de gesprekken die bewoners een aantal keren per jaar hebben met ACT, de gemeente en Omgevingsdienst Twente (ODT) om informatie uit te wisselen en ontwikkelingen te bespreken.

Vanuit de Hengelose gemeenteraad zijn ook enkele andere partijen die zo nu en dan opheldering vragen over de stand van zaken. Zo stellen BurgerBelangen, Hengelose Burgers en de PVV in 2024 en 2025 schriftelijke raadsvragen aan het college. Mondelinge vragen in het vragenkwartier worden onder meer gesteld door FVD en eveneens door de SP.

In de raadsvergadering van 11 oktober 2023 stelde de plaatselijke SP ook al eens vragen over de luchtkwaliteit in Hengelo in het kader van het Schone Lucht Akkoord dat de gemeente Hengelo heeft ondertekend in 2021. Aanleiding om vragen te stellen is een landelijk onderzoek van TNO over de slechte luchtkwaliteit in de stad. 

Die zou te wijten zijn aan luchtstromen uit het industriële westen van het land en deels uit het Duitse Ruhrgebied. Onderzoekers wijzen hierin ook op de effecten van lokale vervuiling door onder meer houtkachels en de nog aanwezige industrie. 

Als het gaat om de luchtkwaliteit dan is die in het noorden van Overijssel het best en in de steden in Twente het slechtst. Luchtverontreiniging heeft de nodige gezondheidsimpact; inwoners van Overijssel sterven gemiddeld 10 maanden eerder en ondervinden daarnaast vele andere gezondheidseffecten, blijkt uit een milieuverkenning van de Provincie Overijssel.

Externe link: Twentse gezondheidsverkenning

Stankoverlast industrie havengebied

De SP informeert in de raadsvergadering van 11 oktober 2023 naar de stand van zaken en of het college de stankoverlast van de industrie in het havengebied wil aanpakken. De partij wil ook opheldering over de geurloze ZZS (zeer zorgwekkende stoffen) uitstoot van onder meer ACT.

Memo

Niet alle vragen kunnen worden beantwoord. Daarom volgt er een memo van het college met een uitgebreidere toelichting. Het college antwoordt hierin er alles aan te doen om ervoor te zorgen dat de asfaltcentrale zo min mogelijk van die zeer gevaarlijke stoffen uitstoot.

‘Dit doen we door het opleggen van bestuursrechterlijke maatregelen, maar ook door het verplichten van maatregelen die ervoor zorgen dat ACT niet alleen voldoet aan de norm, maar ook de uitstoot van stoffen zo ver mogelijk minimaliseert onder de norm’, aldus het college. 

Benzeen gemeten

Het is niet voor het eerst dat de SP opheldering wil over de uitstoot van de asfaltcentrale in Hengelo. Al in oktober 2021 stelt de partij schriftelijke vragen aan het college van burgemeester en wethouders over concentraties benzeen die zijn gemeten. 

De SP wil weten of de gemeente bij de asfaltcentrale in Hengelo ook metingen gaat doen naar PAK's. Het college antwoordt dat hier geen aanleiding voor is, omdat het bedrijf voldoet aan de emissiegrenswaarden en de kwaliteitseisen voor asfalt en asfaltgranulaat. 

In de memo in oktober 2023 benadrukt het college ook dat op grond van eerdere rapportages geen sprake is van gezondheidsrisico’s. Dit zou door de GGD zijn bekrachtigd. De gemeente Hengelo geeft wel aan zich ervan bewust te zijn dat hinder en overlast wel degelijk indirect effect op de gezondheid kunnen hebben. Als voorbeeld wordt een astmapatiënt genoemd die reageert op geur, ook als is voldaan aan de uitstootnormen.

Politieke markten

Vragen van de SP in de raadsvergadering op 11 oktober 2023 over de luchtkwaliteit in Hengelo zijn aanleiding voor het raadspresidium om de situatie over de emissie rond ACT te bespreken tijdens een politieke markt. Hiermee wordt de gemeenteraad bijgepraat over de situatie en de zorgen die onder de inwoners leven. De directie van het bedrijf geeft in deze politieke markt een toelichting op de zaak en een plan van aanpak, evenals Omgevingsdienst Twente.

Audiofragment: opname van de politieke markt op 21 november 2023 over de situatie rond de emissies van ACT.

