Hoe verkeersveilig is Enschede (of niet)?

Veiligheid scoort, na afval, het hoogst als het gaat om wat de ruim 1.500 Enschedeërs die een eerste vragenlijst van 1Twente invulden belangrijk vinden. Dat is een representatief aantal. Met het oog op de gemeenteraadsverkiezingen zoeken wij uit wat er leeft in de stad, hoe het werkelijk zit en of politiek en bestuur oog hebben voor wat inwoners vinden en willen.

Verkeersveiligheid: bij uitstek een gemeentezaak

Veiligheid is een breed begrip. Daarom is in een eerder artikel aandacht besteed aan criminaliteit, misdaad en overlast en spitten we in dit vervolg verkeersveiligheid uit. De samenvatting: Enschede is minder veilig dan het landelijke gemiddelde. En de meeste ongelukken vinden plaats binnen de bebouwde kom: bijna 70 procent.

Veroorzaakt door een auto of bestelbus. Vooral op gemeentelijke wegen waar 50 kilometer per uur de maximum snelheid is. Nogal relevant dus, als het om die gemeenteraadsverkiezingen en gemeentebeleid gaat.

Een paar cijfers

Voor wat context eerst een aantal cijfers. Want: hoe verkeersveilig of -onveilig is Enschede eigenlijk? Vorig jaar vonden er in totaal 1.174 verkeersongevallen plaats. Bij 244 van die ongelukken liepen een of meer betrokkenen letsel op. Drie keer waren er een of meer dodelijke slachtoffers te betreuren. In verreweg de meeste gevallen - bijna tachtig procent - was er alleen materiële schade.

Die percentages zijn redelijk vergelijkbaar met die van vorige jaren, met een enkele uitschieter hier en daar. Door de bank genomen is het totaal aantal verkeersongevallen in de afgelopen jaren iets toegenomen, maar ook die schommelingen zijn niet dramatisch of opvallend. Dat blijkt uit cijfers van de gemeente.

Die cijfers op zichzelf zeggen nog niet zoveel. Want, wat mag je verwachten van een stad van de omvang van Enschede, in een relatief rustige hoek van het land?

In Enschede gaat het relatief vaak mis

De diensten die de cijfers bijhouden kijken vooral naar het aantal incidenten per 100.000 inwoners. Dat zegt al veel meer. Voor Enschede werden vorig jaar bijna 726 ongevallen per 100.000 inwoners genoteerd. In heel Nederland waren dat er 704. Maar ja… daar zitten veel kleinere en minder dichtbevolkte gemeenten tussen.

Met een beetje grasduinen in de cijfers valt een goede vergelijking met een andere steden te maken. Ook dan gaat het in Enschede meestal wat vaker mis in het verkeer. In Amersfoort, Nijmegen en Groningen gebeurt dat minder. In Tilburg en Arnhem vinden significant meer ongelukken per 100.000 inwoners plaats: respectievelijk 823 en bijna 970.

Kanttekening daarbij: Tilburg en Arnhem liggen, net als Amersfoort, aan belangrijke en drukke verkeersaders en knooppunten. Dat geldt minder voor Nijmegen. En eigenlijk niet voor Groningen en Enschede.

‘Gronausestraat, Kuipersdijk en de singels’

Enschedeërs noemen in de eerdere vragenlijst verschillende plekken die zij onveilig vinden. Terugkerende pijnpunten zijn de Gronausestraat, de Kuipersdijk en de Singels. Kort gezegd: daar is het te druk, wordt te hard gereden en is oversteken soms een crime. Het aantal reacties is te weinig om daar conclusies aan te verbinden. Maar op een online kaart waarop alle ongevallen staan ingetekend valt een patroon te zien dat daar bij aansluit.

Die kaart is een weergave van alle ongevallen die de politie sinds 1 januari 2021 registreert. Zoom je in op Enschede, dan zie je vrijwel meteen dat de meeste plaatsvinden op uitvalswegen, de singels en de kruispunten tussen die beide wegsoorten. Daaronder vallen de al genoemde wegen, maar ook bijvoorbeeld het eerste deel van de Oldenzaalsestraat, de Haaksbergerstraat en het kruispunt van de Deurningerstraat en de Lijsterstraat.

