Hoe de jacht op industrieel erfgoed Hengelo een bijzonder museum opleverde

“We hebben letterlijk gejaagd”, vertelt Helmig Kleerebezem, oprichter van de werkgroep Industriële Archeologie, onderdeel van de Stichting Oald Hengel, die later Museum Hengelo werd. “Als we bericht kregen dat ergens in Nederland een mooie machine stond, zaten we de volgende dag al in de auto.” 

Samen met acht andere enthousiastelingen trekt de Hengeloër in de jaren ’80 het land door om machines en objecten van bedrijven als Stork, Dikkers, Heemaf en Hazemeyer te redden van de sloophamer. Deze verzameling vormt uiteindelijk de basis voor Techniekmuseum HEIM, dat tegenwoordig deel uitmaakt van Oyfo.

'Jagers en verzamelaars'

In 1981 richt Helmig Kleerebezem samen met Henk Eising de werkgroep op. Volgens de groep laat het Hengelose bedrijfsleven tijdens zijn stormachtige groei veel sporen na, die het verhaal van de industriële ontwikkeling van de stad vertellen. “Die zijn het bewaren waard. Ze vertellen wat over de mens”, vertelt de inmiddels tachtigjarige Kleerebezem. “Er zijn zoveel mensen in Hengelo werkzaam geweest bij deze bedrijven.” 

Industriemuseum

Een week na de oprichting begint de groep met hun kruistochten om machines en objecten van Hengelose bedrijven te verzamelen. Tot op een gegeven moment de verzameling uit zijn jasje groeide. In 1983 wordt dan ook Stichting HEIM opgericht en de inmiddels verzamelde collectie wordt ondergebracht in het oude ‘Twents Centraal Station’ (T.C.S) aan de Bornsestraat. 

De favoriete aanwinst van de oprichter? Een stoommachine uit een oude wasserij in het Achterhoekse Meddo. Kleerebezem lacht: “Vele partijen probeerden hem te bemachtigen, zonder succes. Met vijfhonderd gulden op zak en een goede babbel is het ons wel gelukt.” 

Oyfo

Tot 2009 zit het museum aan de Bornsestraat. Na daarna nog eens elf jaar in de oude Wilhelminaschool te hebben gezeten, verhuist de collectie in 2020 naar het Hazemeijercomplex. Daar vormt het samen met Crea en de muziekschool een cluster onder de naam Oyfo.

Kleerebezem is als vrijwilliger nog altijd actief in de bibliotheek van Oyfo. “Ondanks dat er nu meer wordt gekeken naar welke spullen goed in de collectie passen, is ongeveer tachtig procent van de ‘goede oude tijd’ behouden gebleven en dat is wel prettig.”

Derde industriële revolutie

De jacht van Kleerebezem naar industrieel erfgoed vormt de rode draad in de nieuwe documentaire ‘Jagers op Industrieel Erfgoed’ van filmteam Bewegend Beeld van Museum Hengelo. Het is de derde documentaire van de groep die dit jaar in première gaat. 

“Ik ben er ongeveer vier maanden mee bezig geweest”, vertelt documentairemaakster en museumvrijwilliger Wil Zwienenberg. "Ik heb veel bewondering voor de bewakers van het industriële erfgoed. Zij zagen niet alleen de grote waarde van de Hengelose industrie, maar ook hoe de bijbehorende monumenten stukje bij beetje verdwenen tijdens de derde industriële revolutie.”

Op scholen

"We willen de documentaire daarom graag vertonen in Oyfo, maar ook in het onderwijs. De industriële revolutie zit namelijk in het curriculum van scholen in zowel Hengelo als Enschede."