GroenLinks, een partij die staat voor duurzaamheid, een zo groen mogelijke stad en een schone leefomgeving, laat na de politieke markt op 21 november 2023 weten de resultaten van nieuwe metingen in de gaten te houden. Hoewel de partij in de politieke arena soms wat onzichtbaar lijkt in debatten over met name de asfaltcentrale, spreekt raadslid Elske Mooijman zich in 2025 in het programma Kwartetten publiekelijk uit over de problemen die er spelen.

Audiofragment: discussie in het programma Kwartetten met Marijke van Beek (bestuurder en PvdA-politicus), Christian Benerink (Raadslid PVV Hengelo), Elske Mooijman (raadslid GroenLinks).

Het Groenlinks-raadslid benadrukt dat het onderwerp wel degelijk veel aandacht krijgt in de raad, ook al lijkt dit soms minder het geval in de pers. Mooijman zegt dat de gemeente alles moet doen wat binnen de huidige wet- en regelgeving mogelijk is om de overlast voor omwonenden te beperken. 

Het raadslid is echter fel gekant tegen de oproep om een noodbevel uit te vaardigen om het bedrijf per direct stil te leggen, iets waarvoor bijvoorbeeld Hengelose Burgers voor pleit in een brief aan de burgemeester. "Dat is een zwaar middel dat een serieuze onderbouwing vereist."

Mooijman waarschuwt dat het doorkruisen van lopende wettelijke procedures met een noodbevel gezien kan worden als ‘paniekvoetbal’ en de gemeente tot 'een onbetrouwbare overheid' maakt. 

'Niet goed verlopen bewonersbijeenkomst'

Het raadslid uit ook kritiek op een eerder georganiseerde bewonersbijeenkomst, die niet goed verlopen zou zijn doordat 'andere politici' onrust creëerden: 'Dit resulteerde in teleurstelling bij de bewoners en een 'verhitte publieke tribune' bij de daaropvolgende raadsvergadering.'

GroenLinks benadrukt dat het wel essentieel is dat de gemeente duidelijk communiceert over de te bewandelen procedure en de gestelde deadlines om zo rust te creëren onder inwoners.  

Er is nog een politieke markt waar de uitstoot van ACT aan bod komt en dat is een politieke markt over de omgevingsvisie Stedelijk Hengelo in april 2025. Die omgevingsvisie geeft de komende jaren richting aan de ontwikkeling en leefbaarheid van de stad, woonwijken, maar ook de bedrijventerreinen. 

Vertegenwoordigers van de Natuur- en Milieuraad Hengelo delen in de politieke markt hun zorgen over de asfaltcentrale in relatie tot leefbaarheid en gezondheid:  

"Er zijn overtredingen van de vergunning geconstateerd, maar er is geen lik-op-stukbeleid gevoerd. Gezien de problemen met betrekking tot de asfaltcentrale, is het zeer aan te bevelen om geen nieuwe inwoners te vestigen in Hart van Zuid zolang het probleem van de uitstoot voortduurt", zegt Wiert Wiertsema, voorzitter van Natuur- en Milieuraad Hengelo.

Audiofragment: Wiert Wiertsema namens de Natuur- en Milieuraad, Politieke Markt, 15 april 2025.

De NMRH bewaakt kritisch het lokale natuur- en milieubeleid in de regio. De stichting heeft daarom een zienswijze ingediend voor de omgevingsvisie Stedelijk Hengelo. Wiertsema geeft aan het einde van zijn betoog de raad een draai om de oren, omdat de Natuur- en Milieuraad Hengelo (NMRH) geen uitnodiging kreeg als groene partner van de gemeente om in te spreken tijdens de politieke markt. 

"Het lijkt erop dat u liever het gesprek uit de weg gaat en weinig waarde hecht aan onze inbreng en deze liever niet wil horen", was de conclusie die Wiertsema trok.

Afstand tot woongebieden

VVD-wethouder Gerrits maakt tijdens deze politieke markt duidelijk dat in de omgevingsvisie Stedelijk Hengelo ‘als haakje’ is opgenomen dat bestaande zware maakbedrijven afstand moet bewaren tot woongebieden vanwege geluid, trillingen, geur of veiligheidsrisico.

"Dit is niet van de ene op de andere dag geregeld, maar dit is wel hoe wij onze omgeving in Hengelo willen zien, ook in de toekomst."

Audiofragment: wethouder Gerard Gerrits over 'het haakje' zware industrie in de omgevingsvisie Stedelijk Hengelo:

Zijn partijgenoot en raadslid Mitchell Boers stelt dat veel van de huidige problemen gedekt worden door geldende regels en wetgeving: “Als bedrijven zich niet aan de wetgeving houden, moet de overheid handhaven, boetes uitschrijven en dwangsommen opleggen, zoals nu ook wordt gedaan.” 