Andere opmerkingen gaan over woonerven (daar mogen overal fietsstraten komen, vinden respondenten) en de binnenstad (daar mag dan juist niet meer worden gefietst).

Concrete plannen

Nou is het niet zo dat Enschede weinig aan verkeersveiligheid doet. Integendeel. Er liggen behoorlijk concrete plannen klaar om stapsgewijs forse wijzigingen door te voeren in het gemeentelijke stratenplan. Dat gaat vooral om aanpassing van de maximum snelheid. Nu al is 56 procent van de straten in de stad (1.168 kilometer) 30-kilometerzone. Op maar 15 procent van de Enschedese wegen mag 50 kilometer per uur worden gereden.

Straks is 30 bijna overal de norm. In vrijwel het hele binnensingelgebied en de woonwijken daarbuiten. Bij die snelheid vinden nauwelijks dodelijke ongevallen plaats, zo is de redenering.

Bij scholen moeten uitsluitend 30-kilometerwegen komen. Op een enkele plek na, waar dat lastig uitvoerbaar is. In het ‘wegencategoriseringsplan Enschede’ (juli 2025) vind je, behalve die algemene aanpassingen, per stadsdeel een hele rij straten en wegen waar de maximumsnelheid gaat veranderen. Soms betekent dat ook dat een straat anders wordt ingericht.

Enschede probeert daarmee de balans (of het compromis) te vinden tussen doorstroming, goede bereikbaarheid en veiligheid.

Zo’n overzicht vind je ook in het ‘Verkeersveiligheidsplan Enschede 2030’. Met kaarten waarop aantallen ongelukken, fietsongelukken en snelheidsovertredingen staan. Dat laatste houdt verband met een nieuwe manier van kijken naar veiligheid in het verkeer: minder vanuit aantallen ongevallen, meer uitgaan van waar de risico’s liggen en proberen die te verkleinen. Dat gaat om zowel de inrichting van straten en wegen, als het gedrag van weggebruikers.

We hebben er in de vragenlijst niet naar gevraagd, maar dat er maar op 15 procent (304 van 2080 kilometer) van alle wegen en straten in de stad 50 kilometer per uur gereden mag worden, is vast een hoop Enschedeërs ontgaan.

Steeds meer alcoholovertredingen

Alcohol en drugs spelen vermoedelijk een niet onbelangrijke rol in het relatief hoge aantal verkeersongevallen in Enschede. In vijf tot zes procent van de ongelukken waarbij letsel ontstaat, is alcohol in het spel. Dat is veel, in vergelijking met de rest van Oost-Nederland (waar het alcoholgebruik toch al hoog ligt). Over medicijn- en drugsgebruik in het verkeer is weinig bekend.

Het aantal alcoholovertredingen in het verkeer is in de afgelopen jaren ook flink toegenomen. In 2017 slingerde de politie nog 93 dronken verkeersdropjes op de bon, vijf jaar later waren dat er al 202.

Nog een dingetje: het gebruik van mobiele apparaten in het verkeer blijft toenemen. Bijna driekwart van de volwassen automobilisten belt of appt weleens onder het rijden. Jongeren doen dat nog veel vaker: bijna 90 procent kan de telefoon niet op zak houden. Dat zijn landelijke cijfers.

Fatbikes

Tot slot: veelbesproken ergernis is de snelheid waarmee jongere en oudere jochies en meiden op fatbikes door de binnenstad jakkeren. Daarover staat niets in de verkeersplannen, maar de gemeenteraad nam onlangs wel een voorstel van de VVD aan om fatbikes in de binnenstad te verbieden. Gesteund door BurgerBelangen Enschede, CDA, CU, D66 en Volt.

Klinkt stoer, zo in aanloop naar de verkiezingen, maar het is zeer de vraag of zo’n verbod bij een rechter standhoudt. Fatbikes zijn geen aparte voertuigcategorie, daarbij: je kunt op een reguliere elektrische fiets (of een beetje racefiets) de binnenstad net zo onveilig maken.

Er gaan stemmen op om dan maar alle fietsen in de binnenstad te verbieden. Of alle elektrische fietsen. Maar dan zijn ook anderen de dupe; voor veel ouderen is de binnenstad met een (elektrische) fiets prettig dichtbij.