Enschede gaat 'juridisch experiment' aan: meerderheid raad kiest voor fatbikeverbod

Volgens wethouder Marc Teutelink kijken vele gemeenten in het land vol belangstelling mee met de wijze waarop Enschede fatbikes in de ban doet. De elektrische fietsen met extra dikke banden - maar vooral het gedrag van de vaak jonge bestuurders op een opgevoerde tweewieler - zijn in menig binnenstad een grote irritatiefactor. Maar landelijk is er grote twijfel over de haalbaarheid van een verbod. Volgens de Wegenverkeerswet is een fatbike namelijk geen apart voertuig, maar gewoon een elektrische fiets. En die wil de gemeente dan weer niet weren van het stadserf.

'Laat Enschede de eerste zijn'

Een meerderheid van de gemeenteraad wil proberen om de fatbike via de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) in de binnenstad te verbieden. Er wordt zelfs gesproken van een 'juridisch experiment'. "Er is nog nooit een rechtszaak over gevoerd. Laat Enschede die stad maar zijn", zegt Gertjan Tillema (D66) deze maandag in een commissievergadering. 

"Het is vallen, opstaan, uithuilen en doorgaan", aldus Diana Lamberts van de PVV, die ook het risico accepteert. Rachel Denneboom (VVD), met wier motie het afgelopen zomer allemaal begon, wil benadrukken "dat het niet gaat om of het houdbaar is of dat het wel of niet gaat werken. Maar we willen dat het stopt (fatbikeoverlast, red.) en de veiligheid beschermen."

Fuiken van politie en boa's

Enschede denkt de Wegenverkeerswet te omzeilen met een 'proportioneel' fatbikeverbod: alleen in de binnenstad en alleen tijdens winkeluren. Dat het OM het verbod als 'onverbindbaar' ziet en de politie er dus niet op zal handhaven, doet daar niets aan af.

Als er fuiken van boa's én agenten worden opgeworpen in de stad, zo is het idee, zou de politie zich op illegale (opgevoerde) fatbikes kunnen richten en de boa's op het overtreden van het inrijverbod. De fatbiker is dan meer dan 400 euro aan boetes armer en het probleem dat boa's een vluchtende fatbiker niet kunnen achtervolgen is met de aanwezigheid van de politie ook opgelost.

Goede onderbouwing nodig

Maar toch: illegale fatbikes zijn al illegaal. En het moet blijken of een fatbike van het stadserf mag worden geweerd. Als het om de veiligheid van voetgangers gaat, zou daar op z'n minst een goede onderbouwing voor nodig zijn. 

In Enschede wordt die onderbouwing gevormd door twee (selectieve) enquêtes waarbij niet wordt gevraagd naar overlast van fietsers in het algemeen, 17 officiële overlastmeldingen over twee jaar (waarvan er 7 óók over e-bikes en normale fietsen gaan) en ziekenhuiscijfers waaruit een stijging van 'fatbike-incidenten' blijkt zonder dat duidelijk wordt wat de aard van het ongeval is en of het slachtoffer de bestuurder of een voetganger is. Ook ontbreken er vergelijkende cijfers over incidenten met e-bikes en fietsen in het algemeen.

'De fietser is heilig'

De grote vraag is of de bovenstaande onderbouwing een rechter zal overtuigen in een eventuele rechtszaak. "Juridisch drijfzand", concludeert Robin Wessels van GroenLinks. Het is een van de drie partijen die zich duidelijk tegen het fatbikeverbod uitspreken. Ook PvdA doet dat. Het zijn volgens Marijn Ouwehand niet de fatbikes, maar de bestuurders die overlast veroorzaken. "Op dat gedrag kan al gehandhaafd worden. Dit verbod pakt de overlast van die personen niet aan. Dit verbod beschermt alleen het gevoel dat we iets hebben gedaan."

Morgan Brejaart (Forum voor Democratie) complimenteert initiatiefnemer Rachel Dennboom dat ze 'het college op de campagnekar van de VVD' heeft gehesen. "Statistisch zorgen bestuurders in een BMW of Mercedes ook voor meer overlast, maar die kunnen we ook niet verbieden", aldus Brejaart. Hij zegt dat Enschede het zichzelf onnodig moeilijk maakt, omdat een algeheel fietsverbod tijdens winkeluren ('Winkels open is lopen') ook had gekund. "Maar ja, de fietser is heilig in deze stad."

2,5 jaar procederen

Ondanks alle risico's houdt wethouder Marc Teutelink vol dat hij een rechtszaak vol vertrouwen tegemoet ziet. Die procedures kunnen inclusief hoger beroep wel 2,5 jaar in beslag nemen, waarschuwt hij. Maar als er bezwaren worden ingediend - landelijke fatbike-verkoper La Souris heeft dat reeds aangekondigd - wordt het uitdelen van de boetes van 115 euro niet in afwachting van een uitspraak gestopt.

Daarmee wordt bewust het risico genomen dat alle uitgedeelde boetes terugbetaald moeten worden. Teutelink voelt zich gesteund door het landelijke coalitieakkoord, waarin wordt toegezegd dat de fatbike een aparte voertuigcategorie wordt. Dat maakt een lokaal fatbikeverbod wél uitvoerbaar, maar ook daar kleven nadelen aan, zoals de opkomst van zogenaamde 'skinny bikes' met dunnere banden. Voor reeds lopende beroepszaken zal het ook niet uitmaken. In het bestuursrecht is vastgelegd dat de voor de burger soepelste regelgeving geldt. Met andere woorden: het fatbikeverbod moet volgens de nú geldende wetgeving houdbaar zijn.