Moties

In mei 2025, als de gemeenteraad de Omgevingsvisie Stedelijk Hengelo in de raadsvergadering behandeld, dient de SP de motie 'Maak Hengelo veilig door aanpak uitstoot Zeer Zorgwekkende Stoffen' in samen met Pro Hengelo.

De motie roept onder meer vragen op bij de plaatselijke VVD. Die krijgt de indruk dat de SP denkt dat het college niets aan het doen is. "Wat ik wel even gezegd wil hebben, is dat er niet wordt gedoogd en dat het college niet op de handen zit. We leven in een rechtstaat. Je hebt niet de macht in handen om zomaar een tent sluiten, maar moet wel eerst juridische stappen doorlopen," zegt VVD'er Mitchell Boers.

SP'er Gerard Vennegoor reageert dat mensen in Hart van Zuid wel gezond moeten kunnen wonen, zonder dat ze overlast ervaren. 

Audiofragment: Gerard Vennegoor (SP) in debat met Mitchell Boers (VVD)

In reactie op vragen uit de raad, benadrukt burgemeester Schelberg dat er zeker geen sprake is van gedogen. Ook komt de strengere wetgeving aan de orde en de huidige handhavingstrategie.

Die motie wordt verworpen met 25 stemmen tegen en 8 stemmen voor (SP, ProHengelo, Hengelose Burgers en Forum voor Democratie).

Oproep tot verplaatsen asfaltcentrale

In december 2025 wordt het onderwerp opnieuw op de agenda van de raad gezet door opnieuw de SP. Die dient een motie in waarin het college wordt oproepen om de mogelijkheden te onderzoeken voor verplaatsing van de asfaltcentrale en op basis daarvan in gesprek te gaan met de directie van het bedrijf. Ook die motie omarmt de gemeenteraad niet. Met 10 stemmen voor en 24 stemmen tegen wordt het voorstel weggestemd. Alleen ProHengelo, SP, Hengelose Burgers, PVV en Lokaal Hengelo stemmen voor.

Vergelijking met Nijmegen

Anderhalf jaar eerder, tijdens de gemeenteraadsvergadering van 17 juli 2024, haalt SP-raadslid Vincent Mulder de kwestie rond de asfaltcentrale in Nijmegen aan als voorbeeld. Daar koopt de gemeente een asfaltcentrale om de aanhoudende stank- en milieuhinder voor omwonenden te beëindigen en zo de leefbaarheid en gezondheid in het gebied te verbeteren.

Burgemeester Sander Schelberg vindt echter dat de situatie in de Waalstad wezenlijk anders. Toch zijn er parallellen te trekken: de locatie TPN-West in Nijmegen en het Hengelose industriegebied rond het Twentekanaal lijken op elkaar als grote, watergebonden terreinen dicht bij woonwijken met op beide locaties meerdere bronnen van luchtverontreiniging en toezicht van omgevingsdiensten.

Ook in Nijmegen-West hadden inwoners grote zorgen over luchtvervuiling en gezondheidsrisico’s van de fabriek en waren voorstander van sluiting of verplaatsing. Ze voelen zich onvoldoende gehoord door de gemeentelijke politiek.

In Nijmegen volgt de raad het dossier rond de plaatselijke asfaltcentrale eveneens via het college, dat ook daar stevig inzet op handhaving. De gemeenteraad in de Waalstad is destijds passief in het aanpakken en oplossen van de emissie-problemen in het dossier en zorgen voor een gezonde en leefbare leefomgeving. 

De discussie wordt met name gevoerd en aangejaagd door bewoners en lokale actiegroepen. Incidenteel worden er vragen gesteld over metingen en procedures of aandacht gevraagd voor klachten van omwonenden.

Aankoop centrale in Nijmegen

Het verschijnen van een kritisch en snoeihard rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) brengt daar verandering in. Een meerderheid van de Nijmeegse gemeenteraad zet het college in 2022–2023 uiteindelijk aan tot onderhandelingen om tot een andere oplossing te komen. Dat leidt eind 2023 tot een akkoord en de aankoop van de centrale voor bijna 7 miljoen euro van eigenaar Dura Vermeer. 

In de volgende verhalen

Hoe kijken burgemeester Sander Schelberg en eigenaar Herman Reinten zelf naar deze impasse en zien zij nog ruimte voor een doorbraak? 

Lees hieronder verder:

Deze publicatie en onderzoek is mede tot stand gekomen met steun van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek.